thumb|Professor Peter Singer over effectief altruïsme. Londen, 2015.Effectief altruïsme (EA) is zowel het doel om beter te worden in weldoen door met bewijsvoering en rationele overwegingen de meest effectieve methodes te vinden om de wereld te verbeteren, als de gemeenschap van individuen en organisaties die zich volledig of grotendeels achter dit doel schaart en daarnaar handelt.
De gemeenschap, die met name in het tweede decennium van de 21e eeuw sterk is gegroeid, is verbonden door het gemeenschappelijke doel en enkele gedeelde principes en denkwijzen, maar heeft uiteenlopende visies over hoe deze het best in praktijk worden gebracht. In uitvoering heeft de gemeenschap daarmee een sterk decentraal karakter, maar actieve discussie vindt plaats op centrale plekken zoals online fora en internationale congressen en evenementen. Het onderliggende gedachtegoed is sterk beïnvloed door onder meer ideeën en principes uit de moderne volksgezondheid, ontwikkelingseconomie, rationaliteit, de dierenrechtenbeweging, gevolgenethiek en bevolkingsethiek. Mensen die zich achter het doel en de principes van Effectief Altruïsme scharen, worden vaak effectief altruïsten genoemd, al gebruiken weinig mensen dit label voor zichzelf.
Binnen de gemeenschap van Effectief Altruïsme bestaat enige overeenstemming over de gebieden waar mensen of donaties het meeste verschil kunnen maken. Dit komt doordat velen het eens zijn over methode om problemen met elkaar te vergelijken, door ze te beoordelen op basis van hun omvang, mate van verwaarlozing en oplosbaarheid. Als gevolg daarvan richten de meesten binnen de gemeenschap hun donaties, pleitbezorgingen of carrières op mondiale armoede en publieke gezondheid (met name ziektebestrijding), dierenwelzijn en het verminderen van existentiële risico's voor de mensheid, al zijn deze trends aan verandering onderhevig door zowel ontwikkelingen in de wereld als ontwikkelingen in het gedachtegoed van Effectief Altruïsme zelf.
Definitie De onderwerpen waar de gemeenschap zich mee bezig houdt zijn zowel veelomvattend als veranderlijk, het gedachtegoed is aan voortdurende interne discussie onderhevig en de interpretatie van het doel en de bijbehorende randvoorwaarden zijn niet voor iedereen hetzelfde. Hierdoor is het lastig een sluitende definitie te geven van Effectief Altruïsme.
Volgens de Schotse filosoof en auteur William MacAskill, die algemeen wordt beschouwd als een van de grondleggers van de gemeenschap en een grote invloed heeft gehad op het bijbehorende gedachtegoed, wordt Effectief Altruïsme het best gedefinieerd als:"(i) het gebruik van bewijsmateriaal en zorgvuldig redeneren om uit te zoeken hoe het goede met een gegeven hoeveelheid middelen (zoals tijd of geld) gemaximaliseerd kan worden. Hierbij wordt 'het goede' voorzichtig opgevat in termen van de onpartijdige bevordering van welzijn van individuen.
en
(ii) het gebruik van de bevindingen van (i) om te proberen de wereld te verbeteren."Deze definitie dekt zowel het onderzoekende als het praktische aspect van Effectief Altruïsme en is volgens MacAskill opzettelijk niet-normatief, maximaliserend, afgestemd op de wetenschappelijke methode, onpartijdig en welzijnsbevorderend. Over deze laatste twee termen voegt hij toe:“Als voorzichtige hypothese of eerste benadering gaat goed doen over het bevorderen van welzijn, waarbij ieders welzijn in gelijke mate meetelt. Preciezer gezegd: voor twee werelden A en B met allemaal en alleen dezelfde individuen, (...) als er een één-op-één projectie is van individuen van A naar B zodat elk individu in A hetzelfde welzijn heeft als zijn tegenhanger in B, dan zijn A en B even goed."Het uitgangspunt dat het welzijn van alle mensen en andere levensvormen met bewustzijn het enige is wat er intrinsiek toe doet (en dat andere waardevolle dingen uiteindelijk hun waarde hieraan ontlenen) is kenmerkend voor het gedachtegoed, maar niet gevrijwaard van discussie binnen de gemeenschap. De kwalificatie 'maximaliserend' is volgens velen in de gemeenschap ook voorzichtig op te vatten, om fanatisme te voorkomen.
