Louis François De Pauw (1844-1918) was een Belgische paleontoloog, archeoloog, preparateur, naturalist, taxidermist en burgerwetenschapper (citizen scientist) die wereldfaam verwierf met de opgraving, montage en preparatie van onder andere de iguanodons van Bernissart.
Scientia et conscientia Louis De Pauws doopnaam was Ludovicus Franciscus Depauw. Hij werd geboren op 19 juni 1844 in Sint-Niklaas. Hij was de zoon van een herbergier die de geboorteakte van zijn zoon met Depauw in één woord, ondertekende.
Ludovicus was een autodidact die van kindsbeen af een passie had voor anatomie. We noemen zijn naam in een adem met de mammoet van Lier, de iguanodons van Bernissart en de fossiele walvissen van Antwerpen. Zijn enthousiaste karakter, zijn belangstelling voor het werk dat hem werd aangeboden, zijn grote technische vaardigheid en zijn observatievermogen werden gediend door grote historische gebeurtenissen op paleontologisch, archeologisch als antropologisch vlak.
De Pauw leefde tijdens de tweede industriële revolutie; het 'tijdperk van de synergie' waarin grote innovaties en uitvindingen werden ontwikkeld die op wetenschap waren gebaseerd.Smil Vaclav, Creating the Twentieth Century: Technical Innovations of 1867–1914 and Their Lasting Impact. Oxford University Press, Oxford; New York, 2005, . Onder het motto Scientia et conscientiaBruhald, Louis De Pauw: Conservateur général des collections de l'Université Libre de Bruxelles, Janssen, Mons, 1898. stond zijn leven in het teken van zelfontplooiing door middel van studie. De Pauws liefde voor de studie was zo groot dat hij, ondanks zijn beperkte middelen en zware gezinslasten, maandelijks cent per cent het bedrag bijeen spaarde dat hem in het bezit zou stellen van Georges Cuviers Recherches sur les ossemens fossiles de quadrupèdes. Het illustreert een man met een volhardend karakter wiens energie nooit afnam en die geduldig maar zeker recht op het doel afging dat hij nastreefde.
Mammoet alt=Mammoet van Lier begin 20e eeuw, opstelling Janlet zaal.|miniatuur|Mammoet van Lier begin 20e eeuw, opstelling Janletzaal. In 1864 woonde De Pauw nog in Aalst. Hij verdiende zijn brood als preparateur.
Hij zegt daarover: "Op een dag kreeg ik het idee om van eenzelfde individu zowel de huid als het skelet te prepareren. Een procedure, die bovendien veel geld uitspaart, was vanuit wetenschappelijk oogpunt zeer interessant in die zin, dat men zowel over de huid als het gemonteerde skelet van eenzelfde specimen beschikt."L.-F. De Pauw. Notes sur la solidification et le montage des grands mammifères. Méthode du montage mobile du Mammouth du Musée royal d'histoire naturelle de Belgique, 1902.
De Pauw deelde zijn idee met Bernard Du Bus de Gisignies, de toenmalige directeur van het Koninklijk Natuurhistorisch Museum van België en korte tijd later op 15 januari 1865, kon De Pauw aan de slag als assistent preparateur in de ateliers van het museum.
Zijn eerste opdracht betrof een walrus die volgens het oude systeem was gemonteerd. Het was deze reconstructie die De Pauw op een nieuw idee bracht: de realisatie van de mobiele montage.
Op dat moment lag in de kelder van het museum het skelet van een wolharige mammoet. Het beest was in 1860 bij de aanleg van een sluis aan de afleiding van de Nete in Lier gevonden. De enorme schedel was tijdens het transport naar het museum in 200 stukken gebroken. Niemand dacht aan de montage van het gigantisch fossiel toen De Pauw in 1866 aan zijn plannen voor een mobiele assemblage werkte. Ondertussen was Edouard Dupont benoemd tot directeur. De Pauw nam opnieuw het initiatief en stapte met zijn uitvinding van een mobiele assemblage naar Dupont.
De Pauws nieuwe bevestigingssysteem voor de reconstructie van de mammoet bestond erin elk stuk bot met behulp van een drukschroef aan een ijzeren frame te bevestigen. Op die manier werd geen enkel stuk doorboord. Het systeem maakte het verwijderen of behandelen van een afzonderlijk bot mogelijk zonder nutteloze demontage van het volledige skelet. Dankzij dit proces ontmantelde De Pauw het hele skelet in dertig minuten en plaatste hij alle stukken terug op hun plaats in vijfenzestig minuten. De mobiele montage van het mammoetskelet leverde hem internationale erkenning op. De reconstructie van de Mammuthus primigenius werd een chef d'oeuvre genoemd.
