Willem Verbeek

Willem Jan Louis (Willem) Verbeek (Wijk bij Duurstede, 25 mei 1820 – aldaar, 30 september 1888RKD), was een Nederlands huisarts in Wijk bij Duurstede. Naast zijn werk als huisarts was hij sociaal-cultureel actief.

Zo was Verbeek zeer betrokken in de schaakwereld, waar hij menig lans brak voor de ontwikkeling van het schaken in Nederland, dat toen achterliep op de rest van de wereld. Verbeek geldt dan ook als een pionier voor het Nederlandse schakenScholten (1999), p. 471. Scholten spreekt van 'erflaters'.: "Hij is als geen ander een stimulator geweest voor het schaken en de uniformering van de regels in Nederland."Scholten (1999), p.409 Verbeek was een schaakmeester avant la lettre, maar hij is vooral bekend als de hoofdredacteur van het eerste Nederlandse schaaktijdschrift Sissa (1847-1874).

Privéleven Willem Jan Louis Verbeek was de jongste telg uit de familie van Jan Louis en Wilhelmina Verbeek. Hij was geboren en getogen in Wijk bij Duurstede en na een onderbreking voor zijn medische opleiding is hij daar in 1842 teruggekeerd en gestart als huisarts. Willems broer J.J.A.Verbeek was toen evenals hun vader apotheker geworden en had de apotheek in het ouderlijke huis op De Markt overgenomen.

Willem Verbeek trouwde datzelfde jaar met Gerarda Heymeriks, dochter van Wilhelmus Heymeriks, eigenaar van een vooraanstaand loodgietersbedrijf in Wijk bij Duurstede, en Maria van Oorschot.https://www.openarch.nl/hua:78266976-FE39-46A7-A7E9-A1E9353DC6B9/en Hun gezin groeide uit tot negen kinderen, van wie ze er drie op jonge leeftijd zouden verliezen. Het gezin zou veel later kort uitgebreid worden met drie verweesde kleinkinderen totdat een alternatief thuis voor ze gevonden werd.Een van hen, Anna Verbeek, zou bij een tante in Duitsland opgroeien, en later trouwen met Franz Seraph Haindl, een Duits kunstschilder.

In de periode van 1848 tot 1853 staat de familie Verbeek de hulpbehoevende fysiek aftakelende vriend Helvetius van den Bergh terzijde door hem enkele jaren onder hun dak te nemen.

Getuige diverse verkopen, verhuizingen, en private correspondenties in de zeventiger jaren, lijkt de familie Verbeek in die periode de financiële eindjes met moeite aan elkaar te knopen.

Ondanks zijn drukke praktijk, familieleven, en financiële beslommeringen vond Willem Verbeek ruimte om zich in diverse sociaal-culturele activiteiten en goede doelen te verdiepen.

Medische carrière Verbeek had een opleiding tot platlandicus in Utrecht en verkreeg zijn diploma's plattelandsheelmeester en vroedmeester in 1842.Naamlijst van de geneeskundigen in Nederland, (...), 1874, uitgegeven door Campagne te Tiel. Hij keerde datzelfde jaar terug naar Wijk bij Duurstede, waar hij zich als huisarts vestigde. In die periode verricht hij belangeloos inentingen tegen de koepokken aan de minderbedeelden. Hij zou er een koninklijke gouden medaille voor ontvangen.

Hij begint spoedig met het schrijven en publiceren en doet dat vooral als corresponderend lid van het Genootschap ter Bevordering van Geneeskunde, Vis Unita Fortior, te Hoorn.Onder meer de advertentie voor zijn boek "Koffij en Thee", gepubliceerd in het Algemeen Handelsblad van 11 december 1845, meldt dat Verbeek corresponderend lid is van het Genootschap ter bevordering van Geneeskunde, te Hoorn. De exacte datum zal moeten liggen tussen 1842 en 1845.