Principes, uitgangspunten en methodes Het gedachtegoed geassocieerd met Effectief Altruïsme wordt gekenmerkt door het gebruik van bepaalde principes, uitgangspunten en methodes die mensen behoren te helpen om het gemeenschappelijke doel (beter worden in weldoen) te bewerkstelligen. De belangrijkste voorbeelden hiervan zijn de prioritering van doelen, onpartijdige ethiek en denken in termen van opportuniteitskosten, marginale impact en verwachte uitkomsten.
Weinig van deze gedeelde ideeën vinden hun oorsprong in het Effectief Altruïsme, maar de verzameling en promotie ervan is kenmerkend voor het gedachtegoed. Geen van de uitgangspunten is principieel en definitief, en kenmerkend aan de gemeenschap is dat ieder deel van het gedachtegoed ter discussie kan worden gesteld, wat actief gebeurt op online fora zoals het Effective Altruism Forum. Gaandeweg zijn verschillende methodes en principes meer op de voorgrond of juist uit de gratie geraakt. Organisaties en andere instanties die (deels) voortkomen uit de EA-gemeenschap nemen vaak een deel van de principes over, leggen de nadruk op enkele, en leggen andere naast zich neer.
Prioritering van doelen Zoals de moderne volksgezondheid en ontwikkelingseconomie als kerndoel hebben om uit te zoeken hoe een beschikbaar budget op een eerlijke manier zoveel mogelijk gezondheidsbaten oplevert binnen bepaalde landsgrenzen, heeft Effectief Altruïsme een vergelijkbaar doel: het vinden van de meest kosten-effectieve manieren om zoveel mogelijk welzijn te bevorderen. Als middelen eindig zijn, zo is de gedachte, zijn er opportuniteitskosten verbonden aan het maken van niet-optimale beslissingen. Voor prioritering moeten problemen en mogelijke oplossingen tot op een bepaalde hoogte met elkaar vergelijkbaar worden gemaakt. Enkele door Effectief Altruïsme geïnspireerde organisaties pogen bijvoorbeeld om donaties aan verschillende goede doelen te vergelijken. De effectiviteit van interventies gerelateerd aan menselijk welzijn wordt daarbij, net als in de volksgezondheid, geregeld uitgedrukt in maatstaven als DALY (levensjaren gecorrigeerd voor beperkingen) per geldeenheid.
Kwantitatieve maatstaven zoals gebruikt in het evalueren van goede doelen zijn niet altijd toepasselijk voor andere, bredere vraagstukken. Voor beslissingen die lastiger zijn om in ééndimensionale getallen uit te drukken of waarover goede data om andere redenen schaars is, gebruiken mensen in de gemeenschap geregeld meer kwalitatieve vuistregels om toch te kunnen prioriteren. Zo wordt bij het maken van carrièrekeuzes de vuistregel gehanteerd dat omvangrijke, verwaarloosde en oplosbare problemen voorrang krijgen. De eis voor omvangrijkheid komt voort uit de wens om 'schaal-sensitief' te zijn, het ideaal waar een probleem dat tien keer zo veel mensen of dieren aangaat, ons tien keer zo veel motiveert het op te lossen. De focus op verwaarloosde problemen komt voort uit een overweging van 'verminderde meeropbrengst', waar een toenemend aantal mensen wat zich over een probleem ontfermt geleidelijk leidt tot minder meerwaarde per persoon.
Impact als verwachte meeropbrengst Een gerelateerd principe wat centraal staat in hoe de EA-gemeenschap nadenkt over maatschappelijke impact is denken in de marge. Hierbij wordt gekeken hoe, gegeven de stand van zaken in de wereld op het moment, extra middelen ergens een zo groot mogelijke meeropbrengst kunnen genereren in maatschappelijke baten. Rangschikkingen van doelen, zoals vaak opgesteld door EA-organisaties, reflecteren daarmee dus niet welke doelen zij in absolute zin het meest belangrijk vinden, maar waar extra mensen en middelen volgens hen op dit moment het grootste verschil kunnen maken.
