miniatuur|De segrijnslak heeft het beste kwaliteit slijm voor cosmetische en medische toepassingen. Slakkenslijm, ook wel slakken-mucus of -mucine genoemd, is een uitwendige lichaamsafscheiding geproduceerd in de voet van de landslak. Het dient de slak diverse doelen: als smeermiddel gedurende de voortbeweging, als plakmiddel om aan oppervlakken te hechten, als bescherming tegen dehydratatie, ziektes en vijanden, en voor reparatie van beschadigde huid of schelp.
Het slijm wordt afgescheiden door vele slijmporiën in de voet van de slak en de eigenschappen variëren met het doel waartoe het slijm geproduceerd wordt. De biochemische eigenschappen veranderen ook naarmate er meer en langer slijm geproduceerd wordt.
De mens heeft al lang geleden de medische eigenschappen van het slakkenslijm ontdekt. Pas sinds de twintigste eeuw is er wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Terwijl het onderzoek nog in volle gang is, zijn er al diverse producten en diensten op basis van slakkenslijm op de markt, zoals huidcrèmes, hoestdrankjes, en huidbehandelingstherapieën.
Toch is er nog veel onbekend over de eigenschappen van het slijm,Greistorfer et al (2017) de extractiemethoden, en de effecten van de producten die met het slijm gemaakt worden. Als gevolg hiervan hangt er een waas van mysterie over dit onderwerp, waarbij handelaren hun producten als magische wondermiddelen aan de man proberen te brengen, producenten potentiële concurrentie weren door hun extractiemethodes onder de pet te houden, en wetenschappers nog op volle onderzoek zijn naar de feitelijke stabiliteit, kwaliteit en mogelijke toepassingen van slakkenslijm.
De slak produceert overigens ook middels de vingervormige klier in het geslachtsstelsel een slijm, welke voor de voortplanting gebruikt wordt. In dit artikel worden echter slechts de externe (pedale) slijmklieren beschreven, welke het voor de mens bruikbare slijm produceren.
Geschiedenis Klassieke oudheid Slakkenslijm wordt al sinds de klassieke oudheid gebruikt voor medische doeleinden. Hippocrates, de bekendste medicus uit de klassieke oudheid, adviseerde slakkenslijm tegen geïrriteerde huid.Cadart (1955), p.66Thomas (2013) Slakkenslijm werd toegepast ter verlichting van ontstoken huid, maagzweren, hoest.Clay, Phil (28 June 2018). What have animals ever done for us?. UK: Troubador Publishing Ltd. p. 65-66. ISBN 9781789013733. In Zuiderlijk Italië werd het slijm verzameld voor behandeling van diverse huidaandoeningen, zoals dermatitis, acne, wratten, en eelt.Thomas, Steve (July 2013). "Medicinal use of terrestrial molluscs (slugs and snails) with particular reference to their role in the treatment of wounds and other skin lesions", artikel op World Wide Wounds. Ingezien op 13 juni 2020.
Middeleeuwen In 1728 schreef een dokter het volgende recept voor een hoestdrankje: “Om slakkensiroop te maken heeft men een pond tuinslakken nodig die bij ochtenddauw geraapt wordt; Verwijder hun huisjes en snijd ze in stukjes; stop ze in een zak met een halve pond suiker; hang deze in een kelder en het siroop zal smelten en het siroop zal door de zak heen komen; verzamel dit siroop voor gebruik. Dit siroop bezit alle goede eigenschappen van slakken."Chris James (31 maart 2015), Revolting Remedies – Snail Syrup, op Online Pharmacy UK.
Twintigste eeuw De voordelen van slakkenslijm in huidverzorging werden officieel ontdekt door Dr. Rafael Abad Iglesias, een Spaanse oncoloog in de jaren zestig. Hij paste stralingstherapie toe op slakken voor het doden van kankercellen. Hierbij begonnen de slakken slijm af te scheiden. Hij merkte per toeval dat beschadigde plekken op de huid van de slak snel werden genezen. Toen Iglesias het slakkenslijm op mensen toepaste kwam hij tot de conclusie dat slakkenslijm het herstel van de menselijke huid bespoedigde.Abad, R. (1991). U.S. Patent No. 5,538,740. Washington, DC: U.S. Patent and Trademark Office.
