De Rida is een beek in België, een zijrivier van de Maas. Ze ontspringt in Vottem, doorkruist de stad Herstal en mondt uit in de Maas.
Geomorfologie De nabijheid van de Maas heeft een regressieve erosie veroorzaakt zodat de vallei van de Rida (zoals de aangrenzende valleien tussen Luik en Haccourt ) de rand van het plateau van droog Haspengouw versnijdt en vervolgens de Maaskant en de terrassen van de Maas heel diep insnijdt, in de vorm van een ravijn dat naar Herstal leidt.Bourguignon, P. 1957. TEXTE EXPLICATIF DE LA CARTE DES SOLS DE LA BELGIQUE. TEXTE EXPLICATIF DE LA PLANCHETTE DE Liège 121E. Édité sous les auspices de l'Institut pour l'encouragement de la Recherche Scientifique dans l'Industrie et l'Agriculture (I. R. S. I. A.) https://web.archive.org/web/20210430050514/http://carto1.wallonie.be/Documents/CSB/Livrets/121E.PDF
De dominante bodems in de Rida-vallei zijn siltige bodems met gunstige natuurlijke drainage (Ab) en siltige steenachtige bodems beladen met vuursteen of grind of conglomeraat en met overwegend gunstige natuurlijke drainage (Gb). Deze laatste bodems zijn direct gerelateerd aan ontsluitingen van vuursteenklei, en lager tot enkele fragmenten van Maasterrassen. Opvallend is dat de bodems van het bron- en moerasgebied niet gedifferentieerd zijn. Dit ongetwijfeld vanwege de te lage dichtheid van de boorgaten (ongeveer één per ha).Carte des Sols de Wallonie https://web.archive.org/web/20231005004936/http://geoapps.wallonie.be/Cigale/Public/#CTX=CNSW#BBOX=234667.15834092954,236703.13116287516,151731.96753485536,152828.66764492227
Verloop links|miniatuur|Huidige bron van de Rida in Vottem en cranière miniatuur
Bronwaters Het water infiltreert door de kalksteen van het Krijt dat stroomopwaarts ligt en voedt de grondwaterspiegel van Haspengouw. Alle bronnen bevinden zich op het niveau van het wateroppervlak gevormd door de geologische formatie van de Herveklei.http://environnement.wallonie.be/cartosig/cartehydrogeo/document/Carte_4212.pdf Carte hydrogéologique de Wallonie Alleur - Liège 42/1-2http://environnement.wallonie.be/cartosig/cartehydrogeo/document/Notice_4212.pdf Ruthy, I., Dassargues, A., 2006. Carte hydrogéologique de Wallonie Alleur - Liège 42/1-2; notice explicativeMonjoie, A. 1974. Phénomènes de dissolution dans la zone Nord de Liège. 2ème Congrès International de l’Association Internationale de Géologie de l’Ingénieur, III-18: 10 pp., 4 fig., Sao Paolo.Pel, J., 1960. Observations géologiques et hydrogéologiques sur le territoire de la commune de Vottem. Ann. Soc. Géol. de Belgique. Tome LXXXIII: 345-350. Het debiet van de bronnen werd beïnvloed door de volgende verschijnselen:
Naarmate het stroomopwaartse bekken zich ontwikkelde, werden de waterdichte oppervlakken vergroot. Tijdens buien voeren oppervlakken van materialen zoals asfalt en beton en daken regenwater naar riolen, in plaats van dat het water in de grond sijpelt. Als gevolg hiervan wordt het bijvullen van watervoerende lagen verminderd en neemt de afvloeiing van stedelijke gebieden in het bekken toe.https://hachhachhh.blogspot.com/2020/01/55ieme-balade-sante-mplp-herstal-la.html"Un bassin d’orage et l’instabilité minière"; section de: 55ième balade-santé MPLP Herstal : la Bacnure, Bernalmont et Belle-vue Deze watervoerende laag is een "hooggelegen grondwaterspiegel" (veel hoger dan het niveau van de aangrenzende rivier, de Maas); met de ontwikkeling van steenkoolmijnen werd op veel plaatsen de klei-aquiclude doorboord, waardoor verticale (neerwaartse) afwatering ontstond.Fan, G. and Zhang, D., 2015. Mechanisms of aquifer protection in underground coal mining. Mine Water and the Environment, 34(1), pp.95-104 Dit water werd lager in de ondergrond door middel van galerijen afgevoerd en in de Maas geloosd. Verder naar het noordwesten, overal in Haspengouw, worden de wateren van deze watervoerende laag onderschept en opgepompt.Visite dans la nappe phréatique de Hesbaye qui alimente Liège https://www.lanouvellegazette.be/363786/article/2019-03-21/visite-dans-la-nappe-phreatique-de-hesbaye-qui-alimente-liege
Dit alles veroorzaakte een verlaging van het piëzometrische niveau en het opdrogen van de bronnen van de Rida. miniatuur|Huidige hydrografie Onlangs werd er een reactivering van bronnen waargenomen. Een mogelijke oorzaak zou zijn dat de mijngalerijen geleidelijk instorten, waardoor ondergrondse afwatering wordt voorkomen en dat de grondwaterspiegel terugkeert naar het oorspronkelijke niveau.