Ook wordt het gedachtegoed van EA gekenmerkt door een focus op verwachte impact in plaats van impact die met aangrenzende zekerheid te behalen is. Het onderliggende idee is dat een groep mensen of organisaties met een hogere risicobereidheid uiteindelijk in staat is een grotere impact te maken dan individuen die alleen op gegarandeerde successen sturen. Dit is analoog aan hoe de meest succesvolle pokerspelers de spelers zijn die verwachte opbrengsten het beste kunnen maximaliseren. Het is geen toeval dat professioneel pokerspeelster Liv Boeree samen met enkele andere collega's zich vroeg door Effectief Altruïsme liet inspireren en in 2014 de non-profitorganisatie 'Raising for Effective Giving' oprichtte.
Onpartijdig altruïsme en utilisme Kenmerkend aan Effectief Altruïsme is de invloed van utilisme, de ethische stroming die voorschrijft dat het goede overeenkomt met het onpartijdig bevorderen van het welzijn van ieder. Effectief Altruïsme deelt deze onpartijdige benadering, waar het welzijn van ieder mens (en vaak ook ieder individu van een bepaalde diersoort) er even veel toe doet. Bovendien ligt er net als bij het utilisme, een voorbeeld van gevolgenethiek, een nadruk op de uitkomsten van bepaald handelen om te bepalen hoe goed het is. miniatuur|Derek Parfit tijdens een lezing over Effectief Altruïsme in Harvard - April 21, 2015 Prominente leden van de gemeenschap hebben herhaaldelijk benadrukt dat er belangrijke verschillen zijn tussen utilisme en Effectief Altruïsme. Sterker nog, een vaak gedeelde lezing die ze geven over de ontstaansgeschiedenis van Effectief Altruïsme is dat het als doel had om de sterke punten van utilisme en gevolgenethiek te volgen, maar zonder de (veelal praktische) problemen en het gevaar voor moreel fanatisme over te nemen. Een inspiratiebron voor deze doelstelling was Derek Parfit, een Britse filosoof die zijn carrière grotendeels heeft gewijd aan het vinden van een alomvattende moraalfilosofie door gevolgenethiek te mengen met plichtethiek en gezond verstand, inclusief culturele en (impliciet) speltheoretische overwegingen.
Effectief Altruïsme zou daarom verenigbaar zijn met verschillende visies op ethiek. In tegenstelling tot utilisme schrijft het niets voor over in welke mate een individu zichzelf moet opofferen voor het goede. Bovendien veronderstelt het niet definitief dat welzijn het enige is wat er moreel toe doet en laat de mogelijkheid open om in verschillende mate waarde toe te kennen aan, bijvoorbeeld, overwegingen van rechtvaardigheid. Er heerst in de gemeenschap een sterke norm tegen 'het doel heiligt de middelen'-redenaties. Het overtreden van sociale normen en wetten of het verwaarlozen van iemands morele plicht naar zichzelf of hun naasten zijn volgens de meesten in de EA-gemeenschap goede redenen om bepaald handelen te vermijden, zelfs als iemand goede redenen heeft om te denken dat de totale effecten van zulk handelen sterk positief zouden zijn. Ten slotte wordt regelmatig benoemd dat om als gemeenschap als geheel en op de lange termijn effectief te kunnen zijn, er niet op integriteit kan worden ingeboet om een ander doel te bereiken. Hiermee komt de ethische grondslag van Effectief Altruïsme, voor zover die te kwalificeren valt, het dichtst bij regelutilisme.
Open waarheidsvinding De cultuur van de gemeenschap tracht mensen te stimuleren om kritisch te zijn ten opzichte van hun eigen overtuigingen en conclusies, van gedachten te veranderen wanneer nieuwe feiten worden geleerd, met voorzichtigheid te redeneren (door onzekerheid aan te geven) en alle belangrijke overtuigingen goed te kunnen onderbouwen met navolgbare redevoering en wetenschappelijk bewijs, waar mogelijk. Mede door deze uitgangspositie is vrijwel geen enkel deel van het EA-gedachtegoed definitief en gevrijwaard van kritisch onderzoek. Deze uitgangspositie schetst een culturele norm en ideaalbeeld, maar de EA-gemeenschap is in werkelijkheid, net als iedere groepering, ook vatbaar voor groepsdenken of vooringenomenheid.
Samenwerking en decentralisatie