Walvisachtigen Vanaf 1859 startte men rond Antwerpen met de aanleg van de fortengordel. Miljoenen kubieke meter grond werden tijdens de graafwerken verzet. Bleek dat Antwerpen op een walvissenkerkhof was gebouwd. Het Ministerie van Oorlog gaf de toestemming om de vondsten van de fossiele zeezoogdieren te verzamelen. Op die manier verkreeg het museum in Brussel de omvangrijkste verzameling fossiele walvisachtigen ter wereld.Lutra, vol. 2 1, 1979 Ten minste 200 m³ arriveerde per karrenvracht in het museum. De Pauws aandeel bestond erin de lading botten te rangschikken en ze aan een eerste determinatie te onderwerpen.
Volgens professor Zoölogie Pierre-Joseph Van Beneden, die de fossiele vracht uit Antwerpen gedurende 20 jaar bestudeerde, kunnen "alleen degenen die de stapels botten in de kelders van het museum met hun eigen ogen hebben gezien zich voorstellen hoeveel moeite het heeft gekost om ze te sorteren en vervolgens elk bot te koppelen aan zijn eigen soort en type".Schmitz, G. H., La vie d'une institution scientifique. L' Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique. Sa genèse, son développement, son avenir. (Onuitgegeven verhandeling, 1964, 4 vol.)
Van Beneden benoemt en draagt de walvisachtige Isocetus depauwi op aan De Pauw: "Hij is het die alle beenderen betreffende deze soort heeft verzameld en hij heeft het grootste aandeel gehad in de voorbereiding van het materiaal dat gebruikt werd voor het werk over de Antwerpse Cetaceeën."Van Beneden, P.-J. (1886). Description des ossements fossiles des environs d'Anvers: Annales du Musée royal d'Histoire Naturelle de Belgique, Série paléontologique, XIII.
F. Hayez, imprimeur de l'Académie royale de Belgique: Bruxelles. 139 pp. Isocetus depauwi is een kleine baleinwalvis uit het Mioceen.
Iguanodons alt=Iguanodon bernissartensis|miniatuur|Iguanodon bernissartensis 'De vader van de iguanodons', zoals hij door zijn vrienden werd genoemd, dook gedurende drie jaar de steenkoolmijn van Bernissart in. Hij begeleidde op 322 en 356 meter diepte de opgraving van onder andere een dertigtal Iguanodons.
De Pauw besloot de skeletten rechtop te reconstrueren. Zijn eerste poging tot reconstructie was tegelijkertijd een subsidieaanvraag aan de Belgische overheid.
Onder de gotische gewelven van de Nassaukapel in de huidige Koninklijke Bibliotheek van België (KBR), kwam het halve skelet van iguanodon AB, getroffen door het houweel van een mijnwerker, aangevuld met een tekening tot leven. Het moet spectaculair geweest zijn. Iemand overhalen gaat makkelijker wanneer die zich het resultaat kan visualiseren. Dat had De Pauw goed begrepen en hij stak een foto van de opstelling bij de subsidieaanvraag voor het voortzetten van de opgravingen. Het was Photoshop avant la lettre. Brussel was onder de indruk en gaf 15.000 Belgische franken "om het hoofd te bieden aan de kosten die opgraven, transporteren en reconstrueren van de skeletten van de iguanodons van Bernissart met zich meebrengen".Sandra Cordier, Botten van de Borinage, Uitgeverij Vrijdag, Antwerpen, 2017
De Pauw reconstrueerde het allereerste skelet van Iguanodon bernissartensis die in 1883 werd tentoongesteld op de binnenplaats van de oude locatie van het museum. In 1884 werd Mantellisaurus door De Pauw gemonteerd en tentoongesteld.
