miniatuur|Kartonnen eclipsbrilletje Een eclipsbril is een speciaal type veiligheidsbril waarmee rechtstreeks naar de Zon kan worden gekeken, bijvoorbeeld tijdens een zonsverduistering. De bril bevat sterk verduisterende filters die zijn ontworpen om de hoeveelheid zichtbaar, ultraviolet en infrarood zonlicht die het oog bereikt sterk te verminderen.
Voor eclipsbrillen en andere niet-vergrotende filters die bedoeld zijn voor rechtstreekse waarneming van de zon bestaat de internationale norm ISO 12312-2. Deze norm stelt onder meer eisen aan de transmissie van ultraviolet, zichtbaar en infrarood licht, de gelijkmatigheid van het filter, de kwaliteit van het materiaal, de bevestiging en de productmarkering.
Werking en veiligheid miniatuur|De gedeeltelijke zonsverduistering van 12 augustus 2026, gefotografeerd door één filter van een eclipsbril. Binnen het filter is de sterk gedimde zonneschijf zichtbaar.
Door de sterke filtering blijft de heldere zonneschijf zichtbaar zonder dat de volledige hoeveelheid zonnestraling het oog bereikt. Een gewone zonnebril, ook wanneer deze zeer donker is, biedt daarvoor onvoldoende bescherming.
Rechtstreeks naar de zon kijken zonder geschikte bescherming kan het netvlies beschadigen. Dit wordt onder meer aangeduid als retinitis solaris of zonne-retinopathie. De schade kan het centrale gezichtsvermogen blijvend aantasten. Omdat het netvlies geen pijnreceptoren heeft, hoeft de beschadiging tijdens het kijken niet direct te worden gevoeld.
Tijdens een gedeeltelijke of ringvormige zonsverduistering moet bij rechtstreekse waarneming voortdurend geschikte oogbescherming worden gebruikt. Alleen tijdens de volledige fase van een totale zonsverduistering, wanneer de heldere zonneschijf volledig door de maan wordt bedekt, kan korte tijd zonder eclipsbril naar de eclips worden gekeken.
Voor gebruik moet worden gecontroleerd of het filter niet is gescheurd, doorboord, gekrast of op een andere manier beschadigd. Beschadigde eclipsbrillen dienen niet te worden gebruikt. Kinderen moeten bij het gebruik ervan onder toezicht staan.
Een eclipsbril mag niet worden gebruikt om door een verrekijker, telescoop, cameralens of een ander vergrotend optisch instrument naar de zon te kijken. Dergelijke instrumenten concentreren het zonlicht en vereisen een daarvoor bedoeld zonnefilter dat vóór de optiek wordt bevestigd.
Normering De internationale norm ISO 12312-2 heeft betrekking op niet-vergrotende filters en kijkers die specifiek zijn bedoeld voor directe waarneming van de zon. Gewone zonnebrillen vallen niet onder deze norm.
De ISO keurt of certificeert individuele eclipsbrillen zelf niet. Of een product aan ISO 12312-2 voldoet, kan door daarvoor bevoegde laboratoria worden vastgesteld. Alleen de aanwezigheid van een verwijzing naar ISO 12312-2 op een bril of verpakking is daarom op zichzelf geen bewijs dat het filter daadwerkelijk volgens de norm is getest.
Alternatieven Veel geïmproviseerde methoden om rechtstreeks naar de zon te kijken zijn onveilig. Gewone zonnebrillen, ook meerdere over elkaar, cd's, dvd's, donker glas, fotonegatieven en het bekijken van een weerspiegeling van de zon in water bieden geen betrouwbare bescherming tegen schadelijke zonnestraling.
Een geschikt lasfilter kan wel worden gebruikt. Het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap adviseert hiervoor een verduisteringsgraad van 13 of 14; gewone lasbrillen die bijvoorbeeld in bouwmarkten worden verkocht zijn doorgaans onvoldoende donker.
Een veilige manier om een gedeeltelijke zonsverduistering te bekijken zonder rechtstreeks naar de zon te kijken is projectie. Bij een eenvoudige gaatjescamera of zonneprojector wordt het beeld van de zon via een kleine opening op een oppervlak geprojecteerd. De waarnemer kijkt daarbij naar het geprojecteerde beeld en niet door de opening naar de zon.
Voor telescopen, verrekijkers en camera's bestaan speciale zonnefilters die vóór het objectief worden geplaatst. Een gewone eclipsbril is hiervoor niet geschikt.
Zie ook Oculairprojectie Zonsverduistering Zonnebril
Categorie:Bril Categorie:Zonsverduistering