Tokio of Tokyo is een van de 47 prefecturen of provincies van Japan. De naam wordt bij transcriptie volgens het gangbare Hepburnsysteem meestal gespeld als Tōkyō () en betekent letterlijk: "Oostelijke hoofdstad". Officieel gebruikt men ook de naam 東京都, ofwel Tōkyō-to, en dat betekent metropool Tokio of prefectuur Tokio.
Alle 23 speciale wijken van Tokio worden als een aparte stad bestuurd en samen beslaan ze het gebied van de historische stad Tokio, ofwel , ().Tokyo Metropolitan Government website History of Tokyo, geraadpleegd op 18 april 2008 Bij de volkstelling van 2020 had de stad 9,7 miljoen inwoners, de prefectuur Tokio had 14 miljoen inwoners.
De prefectuur Tokio vormt vervolgens het centrum van Groot-Tokio, een grootstedelijk gebied met 41,2 miljoen inwoners. Groot-Tokio was decennialang de grootste metropool van de wereld maar is inmiddels volgens meerdere instanties voorbij gestreefd door de zuid-Chinese stad Guangzhou.
Tokio is sinds 1868 de facto de hoofdstad van Japan. De stad wordt als hoofdstad beschouwd omdat de regering er zetelt en omdat het keizerlijk paleis er staat en de Japanse keizerlijke familie er domicilie houdt.
Drie definities van Tokio Voor veel westerlingen is het onbekend dat Tokio niet een stad is, maar een conglomeraat van steden. De stad Tokio (東京市, Tōkyō-shi) hield als bestuurlijke eenheid op te bestaan in 1943. Tokio heeft in het Westen drie verschillende definities, die in het Japans alle verschillende namen hebben.
De metropool Tokio of de prefectuur Tokio (東京都, Tōkyō-to), bevat naast de 23 speciale wijken, die elk het statuut van stad hebben, nog verschillende andere steden, gemeenten, dorpen en zelfs verschillende eilanden in de Grote Oceaan. In de prefectuur wonen bijna 13 miljoen mensen. Het bestaat uit de 23 centraal gelegen wijken van Tokio, 26 grote en 5 kleine steden en uit 8 dorpen. Ten zuiden van Tokio liggen nog de Ogasawara- en Izu-eilanden, die bestuurlijk gezien ook tot dit gebied behoren. De 23 speciale wijken van Tokio (23 区, Nijūsan-ku) bevinden zich op het grondgebied van de voormalige stad Tokio (東京市, Tōkyō-shi). Zij vormen het kerngebied. Elke wijk vormt administratief gezien een eigen gemeente. Op 1 april 2000 verschafte het Japanse parlement hen het statuut van lokale publieke entiteiten (地方公共団体, chihō-kōkyō-dantai), een statuut dat gelijk is aan dat van een stad. Sindsdien noemen de wijken zichzelf in het Engels "stad" (City Shinjuku, Shibuya City) in plaats van wijk, hoewel de "ku" (区, oftewel wijk) in hun Japanse naam onveranderd is gebleven. In totaal wonen hier circa 9 miljoen mensen. De agglomeratie-Tokio of Groot-Tokio (首都圏, Shuto-ken, Hoofdstedelijke regio), bestaat uit de Japanse prefecturen Chiba, Kanagawa, Saitama, en Tokio (hiertoe behoren ook de miljoenensteden Yokohama en Kawasaki). Groot-Tokio telt anno 2025 41.2 miljoen inwoners en was tientallen jarenlang de grootste metropool ter wereld. Inmiddels is het qua inwoneraantal voorbij gestreefd door de snelgroeiende Chinese metropolen Guangzhou (Kanton) en Shanghai. Dit artikel handelt over Tokio zoals beschreven in definitie 1. Voor de andere definities, zie speciale wijken van Tokio respectievelijk Groot-Tokio.
De verschillende definities en het niet-bestaan van “de stad Tokio” zorgen in het buitenland vaak voor begripsverwarring.
Geografie en bestuurlijke indelingen van Tokio Het vasteland van Tokio ligt ten noordwesten van de baai van Tokio en meet ongeveer 90 km van het oosten tot het westen en 25 km van het noorden tot het zuiden. Tokio wordt begrensd door de prefecturen Chiba in het oosten, Yamanashi in het westen, Kanagawa in het zuiden en Saitama in het noorden. Het vasteland van Tokio wordt onderverdeeld in de 23 speciale wijken (特別区, tokubetsuku, letterlijk "speciale wijken", maar algemeen bekend onder de naam nijūsanku, "23 wijken ") in het oosten en de regio Tama (多摩地域) in het westen. Daarnaast behoren ook twee eilandengroepen in de Stille Oceaan tot Tokio: de Izu-eilanden en de Bonin-eilanden, ook wel de Ogasawara-eilanden.