Andere vondsten uit de steenkoolmijn van Bernissart; skeletten van de schildpadden en de krokodillen Goniopholis simus en Bernissartia Fagesii werden door De Pauw gereconstrueerd.L.-F. De Pauw. Notes sur les fouilles du charbonnage de Bernissart. Découverte, solidification et montage des Iguanodons, 1902
Misprijzen De Pauw kreeg van het Koninklijk Natuurhistorisch Museum van België niet wat hij verdiende voor zijn aandeel in de Iguanodon-saga. In Édouard Duponts Guide dans les collections: Bernissart et les Iguanodons uit 1897 staat onder foto A: "Eerste proef over de reconstructie van een iguanodon in 1880". Er wordt nergens bij vermeld dat dit het persoonlijke werk van De Pauw is. Met het jaartal 1880 wordt de waarheid tweemaal tekortgedaan.
De afbeelding uit 1878 (A), oorspronkelijk bedoeld als subsidieaanvraag, werd en wordt sindsdien foutief gedateerd en uit zijn context gehaald.
In publicaties door oud-sectiechef der Gewervelde Fossielen Edgar Casier, tandheelkundige Guy-Elie Quinet en paleontoloog-geoloog Pierre Bultynck, allen van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, verschijnt foto A uit 1878 steeds in combinatie met een foto uit 1882 (B) of met het schilderij van Léon Becker uit 1884 (C). Ze tonen De Pauw en technici voor een ingewikkelde stelling, de montage van iguanodon Q voor de allereerste tentoonstelling in 1883.
Het afbeelden van de afbeeldingen naast elkaar geeft de indruk dat het twee stadia betreft uit het montageproces van een en dezelfde iguanodon. Zo staat het ook in het bijschrift in Casiers boek uit 1960, Les Iguanodons de Bernissart: "De foto's representeren twee fases in het montageproces van het eerste exemplaar van Iguanodon bernissartensis." Ook auteur Quinet noemt de twee afbeeldingen in één adem: "Foto's rond 1880 genomen in de Sint-Joriskapel. Deze foto's stellen echter twee etappes voor bij de montage van een eerste exemplaar van de Iguanodon bernissartensis."
In 1987 schrijft Pierre Bultynck, oud-hoofd van het departement Paleontologie van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, in zijn boek Bernissart en de Iguanodons ten onrechte dat mijningenieur Louis Dollo, die in 1882, vier jaar na de vondst in Bernissart, in het museum komt werken, de lichaamshouding van de iguanodons vergeleek "met die van een kangoeroe of van een struisvogel. De skeletten van deze dieren werden trouwens gebruikt voor de eerste opstelling van een iguanodonskelet in 1883 in de Sint-Joriskapel. Beide skeletten zijn zichtbaar op een oude foto van de eerste opstelling."
Maar noch op de foto's van 1882 noch op het schilderij van Léon Becker uit 1884 is het skelet van een kangoeroe of een struisvogel te vinden. Die staan alleen op foto A, waar Dollo onmogelijk bij betrokken kon zijn geweest. Niet Dollo, maar De Pauw gebruikt dus het skelet van een struisvogel en een kangoeroe als model. De twee afbeeldingen met een tijdsverschil van vier jaar worden vaagjes gedateerd rond 1880. Dit tijdsinterval, dat nergens begint en nooit afloopt, is per definitie altijd correct, maar doet afbreuk aan het pionierswerk van De Pauw.
In de bezoekersgids Guide dans les collections: Bernissart et les Iguanodons negeert directeur Dupont hem volledig. Zijn naam komt niet eenmaal voor. In zijn publicatie Notes sur les fouilles du charbonnage de Bernissart somt De Pauw dwalingen en fouten op die voorkomen in de bezoekersgids: "Het hoe en waarom van de tweevoetige tred van de dinosauriërs is door mij vastgesteld in 1878 en pas gecontroleerd en bevestigd in 1883 door de natuurvorser Louis Dollo. De allereerste tekening is door mij gemaakt op het einde van het jaar 1878. Niet in 1880 zoals pagina 21 in Guide dans les collections: Bernissart et les Iguanodons laat uitschijnen." De Pauw somt nog andere tekeningen op waarvoor hij geen krediet krijgt. Maar er is meer. Iguanodon G is het derde skelet dat wordt gerestaureerd. De Pauw zegt dat hij het beest reconstrueerde voor hij zijn ontslag gaf in 1884. Skelet G 'is met zekerheid niet opgesteld in 1886', zoals beweerd wordt.
De raad van bestuur van het museum betreurt in 1892 dat De Pauws naam volledig ontbreekt in de zaal met de iguanodons. Ook heden ten dage wordt De Pauw in het Museum voor Natuurwetenschappen niet vermeld voor zijn verdiensten; het is slechts Louis Dollo die in de opschriften wordt genoemd.