De Slag bij Arles werd in 471 gestreden tussen de Visigoten en het West-Romeinse rijk.
Achtergrond Het belang van Arles De Slag bij Arles in 471 was geen op zichzelf staand treffen, maar het sluitstuk van een bredere machtsstrijd die tussen 468 en 471 in Gallië werd uitgevochten. De uitkomst van deze strijd veranderde de politieke verhoudingen in het Westen ingrijpend. In deze jaren probeerde de Visigotische rex Euric zich definitief los te maken van de ondergeschikte positie die de Visigoten binnen het West-Romeinse Rijk innamen, terwijl keizer Anthemius juist trachtte de resterende samenhang van het West-Romeinse gezag te behouden.
Binnen deze machtsstrijd was Arles van doorslaggevend belang. De stad beheerste de Rhônevallei, de belangrijkste verbinding tussen Noord-Gallië, Italië en de Middellandse Zee. Deze natuurlijke corridor tussen het Centraal Massief en de Alpen vormde een cruciale route voor troepenbewegingen, communicatie en bevoorrading. Wie Arles controleerde, beheerste feitelijk de strategische toegang tot Gallië.
Voor Euric bood de verovering van Arles de mogelijkheid een zelfstandig Visigotisch machtsgebied te creëren dat zich uitstrekte van Aquitanië tot Hispania. Tegelijkertijd kon hij daarmee de resterende Romeinse machtsstructuren in Gallië isoleren van Italië. Voor Anthemius was het behoud van Arles minstens even essentieel: zolang de stad in Romeinse handen bleef, behield het Westen nog enige invloed op Gallië en bleef de verbinding met de noordelijke provincies intact.
Aanleiding De directe aanleiding voor de crisis lag in de mislukking van de grote Romeinse expeditie tegen de Vandalen in 468. Onder leiding van de Oost-Romeinse keizer Leo I en in samenwerking met Anthemius probeerde het rijk de provincie Africa terug te veroveren op Geiserik. De expeditie eindigde echter in een catastrofale nederlaag bij Kaap Bon. Daarmee verloor het Westen niet alleen enorme financiële middelen, maar waarschijnlijk ook het laatste realistische perspectief op herstel van de imperiale macht in het Westen.
Euric begreep onmiddellijk de implicaties van deze nederlaag. Zolang Rome beschikte over voldoende financiële middelen, vlootcapaciteit en samenwerking tussen Oost en West, bleef de Visigotische positie formeel afhankelijk van Romeinse legitimiteit. Na 468 veranderde deze situatie fundamenteel. Het West-Romeinse regime was financieel uitgeput, militair overbelast en politiek verdeeld geraakt. Euric zag hierin de kans om de Visigotische macht definitief los te maken van het Romeinse federatensysteem.
Verloop van de oorlog De oorlog begon niet in Zuid-Gallië, maar in het noorden. Euric probeerde daar eerst de resterende Romeinse machtsstructuren langs de Loire en in Midden-Gallië uit te schakelen. Daarbij kwam het tot confrontaties met de Romeinse generaal Paulus en met de Frankische rex Childerik I.Gregorius van Tours, II.18 Tegelijkertijd begon ook de politieke loyaliteit binnen Gallië uiteen te vallen. Een belangrijk voorbeeld hiervan was Arvandus, de hoogste Romeinse bestuurder in Gallië, die de zijde van Euric koos.Sidonius Apollinaris, Epistulae I. Hierdoor werd zichtbaar hoe sterk het centrale gezag inmiddels was verzwakt. Een volgende belangrijke fase vormde de nederlaag van Riothamus. Deze voerde vermoedelijk namens Anthemius een Brits-Romeinse strijdmacht aan die naar Gallië was gestuurd om de Visigotische expansie te stoppen. Euric wist dit leger echter waarschijnlijk bij Déols te onderscheppen en te vernietigen. Strategisch was deze overwinning van groot belang, omdat daarmee een mobiele Romeinse interventiemacht werd uitgeschakeld voordat zij zich met de Gallische verdediging kon verenigen. Pas daarna richtte Euric zijn volledige aandacht op de Rhônecorridor en Arles. Als hoofdstad van de Gallische prefectuur was Arles niet alleen een bestuurlijk centrum, maar ook een cruciaal knooppunt van wegen en riviertransport. De stad vormde de belangrijkste verbinding tussen Noord- en Zuid-Gallië én tussen Gallië en Italië. Het is onbekend of de stad door Eurik werd ingenomen of belegerd.
Slag om Arles In 471 probeerde het West-Romeinse regime alsnog een groot tegenoffensief te organiseren om Arles te behouden. Anthemius stuurde zijn zoon Anthemiolus samen met de officieren Thorisarius, Everdingus en Hermianus naar Gallië om de stad te ontzetten.Chronica Gallica 511 (s.a. 471). Dat de keizer zijn eigen zoon met deze operatie belastte, onderstreept het strategische belang van de onderneming. Het ging niet om een gewone grenscampagne, maar waarschijnlijk om de laatste serieuze poging om de Romeinse positie in Gallië te behouden.
Hoewel geen exacte cijfers over de legersterkte zijn overgeleverd, moet het Romeinse leger aanzienlijk zijn geweest. Zowel Anthemius als Ricimer beseften dat het verlies van de Rhônecorridor rampzalige gevolgen zou hebben. Het is daarom onwaarschijnlijk dat men slechts een symbolische strijdmacht inzette; een leger van circa tienduizend man of meer lijkt aannemelijk.
De poging om Arles te behouden mislukte echter volledig. Ten oosten van de Rhône werd het Romeinse leger door Eurics strijdmacht onderschept en vernietigend verslagen. De strijd moet bijzonder hevig zijn geweest, aangezien Anthemiolus samen met meerdere hoge officieren sneuvelde.
Gevolgen Met deze nederlaag verloor het West-Romeinse Rijk de effectieve controle over de Rhônecorridor. Daarmee werd Gallië strategisch vrijwel onhoudbaar. Kort daarna breidde Euric zijn macht verder uit richting de Auvergne, terwijl ook Hispania steeds verder buiten het bereik van het keizerlijke bestuur kwam te liggen. De slag bij Arles vormde daarmee het eindpunt van Eurics’ machtsstrijd tegen Rome tussen 468 en 471. Wat begon als een opportunistische reactie op de Romeinse nederlaag tegen de Vandalen, eindigde in de definitieve doorbraak van de Visigotische hegemonie in Gallië.
Voor Anthemius betekende de nederlaag een politieke ramp waarvan hij zich niet meer herstelde. Binnen een jaar escaleerde het conflict tussen hem en Ricimer tot open oorlog, waarna Anthemius in 472 werd gedood. Hoewel het West-Romeinse Rijk formeel nog enkele jaren bleef bestaan, was de strategische beslissing over het lot van Gallië feitelijk al gevallen bij Arles.
Bronnen Chronica Gallica van 452 Sidonius Apollinaris, Epistulae Gregorius van Tours, Historia Francorum
Categorie:Geschiedenis van Arles Arles 0471 Arles 0471 Arles 0471 Arles 0471 Categorie:470-479