miniatuur|Kroning van George IV, 1821 De kroning van de Britse monarch is een ceremonie in Westminster Abbey waarmee de vorst van het Verenigd Koninkrijk formeel wordt bevestigd als monarch. Tijdens de plechtigheid legt de vorst de kroningseed af, wordt gezalfd, krijgt de regalia overhandigd en wordt gekroond. De meest recente kroningsplechtigheid is die van koning Charles III op 6 mei 2023.
De belangrijkste elementen van de Britse kroningsplechtigheid zijn al te vinden in een beschrijving van de kroning van koning Edgar van Engeland in 973. Deze kroningsceremonie is in de middeleeuwen twee keer herzien en na de reformatie vertaald van het Latijn in het Engels. Ook is de afgelopen duizend jaar de plechtigheid voor elke kroning enigszins aangepast. De verschillende stappen in de ceremonie - en de volgorde daarvan - zijn sinds 973 echter hetzelfde gebleven. De kroning van de Engelse (en later Britse) vorst gebeurt sinds 1066 in Westminster Abbey. Charles III was de veertigste vorst die hier werd gekroond.
De ceremonie heeft een religieus karakter en is onderdeel van een anglicaanse avondmaalviering. Met de plechtigheid wordt de vorst ook erkend als hoofd van de Church of England. De aartsbisschop van Canterbury gaat voor in de plechtigheid en kroont de vorst met de kroon van Sint-Eduard. Andere geestelijken en edellieden hebben ook officiële rollen in het kroningsritueel.
De kroning gaat van oudsher gepaard met groot ceremonieel vertoon en veel pracht en praal, zowel in Westminster Abbey als daarbuiten. Tot en met de kroning van Elizabeth II in 1953 droegen veel deelnemers aan de plechtigheid ceremoniële uniformen, met hermelijnbont afgezette mantels, adelskronen en tiara's. Een stoet van rijtuigen, muziekkapellen en militairen in ceremonieel uniform te voet en te paard begeleidde de koninklijke staatsiekoets van Buckingham Palace naar Westminster Abbey en terug.
In de 21e eeuw is de plechtigheid soberder en minder pronkvol geworden, hoewel veel van de traditionele elementen bewaard zijn gebleven. Ook is het deelnemen aan of bijwonen van de plechtigheid niet meer voorbehouden aan de adel en andere hoogwaardigheidsbekleders, en spelen vrouwen een actieve rol in de ceremonie.
Vergelijkbare kroningsplechtigheden waren in het verleden ook gebruikelijk in andere monarchieën. Op het Europese continent zijn ze inmiddels overal vervangen door inhuldigingsplechtigheden.
Geschiedenis miniatuur|Afbeelding van de kroning van een koning in de Liber Regalis, het manuscript dat de Engelse kroningsceremonie beschrijft De kroningsceremonie van de monarch van het Verenigd Koninkrijk is gebaseerd op de middeleeuwse kroningen van de koningen van Engeland en (in mindere mate) Schotland.
Engeland De belangrijkste elementen van de Engelse kroningsdienst en de eerste versie van de kroningseed zijn terug te vinden in een ceremonie die Sint Dunstan bedacht voor de kroning van koning Edgar van Engeland in 973. Deze ceremonie was weer gebaseerd op de kroning van de koning van het Frankische rijk en de ceremonie voor het wijden van bisschoppen. De kroningsceremonie van Sint-Dunstan is in de loop van de daarop volgende eeuwen enkele keren aangepast. Zo was de kroning van koning Stefanus in 1135 sterk beïnvloed door de wijding van de Heilige Roomse Keizer.
Voor de kroning van Eduard II in 1308 werd de plechtigheid weer aangepast, dit keer naar voorbeeld van de Franse kroning. De beschrijving van de kroning van Eduard II in het middeleeuwse manuscript Liber Regalis werd de blauwdruk voor alle latere kroningen. Ondanks alle aanpassingen zijn de verschillende stappen in de kroningsplechtigheid - en de volgorde daarvan - steeds hetzelfde gebleven als de ceremonie van Sint Dunstan uit 973.
