miniatuur|Logo van Sabena Op 7 november 2001 werd het faillissement van Sabena uitgesproken door de handelsrechtbank van Brussel. Door het grootste faillissement in de Belgische geschiedenis verloren meer dan 7500 mensen hun baan.
Voorafgaand De maatschappij kreeg in de loop van haar bestaan meerdere malen kapitaal toegestopt door de Belgische Staat. In de periode 1975-1978 raakte zo’n 5 miljard Belgische frank opgesoupeerd. Sabena was in haar bestaan maar een beperkt aantal jaren winstgevend, waarna de financiële situatie in de jaren ‘70 verslechterde.
In de jaren ‘80 ging Sabena op zoek naar partners om mee te kunnen samenwerken in een luchtvaartalliantie. Na een afslanking van het personeelsbestand werden er gesprekken aangeknoopt met onder meer SAS, KLM en British Airways, die allemaal slecht eindigden.
In 1992 wilde de toenmalige baas van Sabena, Pierre Godfroid, gaan samenwerken met Air France. De Franse maatschappij zat op dat moment in slechte papieren waardoor ook deze samenwerking niet doorging.
Vanaf 1995 werd Swissair binnengehaald als minderheidsaandeelhouder van Sabena. De Zwitserse maatschappij verwierf 49,5% van de aandelen van de Belgische luchtvaartmaatschappij. Onder druk van de Zwitsers werd de volledige vloot in zo’n 4 jaar vernieuwd door 23 Avro-toestellen en 34 Airbus-toestellen, terwijl Sabena tot dan toe voornamelijk met Boeing-vliegtuigen vloog.
In die jaren werd er door de Sabena-directie een constructie van belastingontduiking opgezet via de Bermuda-eilanden. De raad van bestuur hield haar vergaderingen daar, zodat ze na de meetings zichzelf zwarte bonussen in contanten kon uitkeren om ermee terug naar België te kunnen reizen. Swissair wist van deze bonussen maar hield deze in stand om hiermee de Sabena-directie onder druk te kunnen zetten. Volgens de vakbonden zou dit de oorzaak zijn dat de Belgische toplui zich niet verzet hebben tegen het leeghalen van Sabena door Swissair.
In de nasleep van de aanslagen op de WTC-torens van 11 september 2001 en de crisis in de luchtvaart liet Swissair weten dat het zijn financieel engagement niet meer zou nakomen. Op 1 oktober 2001 vroeg de Zwitserse maatschappij een concordaat aan bij de Zwitserse rechtbank.
Faillissement Na het bekomen van een gerechtelijk akkoord op 3 oktober 2001, verklaarde de handelsrechtbank van Brussel op 7 november 2001 de luchtvaartmaatschappij failliet.Het failliet van Sabena, 10 jaar later. Deel III: de parlementaire onderzoekscommissie dewereldmorgen.be, geconsulteerd op 3 mei 2021. Gearchiveerd op 5 oktober 2022.
Op 7 november 2001 landde de laatste vlucht van Sabena op Brussels Airport. Sabena-vlucht 690 komende uit Cotonou via Abidjan naar Brussel was de laatste vlucht in de geschiedenis van de maatschappij. Na de vlucht maakten werknemers een menselijke ketting rond het vliegtuig op het tarmac. Het VRT-televisieprogramma "Het leven zoals het is: De Luchthaven" bracht deze historische gebeurtenissen in beeld.Laatste vlucht geland in Zaventem standaard.be, 7 november 2001. Gearchiveerd op 6 mei 2021.
Een team van curatoren rond Christian Van Buggenhout werd aangesteld om het faillissement af te ronden. Na een conflict met de rechter-commissaris die door de rechtbank was aangesteld om de afwikkeling van het faillissement op te volgen werd het team ontheven van de taak.Christian Van Buggenhout ontheven als Sabena-curator nieuwsblad, 7 juni 2006. Gearchiveerd op 5 mei 2021. Later kon Van Buggenhout de taak als curator terug opnemen.