In 1847 wordt Verbeek aangewezen als stadsgeneesheer van Wijk bij Duurstede.Wijksche Courant van 12 maart 1887, plaatselijk bericht over Verbeeks 40-jarige betrekking van Stadsgeneesheer. Zie ook Scholten (1999), p. 409

Wanneer in Duurstede een cholera-epidemie uitbreekt in 1848-49, krijgt Verbeek het extra druk. De epidemie in de stad verhindert Verbeek echter niet over zijn praktijkervaringen te blijven publiceren. Veel van zijn werken worden nu ook gepubliceerd en geherpubliceerd in het medische tijdschrift De Nieuwe Boerhaave dat vanaf 1849 uitgegeven werd. Vanaf die tijd schrijft Verbeek tevens als correspondent voor de tijdschriften van Société Médicale d’Emulation de la Flandre Occidentale (België)1849, Annales de la Société Médicale d’Emulation de la Flandre Occidentale, 3e jaargang, uitgegeven in Roulers. Verbeeks ontvangst van 'het diploma van corresponderend lid van de Société médicale d'Emulation de la Flandre Occidentale, établie à Roulers' werd bevestigd in Utrechtse Courant van 18 januari 1850., en British Association for the Advancement of Medical Science.

In 1863 verricht Verbeek wederom belangeloos inentingen tegen koepokken, waarvoor hij ditmaal een zilveren medaille ontvangt van de koning.

In 1874 wordt hij aangewezen als lid van het Medisch Advies Commissie van Gelderland en Utrecht."zijne zitting gedurende vele jaren, als lid van den geneeskundigen raad voor de provinciën Utrecht en Gelderland" wordt met name genoemd in het Wijksche Courant van 3 oktober 1888 p. 269 Meerdere functies zouden daarna nog volgen tot een jaar voor zijn dood. Uit onder meer een krantenartikel van 1882 kan de waardering van de lokale bevolking voor Verbeeks werk opgemaakt worden: “Eén onzer meest geachte, door rijk en arm gewaardeerde stadgenooten, de genees-, heel- en verloskundige W.J.L. Verbeek, herdacht heden den dag waarop hij 40 jaar geleden zijn loopbaan hier ter stede begon. Ten allen tijde bereid te helpen waar hulp noodig is, is het overbodig te zeggen dat dezen dag algemeen de wensch geuit wordt: “Moge de kundige en menschlievende geneesheer, de vriend van allen nog lang in ons midden zijn, krachtig blijven en in alle opzichten gelukkig wezen!”De Tijd, 3 mei 1882; vergelijkbare inhoud te vinden in Wijksche Courant,12 maart 1887.

Schaakcarrière thumb|Sissa (27e jrg., 1874) In 1844 richtte Verbeek met twee clubgenoten het schaakgenootschap Sissa op, vernoemd naar de mythische brahmaan Sissa, waarvan men dacht dat hij het schaakspel uitgevonden had. De leden van deze vereniging ontmoetten ten minste wekelijks. Verbeek leidde menig correspondentie-schaakpartij van Sissa tegen andere clubs in het land. Onder Verbeeks leiding werd Sissa een gerespecteerde schaakmacht en werd Wijk bij Duurstede de 'bakermat van het schaken' in de regio. De vereniging zou tot circa 1865 voortbestaan.

Verbeeks naam (alsook zijn pseudoniem Gustavus) is verbonden met het eerste Nederlandse schaaktijdschrift Sissa, zijn geesteskind, dat hij in 1848 opzette en waarvan hij tot 1874 de hoofdredacteur zou zijn. Het blad werd het middel bij uitstek om de Nederlandse schaakgemeenschap te verbinden en op de hoogte te houden van de laatste theoretische ontwikkelingen.

Na uitgebreid overleg met vooraanstaande schakers publiceerde Verbeek in 1848, onder het pseudoniem Gustavus, het Nieuw reglement op het gewoon schaakspelen, dat algemeen aangenomen werd en door het hele land gebruikt werd tot in 1874, toen de Nederlandse Schaakbond met een update kwam.Scholten 1999, p. 112

In de periode tussen 1848 en 1852 verschafte Verbeek onderdak aan de hulpbehoevende, fysiek aftakelende theaterschrijver Helvetius van den Bergh en bracht hem de regels van het schaakspel bij.Sissa 1873: p. 347 Helvetius zou in korte tijd uitgroeien tot een vooraanstaande schaakprobleem-componist en met steun en aanmoediging van Verbeek in 1852 zelfs het boek Kunstspelen voor liefhebbers van het schaken publiceren.