Sinds 1066 hebben alle Engelse kroningen plaatsgevonden in Westminster Abbey. Ook alle vorsten van het latere koninkrijk Groot-Brittannië (1707 -1801) en het Verenigd Koninkrijk (1801 - heden) zijn in deze abdij gekroond. De kroning van de Engelse (en later Britse) vorst gebeurt sinds 1066 in Westminster Abbey. Charles III is de veertigste vorst die hier werd gekroond. miniatuur|De coronation chair met de Stone of Scone|alt=|links Schotland Schotse kroningen vonden traditioneel plaats in de abdij van Scone, met de koning gezeten op de Stone of Scone (ook bekend als de stone of destiny - de steen van het lot). De Schotse kroningsceremonie omvatte het opleggen van handen door een hoge geestelijke en het reciteren van de stamreeks van de koning. Een kroon werd waarschijnlijk voor het eerst gebruikt. bij de inhuldiging van Alexander II in 1214. In 1296 werd de Stone of Scone door Engelse troepen veroverd en naar Westminster Abbey gebracht. De steen werd later onderdeel van de Engelse kroningsstoel en is in ieder geval gebruikt bij de kroning van de Engelse koning Hendrik IV in 1399.
Reformatie Na de reformatie werd Eduard VI in 1547 als eerste Engelse vorst gekroond tijdens een protestantse ceremonie. Zijn opvolger Jane Grey trad af voor ze gekroond kon worden. Onder haar opvolger Maria I werd de katholieke eredienst hersteld, zodat Elizabeth I in 1559 weer in een katholieke dienst werd gekroond. In Schotland was dat Maria Stuart in 1543.
De reformatie vereiste dat kerkdiensten in de volkstaal plaats moesten vinden (en niet in het Latijn) zodat ze door het volk begrepen kon worden. De kroningsdienst zoals beschreven in Liber Regalis werd voor het eerst in het Engels vertaald toen de Schotse koning Jacobus VI in 1603 de Engelse kroon erfde.
Groot-Brittannië Jacobus' opvolgers Karel I en Karel II werden nog twee keer gekroond: een keer in Engeland én een keer in Schotland. Dit was in 1685 bij Jacobus II (Jacobus VII van Schotland) al niet meer het geval. Met de Acts of Union van 1707 werd daadwerkelijk één nieuw koninkrijk Groot-Brittannië gevormd, met één kroon. Voor de kroning van George I in 1714 werd voor het eerst de hele Schotse adel officieel uitgenodigd om de plechtigheid in Westminster Abbey bij te wonen.
Hervormingen in de 20e eeuw In de lange regeerperiode van koningin Victoria (1837-1901) waren er belangrijke politieke en sociale veranderingen, en liturgische hervormingen binnen de Anglicaanse kerk. Ook kwamen er historische documenten aan het licht die inzicht gaven in de oorspronkelijke vorm en betekenis van de kroning. Voor de kroning van Victoria's opvolger Eduard VII in 1902 werd de plechtigheid dan ook grondig herzien. Het model dat toen is ontwikkeld was ook de basis voor de kroningen in 1911 (George V), 1937 (George VI) en 1953 (Elizabeth II). Bij de kroning van George V in 1911 verdwenen de anti-katholieke teksten uit de kroningseed. De koning weigerde om deze uit te spreken; hij vond ze te kwetsend voor zijn katholieke onderdanen. De onderdelen van de eed die gaan over het handhaven van de protestantse godsdienst hebben sinds de kroning van George VI in 1937 alleen betrekking op het Verenigd Koninkrijk. miniatuur|Westminster Abbey in Londen. Sinds 1066 worden Engelse (en later Britse) koningen hier gekroond
Britse Rijk en het Gemenebest Tijdens de kroning van Eduard VII werd ook voor het eerst aandacht besteed aan de verschillende overzeese gebiedsdelen van het Britse rijk. De plechtigheid werd bijgewoond door de premiers en gouverneurs-generaal van de Britse dominions, toen al bijna volledig autonoom, en ook door vele heersers van Indiase vorstenlanden en Britse protectoraten. De grote praal van de plechtigheid was bedoeld om de kracht en diversiteit van het Britse rijk te benadrukken. In 1911 werden bij de kroning van George V ook de vaandels van de dominions en India meegedragen in de processie, samen met de vaandels van Engeland, Schotland, Wales en Ierland. Sinds 1937 wordt de vorst van het Verenigd Koninkrijk ook gekroond tot soeverein van een aantal andere onafhankelijke naties; de kroningseed van George VI was gewijzigd zodat expliciet werd vermeld dat hij ook van deze landen, die bij naam werden genoemd, staatshoofd was. Sinds de tweede helft van de twintigste eeuw zijn de meeste daarvan verenigd in het Gemenebest.