Gevolgen
Voor Brussels Airport De gevolgen van het faillissement voor Brussels Airport waren zeer groot. Sabena was in 2001 de grootste gebruiker van de luchthaven. Door het faillissement van Sabena en aanslagen op de Verenigde Staten op 11 september 2001 zakten de passagiersaantallen met meer dan 25%. Pas in 2014 kwamen de passagiersaantallen weer boven het niveau van voor de crisis van 2001-2002.Historisch recordjaar voor Brussels Airport in 2014 met 21,9 miljoen passagiers brusselsairport.be, 13 januari 2015
De concessie van het Sabena-House (gebouw 26) in Diegem werd door een overeenkomst deels overgedragen aan Brussels Airport Company om er een Crew Center te installeren. In het andere deel vond Brussels Airlines een nieuw hoofdkwartier. De loods van vroegere Sobelair (gebouw 45) werd later verhuurd aan TUI Belgium.Informatiebrief aan de schuldeisers van het faillissement van SABENA NV - maart 2007 sabena.com, geconsulteerd op 3 mei 2021
Verkoop van dochterondernemingen en zakelijke belangen Bij de afhandeling van het faillissement ging het team van Christian Van Buggenhout gedreven en geduldig te werk. Vlak na het faillissement werden de opbrengsten van wat overbleef van Sabena op zo'n 100 miljoen euro geschat. Van Buggenhout wachtte om de vliegtuigonderdelen meteen na het faillissement te verkopen. Door de aanslagen in New York zouden deze te weinig opbrengen. De continuïteit bij winstgevende dochterbedrijven, zoals Sabena Technics, werden verzekerd. Deze dochterondernemingen werden verkocht toen de markt weer aansloeg.
Door de langdurige afhandeling van het faillissement verweten critici dat hij het allemaal te lang liet aanslepen. Hierop reageerde de curator dat hij het onderste uit de kan wilde halen en iedereen geven waarop hij recht had.
Hierdoor leverde Sabena al meer dan één miljard euro op sinds het faillissement 20 jaar geleden.Twintig jaar later en nog is Sabena niet afgehandeld standaard.be, 4 maart 2021. Gearchiveerd op 5 mei 2021. In een interview in november 2021 gaf de curator aan dat hij verwachtte dat de afwikkeling van het faillissement in 2024 zou kunnen afgesloten worden.Sabena 20 jaar failliet: 'Verkoop bezittingen leverde al 1 miljard euro op' tijd.be, 3 november 2021
Grondafhandelaar Sabena Handling De grondafhandelaar Sabena Handling wist na het faillissement een doorstart te maken door het contract met SN Brussels Airlines in de wacht te slepen. Hierdoor werd Sabena Handling interessant voor overnemers. In 2002 werd Sabena Handling overgenomen door het Spaanse FCC waarna de naam veranderde in Belgian Ground Services (BGS). Tot 2011 werkte de bagageafhandelaar onder de naam Flightcare op de luchthaven waarna het werd overgenomen door Swissport.Van Sabena Handling naar Swissport Belgium: een overzicht flightlevel.be, 8 juni 2020. Gearchiveerd op 5 mei 2021.
Belangen in andere luchtvaartmaatschappijen Voorafgaand aan het faillissement bleken er géén nieuwe geldschieters te zijn gevonden om de luchtvaartmaatschappij over te nemen. De beste optie leek een faillissement en een doorstart door Sabena-dochter DAT.Sabena snel failliet vanwege doorstart trouw.nl, 3 november 2001. Gearchiveerd op 5 mei 2021.
In 2002 werd de winstgevende dochtermaatschappij Delta Air Transport overgenomen door de SN Airholding van Étienne Davignon en Maurice Lippens. De holding wist voldoende kapitaal bijeen te krijgen om een doorstart te kunnen maken. De naam van de maatschappij veranderde naar SN Brussels Airlines om in 2006 te fusioneren met Virgin Express tot Brussels Airlines.
Sobelair, de andere dochtermaatschappij van Sabena, werd in april 2002 overgenomen door de zakenmannen Aldo Vastapane en Luc Mellaerts met hun bedrijf Belgian World Airlines. Maar na het indienen van een reddingsplan in 2003 werd de maatschappij in 2004 toch failliet verklaard.Minuten tikken weg voor Sobelair standaard.be, 15 december 2003. Gearchiveerd op 5 mei 2021.Rechtbank verklaart Sobelair failliet luchtvaartnieuws.nl, 19 januari 2004. Gearchiveerd op 5 mei 2021.
