De Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk is de rooms-katholieke parochiekerk van Nieuwmoer, in de Antwerpse gemeente Kalmthout. De neogotische bakstenen kerk werd in 1844–1846 gebouwd naar ontwerp van Ferdinand Berckmans. De westtoren werd tijdens de Tweede Wereldoorlog verwoest en nadien herbouwd. De verering van de heilige Lucia in Nieuwmoer is vanaf de 17e eeuw gedocumenteerd; sinds 1712 bezit de parochie een relikwie van de heilige. Het interieur bevat onder meer 17e-eeuwse biechtstoelen, 18e-eeuwse heiligenbustes en glas-in-loodramen van Oscar Calders. Het huidige orgel werd in 1950 gebouwd door de firma Delmotte.

Geschiedenis In Nieuwmoer stond mogelijk al in 1477 een kapel. In 1842 werd het dorp een zelfstandige parochie.

De georiënteerde bakstenen kerk in neogotische stijl werd tussen 1844 en 1846 gebouwd naar ontwerp van Ferdinand Berckmans. Op 7 augustus 1854 werd de kerk plechtig gewijd. In 1909–1911 werd naar ontwerp van Jan Sel een nieuwe westtoren gebouwd ter vervanging van de oorspronkelijke houten toren. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de toren als Duitse uitkijkpost gebruikt. Op 21 oktober 1944 werd hij tijdens de Duitse terugtocht opgeblazen, waarbij ook de kerk werd beschadigd. De herstelwerkzaamheden aan het kerkgebouw duurden tot 1948; gedurende deze periode deed de parochiezaal van Nieuwmoer dienst als noodkerk.

Nieuwmoer onderhield eeuwenlang nauwe banden met de Abdij van Tongerlo. De rectoren van de vroegere kapel werden door de abt van Tongerlo aangesteld, terwijl de inwoners van Nieuwmoer zelf in hun onderhoud voorzagen. Ook nadat Nieuwmoer in 1842 een zelfstandige parochie was geworden, bleef de band met Tongerlo bestaan: verschillende pastoors waren norbertijnen van de abdij.

Rond de kerk lag oorspronkelijk het kerkhof van Nieuwmoer. Het was aanvankelijk omgeven door een haag en hoogstammige bomen. In 1887 besloot de kerkfabriek de bomen te rooien en de haag te vervangen door een ijzeren hek. In de jaren 1930 raakte het oude kerkhof buiten gebruik en werd voortaan begraven op de nieuwe begraafplaats. Deze was uiterlijk in 1937 in gebruik; dat jaar werd er een dodenhuisje opgericht.

Kerkgebouw

Architectuur De georiënteerde kerk is een neogotische kruiskerk met een eenbeukig schip van zes traveeën, een transept van één travee en een vijfzijdige koorsluiting. Aan de westzijde bevindt zich de ingebouwde toren. Het bakstenen gebouw is met leien zadeldaken gedekt; bij de toren is sober gebruikgemaakt van natuursteen. Het interieur is bepleisterd en beschilderd en wordt overwelfd door kruisribgewelven op halfzuilen met bladwerkkapitelen. Boven de viering bevindt zich een stergewelf.

Glasramen De huidige beschilderde glas-in-loodramen werden tussen 1948 en 1952 uitgevoerd door de Antwerpse glazenier Oscar Calders naar ontwerpen van Louis-Charles Crespin. Van de vooroorlogse beglazing bestaat een beschrijving uit 1942. Daarin worden in de kruisbeuk ramen met Norbertus en Giselbertus vermeld, evenals vijf ramen met Maria-taferelen: de trouwdag van Maria, de geboorte, de Boodschap aan Maria, de Tenhemelopneming en de Kroning van Maria.

Kerkmeubilair Tot het kerkmeubilair behoren twee gepolychromeerde houten bustes van Sint-Augustinus en Sint-Norbertus, daterend uit de eerste helft van de 18e eeuw.

In de zuidelijke en noordelijke kruisbeuk staan twee 17e-eeuwse biechtstoelen.

In juni 2025 meldde het gemeentebestuur dat in de kerk binnenschilderwerken waren uitgevoerd. De gemeente coördineerde de werkzaamheden. De kruiswegstaties werden gerestaureerd door de Nieuwmoerse heemkundige Guy Breugelmans.

Klokken en gedenktekens Na de verwoesting van de kerktoren tijdens de Tweede Wereldoorlog kreeg de kerk drie nieuwe klokken. Op 6 mei 1948, de dag waarop de herstelde kerk opnieuw in gebruik werd genomen, werden de klokken ingewijd door prelaat Emiel Stalmans van de Abdij van Tongerlo. Rik (Arie) Middendorp was de laatste klokkenluider van de Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk.