In de jaren tachtig bezat een Chileens familie een slakkenkwekerij om escargot naar Franse groothandel te verschepen. Door het dagelijkse contact met deze slakken ontdekten ze dat hun huid zachter en lichter werd en littekens en snijwonden merkbaar verminderden. Van deze familie deed Dr. Fernando Bascunan intensief onderzoek naar slakkenslijm. 15 jaar later richtte de familie Elicina op, het eerste internationaal gerenommeerde huidverzorgingsmerk met crèmes op basis van slakkenslijm."Elicina Announces Expansion in the United States Market". PRWeb. Cision Ltd. Ingezien 13 juni 2020
Vele cosmetische bedrijven wereldwijd namen al snel het slakkenslijm serieus als een krachtig ingrediënt in huidverzorging. Het Koreaanse K-beauty was na Elicina een van de eersten die de trend oppikte, en de Verenigde Staten worden sinds 2011 overspoeld door vele slakkencrèmes, essences en maskers uit Zuid-Korea.Tutton, Mark (13 November 2017). "Americans are putting snail slime on their faces". CNN. Ingezien 15 juni 2020.
Biologie miniatuur|De gestippelde spoor is karakteristiek voor de segrijnslak Mucus is een gel die bestaat uit een polymeernetwerk dat fungeert als een beschermende laag voor het omhulsel en de slijmvliesoppervlakken van zowel primitieve diervormen als zoogdieren.Verdugo, P., Deyrup-Olsen, I., Aitken, M., Villalon, M. and Johnson, D. (1987). Molecular mechanism of Mucin Secretion: The role of intragranular charge shielding. J Dent Res. 66 (2): 506-508 Slakkenslijm is een vorm van mucus en wordt geproduceerd door klieren van de slakkenvoet, met name een grote klier onder de mond.Ruppert E. E; Fox R.S. & Barnes R.D. 2004. Invertebrate zoology: a functional evolutionary approach. Belmont, CA: Thomas-Brooks/Cole.
De voet van slakken is bedekt met een dun laagje van dit slijm, dat wordt gebruikt voor een verscheidenheid aan functies, waaronder het vasthouden, smeren, afstoten van roofdieren, het herkennen van andere slakken, het volgen van een pad naar een bekende bestemming en ook tijdens de reproductie.
Het slijmspoor dat een landslak achterlaat, is vaak zichtbaar als een zilverachtig spoor. Het patroon kan soms tekenend zijn voor de soort. Zo laat de Segrijnslak een stippellijn als spoor achter.
Functies van het slijm Het pedale slijm, wanneer gehydrateerd, is bij kleine deformaties een viscoelastische vaste stof. Wanneer deformatie groter wordt, wordt het slijm visceuser en sterker. Wanneer er geen stress opgelegd wordt en het slijm dus in rust is, herstelt het slijmstructuur en neemt zijn sterkte gaanderweg toe. Ook naarmate het droogt neemt sterkte en stijfheid toe. Deze fysieke eigenschappen correleren onder meer met de snelheid waarmee een slak zich kan voortbewegen,Denny (1984) en is relevant voor de volgende functies:
Smeermiddel voor voortbeweging: het slakkenslijm wordt gebruikt als smeermiddel tussen de kruipoppervlakken en blootgestelde zachte delen van het lichaam te bedekken.Hickman, C., Roberts, L. and Larson, A. (2002). Principios integrales de Zoología. 11°. Ed. McGraw- Hill Interamericana. España. Pp 328, 329, 330, 333. 98 (Spanish translation) Hoofdverantwoordelijke voor deze functie is de suprapedale slijmklier, d,e zich aan de voorkant van de voet centraal onder de kop bevindt.Barker G. M., "Gastropods on Land: Phylogeny, Diversity and Adaptive Morphology," paper in Barker (2001), p.12.Ponder et al (2019) Kleefmateriaal: het slijm wordt gebruikt om te hechten aan oppervlakken gedurende rust en beweging.