Sabena had daarnaast ook nog belangen in verschillende Afrikaanse luchtvaartbedrijven. Deze werden tussen 2001 en 2020 bijna allemaal ten gelde gemaakt. In 2021 verwierf de failliete maatschappij voor 4% van de aandelen van Burundi Airlines. Burundi Airlines ontstond uit een fusie tussen Sobugea en Air Burundi. In 2001 was Sabena aandeelhouder van Sobugea maar kon deze niet verkopen omdat de aandelen niet mochten verkocht worden zonder de toestemming van de andere aandeelhouders en de waardering ervan onduidelijk was. Deze aandelen zouden tussen de 50.000 en 100.000 euro opbrengen volgens de curatoren.Failliet Sabena verwerft belang in Burundi Airlines tijd.be, 2 maart 2021. Gearchiveerd op 5 mei 2021.
Hotels en appartementen Sabena bezat bij het faillissement vastgoed in onder meer Brussel, Kigali en Kinshasa. Deze werden onder meer gebruikt om het personeel te kunnen laten overnachten.
In 2005 werd het luxe-viersterrenhotel Hôtel des Mille Collines in het centrum van Kigali, Rwanda verkocht aan een Congolese zakenman. Het Memling hotel in Kinshasa werd vanaf 2002 gerenoveerd om vervolgens te worden uitgebaat. Dit om later te worden verkocht en zoveel mogelijk geld te kunnen recupereren.Informatiebrief aan de schuldeisers van het faillissement van SABENA NV - februari 2021 sabena.com, geconsulteerd op 3 mei 2021
Er werden in 2016 zo’n 26 appartementen verkocht.
Luchtvaartschool In 2008 werd de luchtvaartschool Sabena Flight Academy in Steenokkerzeel overgenomen door CAE Oxford Aviation Academy. De school werd overgenomen voor 39 miljoen euro en ging vanaf 2012 verder onder de naam CAE Oxford Aviation Academy Brussels. Het Sabena Airline Training Center in Mesa in Arizona werd eveneens overgenomen door CAE Oxford Aviation Academy en kreeg de naam CAE Oxford Aviation Academy Phoenix.
Vliegtuigonderhoud Sabena Technics, de onderhoudsafdeling van Sabena, werd in 2005 overgenomen door het Franse TAT Industries. In 2006 werd Sabena Technics de internationale merknaam van de onderhoudswerkzaamheden van de TAT-groep. Vanaf 2014 kon Sabena Technics door een management buy-out zelfstandig verder gaan en veranderde de naam in Sabena Aerospace.
Politieke gevolgen Op 20 december 2001 werd er een parlementaire onderzoekscommissie ingericht in het Federaal Parlement. Dit om de oorzaken en gevolgen van het faillissement te onderzoeken.
Door gesprekken met betrokkenen en talrijke archiefstukken concludeerde de commissie dat Swissair werd gezien als belangrijkste verantwoordelijke van het faillissement. Terwijl Sabena in liquiditeitsnood verkeerde kwam de Zwitserse maatschappij haar financiële verplichtingen nooit na.
De aankoop van Avro-toestellen en Airbussen werd gezien als een van de belangrijkste oorzaken van het faillissement. Daarnaast zou Sabena-baas Reutlinger bepaalde belangrijke informatie niet hebben doorgegeven aan de raad van bestuur. Hij een samenwerkingsakkoord hebben aangegaan met Virgin Express en landingsrechten zonder medeweten van de raad van bestuur. De raad van bestuur zou al de tijd een te lakse houding hebben aangenomen en stelde te weinig vragen over groeihypotheses en financiële planning.
Een van de aanbevelingen van de commissie was om de participaties van de overheid in een centraal orgaan actief te gaan beheren.Parlementair onderzoek van de omstandigheden die hebben geleid tot het faillissement van Sabena - Verslag uitgebracht door de heren Chabot, Van Oost en Verherstraeten Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers, 29 januari 2003. Gearchiveerd op 2 december 2022.
Juridische gevolgen Eind 2003 oordeelde de Brusselse handelsrechtbank dat SAirGroup een deel van zijn verplichtingen niet was nagekomen maar niet verantwoordelijk kon worden gesteld voor het faillissement. Tegen deze uitspraak ging curator Christian Van Buggenhout in beroep.
In Zwitserland was de top van SAirGroup eerder al vrijgesproken. De rechtbank was van mening dat de 19 voormalige bestuurders géén slecht beleid ten laste kon worden gelegd. De Zwitserse uitspraak ging enkel over het beleid van de groep in Zwitserland zelf, niet over de beslissingen bij de buitenlandse filialen.