In de voorgevel bevindt zich een witstenen oorlogsgedenkteken met het opschrift Nieuwmoer aan zijne roemrijke gesneuvelden 1914-1918, ter nagedachtenis aan de inwoners van Nieuwmoer die tijdens de Eerste Wereldoorlog omkwamen.

Tegen de westgevel staat een monument voor de in Nieuwmoer geboren organist en componist Jozef Tilborghs (1830–1910).

Sint-Luciaverering In de kapelrekeningen van 1642 wordt reeds melding gemaakt van „Ste. Luciën dagh”; mogelijk bestond toen ook al een jaarlijkse begankenis rond haar feestdag. Op 16 december 1712 bracht de norbertijn Eligius Rigouts uit Rome een relikwie van de heilige mee, bestaande uit een stukje been.

Lucia werd in Nieuwmoer aangeroepen tegen onder meer oog- en keelkwalen en rode loop. Vooral tijdens het octaaf rond haar feestdag op 13 december trok de verering bedevaarders naar Nieuwmoer, onder wie veel bezoekers uit Nederland. Zij vereerden er de relikwie, brandden kaarsen en namen gewijde zijden draadjes als devotionalia mee naar huis. Uit een schrijven uit 1860 blijkt dat de jaarlijkse Luciaviering zoveel bezoekers uit de omliggende plaatsen trok dat het gemeentebestuur op de daaropvolgende zondag rijkswachters liet inzetten om de orde te handhaven.

Kerkmuziek Orgels In 1861 kocht de kerkfabriek van Nieuwmoer voor 1.500 frank een orgel met orgelkast van de Sint-Gummaruskerk in Lier. Het instrument werd begin 1862 door de Brusselse orgelbouwer Loret in de Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk geplaatst. De rijk versierde orgelkast droeg het jaartal 1628. In 1864 werd het orgel door orgelbouwer Joseph Kerkhoff gerestaureerd. De oude kast bleef behouden, maar volgens orgeldeskundige Patrick Roose bouwde Kerkhoff vermoedelijk een vrijwel nieuw instrument met twintig registers en zelfstandig pedaal.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het orgel gedemonteerd. Toen het nadien opnieuw moest worden opgebouwd, bleken onderdelen te ontbreken en was het instrument zo zwaar beschadigd dat herstel te kostbaar werd geacht. De historische orgelkast was wel behouden gebleven. Na onderhandelingen met de Sint-Gummaruskerk werd zij in 1929 voor 10.000 frank aan de kerkfabriek van Lier verkocht en naar haar oorspronkelijke kerk teruggebracht.

In 1933 bouwde de firma Jos Stevens uit Duffel een nieuw orgel voor de kerk. Het instrument werd op 7 mei 1933 plechtig gewijd en ingehuldigd door de prelaat van de Abdij van Tongerlo en bij die gelegenheid bespeeld door Flor Peeters. Bij de verwoesting van de kerktoren in 1944 ging ook dit orgel verloren.

Na de Tweede Wereldoorlog leverde de firma Maurice Delmotte uit Doornik een nieuw orgel. Het huidige instrument is een elektro-pneumatisch kegelladenorgel met twee manualen en zeventien stemmen. Het werd op 13 augustus 1950 gewijd en bij die gelegenheid bespeeld door Edgard De Laet. In 2007 werd het orgel gerestaureerd door de firma Stevens.

Naast het hoofdorgel beschikt de kerk over een koororgel van Jean-Emile Kerkhoff, afkomstig uit een kloosterkapel en omstreeks 1998 in Nieuwmoer geplaatst.

Koren Aan de kerk is een parochiekoor verbonden. Daarnaast is er het gregoriaanse koor Gaudeamus, dat in verschillende geloofskernen van de pastorale eenheid optreedt.

Pastoors Ludolphus Loonen werd in 1845 de eerste pastoor van de zelfstandige parochie. Verschillende van zijn opvolgers waren norbertijnen van de Abdij van Tongerlo.

In 2018 werd Abraham Rayappan benoemd tot pastoor van de pastorale eenheid Onze-Lieve-Vrouw Essen-Kalmthout, waartoe ook de geloofskern Nieuwmoer behoort. Periode Pastoor 1845–1855 Ludolphus Loonen 1855–1900 Giselbertus Verhaert 1900–1917 Willebrordus Gerrit Ruiter 1918–1926 Eduardus Collet 1926–1937 Nicolaas Van Dregt 1937–1968 Arseen Paeleman 1968–1985 Louis Bertels 1985–1995 René Hendrickx 1996–2008 Bruno Vos 2008–2018 geen pastoor benoemd 2018–heden Abraham Rayappan (pastorale eenheid)

Galerij

Categorie:Kerkgebouw in het bisdom Antwerpen Categorie:Onroerend erfgoed in Kalmthout Categorie:Neogotisch kerkgebouw in België