Volgens Japans recht wordt Tokio gedefinieerd als to (都), wat vertaald kan worden als "metropool". Het is de enige Japanse prefectuur die zo wordt genoemd. Het bestuur van de prefectuur verloopt hetzelfde als bij de andere Japanse prefecturen. Tokio wordt bestuurlijk ingedeeld in de 23 wijken van Tokio (特別区-ku), die tot 1943 de stad Tokio (東京市, Tōkyō-shi) vormden. Nadien werden ze aparte, autonome gemeenten, elk met een burgemeester en een gemeenteraad. Ze hebben het statuut van stad. Binnen de prefectuur bevinden zich verder nog 26 steden (市, shi), 5 gemeenten (町,chō of machi) en 8 dorpen (村, mura of son). Elk van deze gemeenten heeft een eigen bestuur.
Het bestuur van de metropool (Tokyo Metropolitan Government) is in handen van een verkozen gouverneur en een parlement. De gouverneur van Tokio (都知事, Tochiji), momenteel Yoichi Masuzoe, kan gezien worden als een "burgemeester" of een "gouverneur" van Tokio. Dit omdat de prefectuur Tokio sinds 1943 de bestuurlijke bevoegdheden heeft van een stad en een prefectuur. De bestuurlijke zetel van Tokio is het Tokyo Metropolitan Government Building in Shinjuku dat in 1991 door Kenzo Tange werd gebouwd. De gouverneur bestuurt samen met het parlement over het volledige grondgebied van Tokio, inclusief de meren, rivieren, dammen, boerderijen, de afgelegen eilanden en de nationale parken.
Tokio bestaat uit drie delen: de 23 wijken van Tokio, de regio Tama en de eilanden in de Stille Oceaan.
23 speciale wijken van Tokio Tokio wordt in 23 speciale wijken verdeeld. Het aantal wijken is na de Tweede Wereldoorlog teruggebracht van 35 naar de huidige 23 wijken. De speciale wijken van Tokio, tokubetsu-ku, bevinden zich op het grondgebied van de voormalige stad Tokio 東京市, Tōkyō-shi. De stad Tokio werd op 1 juli 1943 met de samengevoegd tot de huidige 'metropool-prefectuur'. Als gevolg van deze fusie maken deze wijken, in tegenstelling tot de andere wijken in de steden van Japan, geen deel uit van een groter geheel, in casu een stad.
miniatuur|links|23 speciale wijken
Elke speciale wijk vormt bestuurlijk een eigen gemeente met een eigen verkozen burgemeester en gemeenteraad net zoals de andere steden in Japan. De speciale wijken verschillen van andere steden in het feit dat zij een unieke bestuurlijke relatie hebben met de prefectuur Tokio. Bepaalde gemeentelijke diensten zoals de waterleiding, het riool en brandweer, die normaal gesproken onder verantwoordelijkheid van het lokale stadsbestuur zouden vallen, worden uitgevoerd door de prefectuur Tokio. Hoewel ze nog steeds de ku in hun naam dragen, noemen ze zich sinds 1 april 2000 in het Engels officieel City: City Shinjuku, Shibuya City en niet langer zoals in het verleden speciale wijk.The structure of the Tokyo metropolitan government. gearchiveerd
De regio Tama thumb|De regio Tama thumb|Baai van Tokio (bron: NASA) thumb|Tokio (bron:NASA) Ten westen van de speciale wijken liggen steden, gemeenten en dorpen die dezelfde status hebben als de andere gemeenten binnen Japan. Deze dienen voornamelijk als slaapsteden voor de mensen die werken in Centraal-Tokio. Men noemt deze regio gezamenlijk de regio Tama of West-Tokio. De regio Tama heeft een oppervlakte van 1169,49 km² en een bevolking van ongeveer 4.128.111 inwoners. Op 1 mei 2008 bedroeg de bevolkingsdichtheid 3530 inw/km².
Zelfstandige steden (市) shi Er zijn 26 steden in het westen van de prefectuur Tokio.