De Rida De belangrijkste bron van de Rida bevindt zich in Vottem. Dit oude moerasland heette "li pré Cadjo", en de dorpskinderen baadden er.Fraikin, J., Gérard, P., Carpay, F., Matthys, H., Noelanders, J., Donis, P., 1987. Le temps où Vottem riait. Ans, Imprimerie Frings IFA Basisschoolleerlingen kwamen met de klas om op kikkervisjes te vissen.
De huidige bron bevindt zich stroomafwaarts van een voormalige stortplaats. Het produceert echter zeer helder water, zoals blijkt uit een grote afzetting van kalksteentuf, in Wallonië "cron" of "cranière" genoemd. Er is ook aanwezigheid van gours. Dergelijke verstenende bronnen zijn vrij zeldzaam ten noorden van de Maas.DGARNE: Sources pétrifiantes http%3A%2F%2Fbiodiversite.wallonie.be%2Fservlet%2FRepository%2F7220_sources-petrifiantes.pdf%3FID%3D12828%26saveFile%3Dtrue&usg=AOvVaw0H_uH4m1UkYMIZrSIm0Dex
Even stroomafwaarts, langs de Rida, was de boerderij van Ruwet, nog steeds zichtbaar op kadastrale kaarten in 1958,Commune de Vottem, plan du Ruisseau du Ponçay https://web.archive.org/web/20231005005315/http://carto1.wallonie.be/documents/Par_province/Liege/Liege/HERSTAL/VOTTEM/62112A0202.TIF met een vijver waar de laatste boer, de heer Colson, waterkers exploiteerde De vijver is opgevuld maar er groeit nog steeds wilde waterkers, stroomafwaarts van het brongebied.
Tussen Vottem en Herstal is de loop zichtbaar, maar gekanaliseerd; op een plaats genaamd Au Patar, neemt de Rida kort zijn natuurlijke morfologie aan.
Ruisseau de Haren De bronnen van de Ruisseau de Haren bevinden zich op de grens van Herstal en Vottem; haar debiet is zelden krachtig genoeg om de hoofd-Rida te bereiken. Een bron bevindt zich in een holle weg (Chemin vicinal nr. 11) op de hoek van de Rue des Bruyères (Chemin vicinal nr. 30)Atlas des voiries vicinales de 1841 https://web.archive.org/web/20220109124654/http://geoapps.wallonie.be/atlas1841/vicinal, allemaal onder dekking van heggen en struiken ( ), anderen in de Rue de la Source.
Ås fontinnes - Bouxthay links|miniatuur|Bron Ås fontinnes miniatuur|Ås fontinnes miniatuur|Ås fontinnes - droogdal stroomopwaarts De bronnen van deze beek liggen in een weiland en de Ås fontinnes- beek geeft een indruk van het oorspronkelijke landelijke landschap van alle aangrenzende dalhoofden. In de waalse taal betekent Ås fontinnes "bij de bronnen" Op de dalflanken enkele bomen die de overblijfselen zijn van een oud hakhout - tot in de 19e eeuw kwamen de armen van het dorp hout hakken op de heuvel Platduron en water halen bij de bron.Témoignage de membres d'une des familles souches de Vottem qui habite toujours le vallon. Het brongebied is waar de Herveklei dagzoomt. Het water dat infiltreerde door het Krijt van het Maastrichtiaan komt hier als een bron aan de oppervlakte. In het traditionele landschap stroomde Ås fontinnes door een drassige vallei, waar waterkers in grote hoeveelheden groeide. De rivier vertoonde een aquatische ecologie die geschikt was voor waterkers: helder, ondiep, niet-zuur, langzaam stromend water. De bewoners van de omgeving kwamen deze waterkers in hele zakken oogsten en verkochten ze op de veiling van Vottem.