In 1858 werd op Verbeeks initiatief en in samenwerking met Strijdt met Beleid een nationaal schaaktoernooi in Nijmegen georganiseerd. Dit geldt als het eerste nationale schaaktoernooi in de Nederlandse geschiedenis. Dit toernooi werd overigens gewonnen door Werndly, een begenadigd schaker en redacteur van Sissa.

In 1861 publiceerde hij De Hollandsche schaakspeler – een zakboek voor schaakspelers, dat vermoedelijk als het eerste boek over het moderne schaken in de originele Nederlandse taal beschouwd kan worden.Conclusie van eigen onderzoek, met bevestiging van het Max Euwe Centrum alsook een antieke schaakboekverzamelaar. Zie ook databank sport en Scholten (1999), p. 98. Dit boek geeft een overzicht van de stand van het schaken in Nederland halverwege de negentiende eeuw.

Hij was er als redacteur van Sissa getuige van toen op 23 mei 1873 op initiatief van leden van het Haagse Schaakgenootschap Discendo Discimus de Nederlandsche Schaakbond opgericht werd. Sissa, dat met Willem Verbeek een goede en betrouwbare reputatie had, werd het eerste officiële tijdschrift van de Bond. Verbeek was toen, met zijn leeftijd van 53 jaar, internationaal bekend als de oudste redacteur van een schaaktijdschrift, terwijl Sissa een van de langst lopende tijdschriften was die de internationale schaakwereld toen kende. Verbeeks volharding en doorzettingsvermogen, waar andere schaaktijdschriften in binnen- en buitenland het niet redden, wekten alom bewondering.Gentleman's Journal 1871 Een jaar later echter stapte Verbeek uit de schaakwereld om "verschillende redenen van overwegend belang" en daarmee kwam ook een einde aan Sissa.Sissa 1874: p. 357. Verder gedocumenteerd in o.m. Nederlandse schaakbond, tijdschrift 1913.7: p. 147 De bond zou, na nog een jaar op hoogst onbevredigende wijze met Verbeeks opvolger van der Linde in zee te zijn gegaan, pas in 1893 weer zijn eigen bondstijdschrift hebben.Deze hiatus is tevens gedocumenteerd door o.m. Scholten (1999): pp. 113-115, Ree (2001) in Human Comedy of Chess.

Het laatste levensteken van Verbeek in de schaakwereld was toen hij in 1878 zijn uitgebreide schaakcollectie aan de Schaakbond verkocht.Nederlandse Schaakbond, jaarboek 1878, 1879

Speelsterkte miniatuur|De toren van Kasteel Duurstede, op steenworp afstand van Verbeeks huis, waarin Verbeek op een zomerdag in 1863 een partijtje schaak speelde met Dupré. Verbeek was naar negentiende-eeuwse Nederlandse maatstaven een bovengemiddeld sterke schaker en geldt als een schaakmeester avant la lettre. Zijn schaakstijl was typisch romantisch en hij was een pleitbezorger van het gambietspel. Hij speelde veel partijen, met en zonder voorgift, en stond bekend als een van de vroegste Nederlandse schakers die geblindeerd simultaanschaak konden spelen.Sissa 1862: p. 280 Verbeek heeft menig partij gespeeld tegen de sterkste schakers van Nederland, onder wie C.E.A. Dupré, G. Dufresne en F.G. H(e)ijmans, alsook internationaal bekende schaakmeesters zoals Serafino Dubois. Hij stond ook op goede voet met C.N. Oliphant, toen de oudste schaakspeler van Nederland, met wie hij enkele partijen moet hebben gespeeld terwijl ze de ontwikkeling van het spel in Nederland bediscussieerden. Een ruime honderdtal partijen van hem zijn terug te vinden in het blad Sissa (1848-1874). Verbeek heeft als aanvoerder van Sissa ook vele correspondentiepartijen aangestuurd.

Hij was tevens een bedreven probleem-componist. Verbeeks problemen werden veelvuldig in Sissa, maar ook in buitenlandse tijdschriften gepubliceerd, zoals in het Duitse Schachzeitung, het Italiaanse Rivista Degli Scacchi, het Franse Le Monde Illustré, en het Britse The Era.

Overige activiteiten