De prefecturale overheid heeft de steden Hachiōji, Tachikawa, Machida, Ōme en Tama benoemd als regionale centra met de bedoeling verschillende stadsdiensten aan te bieden buiten Centraal-Tokio. Gemeenten (郡 gun) In het uiterste westen van de prefectuur bevindt zich slechts een district (gun): Nishitama. Het bevat de volgende gemeenten: Hinode Mizuho Okutama Hinohara Het merendeel van dit district is bergachtig en ongeschikt voor bewoning. De hoogste berg van Tokio, de Kumotori (雲取山, Kumotoriyama) is 2017 meter. Andere belangrijke bergen in Tokio zijn de Takasu (1737 m), Odake (1266 m) en de Mitake (929 m). Het Okutamameer (奥多摩湖, Okutama-ko) op de Tamagawa vlak bij de prefectuur Yamanashi is het grootste meer van Tokio.
De eilanden thumb|Shikinejima thumb|Het nationale park Fuji-Hakone-Izu
Tot Tokio behoort eveneens een aantal afgelegen eilanden. Het verste bevindt zich op 1850 km van Centraal-Tokio. Door deze afstand worden de eilanden bestuurd door subprefecturen. De Izu-eilanden bestaan uit een groep van vulkanische eilanden en maken deel uit van het nationale park Fuji-Hakone-Izu. De Izu-eilanden bestaan uit (het dichtst bij Centraal-Tokio) Izu Ōshima, Toshima, Niijima, Shikinejima, Kozushima, Miyakejima, Mikurajima, Hachijojima en Aogashima. Izu Ōshima en Hachijojima hebben het statuut van gemeente. De andere eilanden hebben het statuut van dorpen. De eilanden Niijima en Shikinejima vormen samen een dorp.
De Ogasawara-eilanden bestaan van noord naar zuid uit Chichi-jima, Nishinoshima, Haha-jima, Kita Iwo Jima, Iwo Jima en Minami Iwo Jima. De subprefectuur Ogasawara is eveneens verantwoordelijk voor twee kleine afgelegen eilanden: Minami Torishima, het oostelijkste punt van Japan (1850 km van Centraal-Tokio) en Okino Torishima, het zuidelijkste punt van Japan. De Volksrepubliek China betwist dat dit laatste een eiland is en stelt dat het niet meer is dan enkele onbewoonde rotsen. De Iwo-eilanden en de kleine afgelegen eilanden hebben geen permanente bewoning. Er bevinden zich wel militairen van de Japanse Zelfverdedigingstroepen. De eilanden Chichi-jima en Haha-jima zijn wel bewoond. Zij vormen samen het dorp Ogasawara. De eilanden hebben een totale oppervlakte van 406 km². De eilandbevolking neemt voortdurend af en op 1 september 2005 waren er 26000 inwoners. De bevolkingsdichtheid bedroeg 65 inw./km².
Subprefecturen (支庁 shichō ) Er zijn vier subprefecturen in de prefectuur Tokio. Deze bevinden zich alle op de Izu-eilanden en de Bonin-eilanden. Indeling per subprefectuur: Subprefectuur Hachijo Aogashima Hachijo Subprefectuur Miyake Mikurajima Miyake Subprefectuur Ogasawara Ogasawara Subprefectuur Oshima Oshima Toshima Niijima Kozushima
Geschiedenis thumb|left|Tokugawa Ieyasu
Tokio heette aanvankelijk Edo. Dit vissersdorpje groeide uit tot de feitelijke hoofdstad van Japan toen de Tokugawa-familie in 1603 het shogunaat overnam. Het Sankin Kotai-systeem, wat inhield dat op elk moment ofwel een Daimyo, ofwel zijn familie in Tokio moest verblijven, had een grote invloed op de groei van Tokio. De officiële hoofdstad bleef Kyoto, waar de keizers resideerden. Die keizers waren slechts in naam staatshoofd, want de werkelijke macht berustte bij de Tokugawa-shoguns.
In 1868 werd de macht teruggegeven aan de Keizer, op dat moment keizer Meiji (zie eventueel ook Meiji-restauratie). Toen werd de naam ook veranderd van Edo naar Tokio en werd Tokio de hoofdstad van Japan.
In 1923 werd de stad getroffen door een zeer zware aardbeving, de Kanto-aardbeving met een kracht van 8,2 op de schaal van Richter. Foto's van aardbeving Tokio en omstreken in 1923 Door de daaropvolgende branden werd de stad nagenoeg geheel verwoest. Meer dan 140.000 inwoners kwamen om.