Momenteel blijft het een onverwachte beek en landschap in een grotendeels verstedelijkte omgeving. We zien een droogdal (xhavée) stroomopwaarts van de bronnen, op het krijt, en dan een beek met helder water. Door de mindere infiltratie is de stroming ongetwijfeld sterk afgenomen en is de koers gecorrigeerd om de weilanden droog te leggen. Ook de waterkers is verdwenen. Ås fontinnes blijft een semi-natuurlijk landschap. miniatuur|De ondergrondse Ruisseau du Bouxthay doorkruist deze vallei nabij de ruïnes van het kasteel met dezelfde naam Verder stroomafwaarts heet de beek Ruisseau du Bouxthay. Op IGN-kaarten is het nog steeds zichtbaar tot aan de ruïnes van het kasteel met dezelfde naam. Het sloot zich aan bij de hoofd-Rida nabij de huidige positie van de Rue Charlemagne. Stroomafwaarts van de Fontinnes stroomt deze beek door een buis.
Exhaure de Milmort Deze beek ontwatert het lagere deel van Milmort; het is een intermittente stroom. Sinds de aanleg van de spoorlijn Luik-Hasselt stroomt het water door de zijafvoer van de rails.
Hoofdrivier De hoofdrivier begint nadat de Rida de wateren van Haren en de Exhaure de Milmort heeft ontvangen. Op deze locatie zijn er drassige gronden waarop de enige twee rietvelden in de gemeente Herstal zijn ontwikkeld. Er is een opmerkelijke knotwilg met een omtrek van 3 m, die sinds zeker het jaar 2000 niet is gesnoeid.
Stroomafwaarts van het brugje onder de spoorlijn Luik - Tongeren bij de Boerderij van Patar is er nog een natte weide, maar het water van de Rida wordt opgenomen in een buis die het naar de Maas leidt. Hier en daar zijn nog sporen van de loop van de Rida zichtbaar in het stedelijk landschap.
De Rida wordt meegenomen naar een plaats genaamd Bériwa (in Herstal ) (Etymologie: "Beau Ruisseau" (in het Waals), volgens de Atlas des Chemins Vicinaux van 1841). miniatuur|Brug onder de rails van de spoorlijn Luik-Tongeren waar de Rida ondergronds doorheen loopt, samen met het voetpad nr. 100. De rand in blauwe steen op de voorgrond markeert de plek waar de Rida weer tevoorschijn kwam; later is het hier opgenomen in een buis.
Benedenloop links|miniatuur|De Rida in Herstal Stroomafwaarts van Bériwa, na de Moulin Nozé, splitste de Rida zich in tweeën. De hoofdloop werd omgeleid door de huidige locatie van de rue Laixheau en stroomde richting Place Licour. Bij onweders liep een deel van de stroom in de oorspronkelijke loop, via Rue Faurieux,40ième balade-santé MPLP : les sentiers, impasses et cul-de-sac de Vottem http://hachhachhh.blogspot.com/2018/08/40ieme-balade-sante-mplp-les-sentiers.html waar het gewelf van de doorgang onder een oude spoorlijn nog zichtbaar is.
Geschiedenis rechts|miniatuur|Vanaf de Rue Bois Gilles wordt de Rida opgenomen in het rioolnetwerk van de stad Herstal Langs de Rida stonden negen watermolens. Daarom heette de beek ooit "Rieu des Mollins". De oorspronkelijke naam van de Charlemagne-boerderij was "Moulin du Rida".Berthe au grand pied, par Rémi Usseil, Paris 2014
De hellingen van de Rida-vallei werden gebruikt voor groenteteelt, met name aardbeien.La culture des fraises au Thier-à-Liège et à Vottem (1933) - Enquête du Musée de la Vie wallonne https://www.youtube.com/watch?v=tDHk3PRNIrE
Categorisering De Rida is opgenomen in de Atlas van onbevaarbare waterwegen. In deze atlasDépartement de la ruralité et des cours d'eau, Atlas des cours d'eau non navigables http://environnement.wallonie.be/cartosig/atlascenn/ heet het deel in Vottem de Ruisseau du Ponçay (derde categorie) en het deel in Herstal, Ruisseau du Patar (tweede categorie).
Rivierbeheer Vervuilingsrisico's