Andere functies van het slakkenslijm zijn de volgende: miniatuur|Epifragma van de Wijngaardslak
Bescherming tegen dehydratatie en bacteriën en parasieten: De huid van een gezonde slak is daarom altijd met een slijmlaag bedekt. Bij langdurige rust kan met het slijm geproduceerd in de mantel een tijdelijke afdichtingsstructuur, het epifragma, gemaakt worden. Wanneer de slak actief wordt, wordt deze epiphragma opgelost door een proteine afbrekende enzym in het slijm.Campion (1961) De wijngaardslak en de Cantareus apertus maken een epifragma dat zo dik en stijf is dat het een witte kalkrijke afsluitkap wordt: Dit operculum is in feite een dekseltje van calciumcarbonaat.
Slijmklieren De primaire samenstelling van het slijm en de daaruit volgende eigenschappen hangt af van de functie die het slijm onder gegeven omstandigheden moet vervullen. Dit slijm wordt geproduceerd door een combinatie van verschillende klieren. In het geval van de segrijnslak is het slijm samengesteld uit gesynthetiseerde producten van verschillende soorten slijmklieren. Dit zijn allemaal eencellige klieren die zich in het bindweefsel bevinden en die hun producten afscheiden via poriën die tussen de epidermale cellen doorlopen. Ze hebben verschillende vormen en hebben meestal een lange uitscheidingsbuis. Er zijn ten minste acht soorten uitscheidingsklieren. Vier daarvan produceren meerde soorten slijm, terwijl één proteïne, één calciumcarbonaatkorrel, één gepigmenteerde slijm met flavon, en één soort uitscheidingsklier lipiden ("vetglobules") afscheidt.
De microstructuur van de mantel lijkt sterk op die van de rug- en zijvlakken van de voet, behalve dat de klieren in de mantel meestal groter zijn. Uit deze delen worden allerlei soorten slijm afgescheiden. De klieren van de voetzool zijn meestal van een aparte soort en produceren slijm in combinatie met eiwitten. Sommige kliercellen zijn ingesloten in een netwerk van spiervezels waarvan vermoed wordt dat ze betrokken zijn bij het eruit persen van het slijm. In andere cellen bevinden zich geen vezels, en is het waarschijnlijk dat drukveranderingen in de hemocoel een rol spelen.
Eigenschappen Biochemische eigenschappen Segrijnslak (Cornu aspersum) Een slak laat verschillende soorten slijm vrij, afhankelijk van de manier waarop het wordt gestimuleerd. Wanneer de stimulatie normaal is, is het slijm stroperig (plakkerig) maar als de slak continu of zelfs gewelddadig wordt verstoord, geeft het duidelijke schuimige afscheidingen af. In het geval van Cornu aspersum bestaat de ontlading uit gesynthetiseerde producten uit verschillende soorten secretaire klieren. Dit zijn allemaal eencellige klieren die worden aangetroffen in bindweefsel en scheiden hun producten af via poriën die tussen de epidermale cellen passeren. Ze hebben verschillende vormen en hebben meestal een lang uitscheidingskanaal. Er zijn acht verschillende soorten afscheidingsklieren. Vier van deze verschillende soorten slijm scheiden eiwit, calcium, pigmenten en lipiden uit.
De slijmerige, dikke uitscheiding door de angst van de slak, ook wel bekend als Cornu aspersum glycoconjugates, wordt voornamelijk gebruikt in cosmetische productie. Het bevat hyaluronzuur, glycolzuur, glycoproteïne-enzymen, proteoglycanen, antimicrobiële stoffen en koperpeptiden.Landman, Beth (16 July 2015). "Does Slimy Snail Cream Do Anything for Your Face?". The Cut. New York Media LLC. Retrieved 12 October 2018 Dit biedt hydraterende, anti-oxiderende en herstellende eigenschappen wanneer het lokaal wordt aangebracht om een stralende, jeugdige teint te geven. Het slakkenmucine is beroemd om wondgenezing en de verbetering van rimpels en fijne lijntjes.Strutner, Suzy (13 June 2017). "So THAT'S Why People Are Putting Snail Essence On Their Faces". HuffPost. Ingezien 15 juni 2020.
De pedale slakkenslijm lijkt op gel en bevat, afhankelijk van de soort, 91 tot 98 gewichtsprocenten water, gecombineerd met een kleine hoeveelheid glycoproteïnen met hoog molecuulgewicht. In de segrijnslak bereiken deze glycoproteïnen een gewicht van 82, 97 en 175 kDa.
Wijngaardslak (Helix pomatia)