Modernisering in de 21e eeuw De kroning van Charles III in 2023 was de eerste in zeventig jaar. Naar verluidt was het hof onder de codenaam Operation Golden Orb al een paar jaar voor het overlijden van koningin Elizabeth II in stilte begonnen met het maken van plannen voor de kroning van haar opvolger. Sinds de kroning van Elizabeth II was er binnen het Verenigd Koninkrijk veel veranderd. Men ging er vanuit dat die godsdienstige, sociale en staatkundige veranderingen gevolgen zouden hebben voor de kroning van Charles III, en wilde daarop voorbereid zijn: Het hof maakte eind 2022 bekend dat de kroning traditionele en vernieuwende elementen zou combineren. De kern van de ceremonie zou niet veranderen maar er zou bijvoorbeeld meer rekening worden gehouden met andere geloofsovertuigingen.
Van oudsher werden bijna alle ceremoniële rollen tijdens een kroning toebedeeld aan witte christelijke mannen van adellijke komaf. Bij de kroning van Charles III was de adel nog steeds vertegenwoordigd, maar er was veel meer diversiteit in geslacht, afkomst, en politieke en godsdienstige achtergrond. Een aanzienlijk deel van de personen die een rol vervulden tijdens de kroning was niet in de adel geboren, maar wegens hun verdiensten in de adelstand verheven of onderscheiden met de Order of Merit.
Het Verenigd Koninkrijk is de enige monarchie in Europa waar de vorst nog op de traditionele manier wordt gekroond. Vergelijkbare kroningsplechtigheden waren in het verleden ook gebruikelijk in andere monarchieën. In Europa zijn deze inmiddels overal vervangen door inhuldigingsplechtigheden.
De kroning als schouwspel Bij de kroning van de 10 jaar oude Richard II in 1377 werd voor het eerst een poging gedaan om steun voor een nieuwe vorst te genereren door van de kroning ook een schouwspel voor gewone mensen te maken. De koning reed te paard in een grote processie door de versierde stadsstraten naar Westminster. Er speelden orkesten langs de route, er stroomde rode en witte wijn uit de fonteinen, en in de wijk Cheapside was een imitatiekasteel gebouwd dat waarschijnlijk het Nieuwe Jeruzalem voorstelde.
Soortgelijke en uitgebreidere optochten bleven de gewoonte tot en met de kroning van Karel II in 1661. Zijn opvolger Jacobus II schafte de traditie om financiële redenen af. Daarna was er bij kroningen slechts een korte stoet te voet van Westminster Hall naar de abdij. Bij de kroning van George IV in 1821 was er voor het eerst een staatsieprocessie van St. James's Palace naar de abdij; de pracht en praal van deze stoet is een belangrijk element van de moderne plechtigheid geworden.
'Re-enactments' van de ceremonie werden opgevoerd in theaters in Londen en in de provincie; in 1761 was zo'n voorstelling met het koor van Westminster Abbey na de echte kroning nog drie maanden in het Royal Opera House in Covent Garden te zien. Vanaf de 18e eeuw werden er boeken in folioformaat uitgegeven met gravures van de gebeurtenissen in de abdij. Dit gebeurde voor het laatst in 1902 met afbeeldingen van de kroning van Eduard VII. Bij deze kroning maakte sir Benjamin Stone als eerste foto's van de stoet op weg naar de abdij. Een verzoek om de ceremonie op grammofoonplaat te mogen opnemen werd afgewezen.
Negen jaar later, bij de kroning van George V, mocht Stone ook in de abdij enkele onderdelen van de plechtigheid fotograferen. De kroning van George VI in 1937 werd op de radio uitgezonden door de BBC, en delen van de dienst werden gefilmd en later vertoond in bioscopen. De tocht van de stoet van Buckingham Palace naar de Abdij en terug werd live uitgezonden op de nieuwe BBC Television Service; het was de eerste grote buiten-uitzending.