De Stadler SMILE (afkorting van het Duitse Schneller Mehrsystemfähiger Innovativer Leichter Expresszug) is een model van enkeldeks hogesnelheidstreinen van fabrikant Stadler, met een topsnelheid van 250 km/u. De officiële Zwitserse type aanduiding is RABe 501.
Geschiedenis In 2012 gingen de Zwitserse federale spoorwegen (SBB) onder de projectnaam BeNe (Beschaffung neue internationale Züge) op zoek naar nieuwe treinen voor de internationale dienst. Vier fabrikanten, Alstom, Siemens, Talgo en Stadler, schreven zich in op het project maar geen van hen voldeed aan het eisenpakket van SBB. Hierop volgde een nieuwe uitschrijving waarop Siemens afhaakte. Op 9 mei 2014 koos SBB voor de EC250 van Stadler met de bestelling van 29 treinstellen voor een bedrag van CHF 980 Mln. en een optie op 92 treinstellen. Omdat Alstom en Talgo bezwaar maakten kon de overeenkomst niet ondertekend worden. Alstom trok haar bezwaar eind september 2014 in en Talgo verloor de zaak zodat de ondertekening op 30 oktober 2014 alsnog plaatsvond.
In 2015 noemde SBB de elektrische treinstellen Giruno (Buizerd in het Reto-Romaans) en Stadler zelf wijzigde in 2017 de naam van EC250 in SMILE. Volgens de fabrikant waren het toen de enige hogesnelheidstreinen met een lage instap ter wereld en zijn deze daarmee beter toegankelijk voor reizigers met een handicap, met gelijkvloerse toegang voor twee verschillende standaard perronhoogtes.
Ontwerp en techniek De treinstellen werden vormgegeven door Nose Design Experience en in het kader van de Design Preis Schweiz 2017/18 werden ze met de Design Leadership Prize: Focus Ageing Society bekroond. De treinstellen hebben 11 rijtuigen waaronder een restauratierijtuig dat de scheiding vormt tussen de zes 2e klas rijtuigen (nrs 1 t/m 6) en de vier 1e klas rijtuigen (nrs 8 t/m 11). De rolstoeltoegankelijke rijtuigen zijn direct aan het restauratierijtuig gekoppeld zodat rolstoelgebruikers ook zelfstandig toegang hebben tot de restauratie. Deze rijtuigen zijn voorzien van invaliden toiletten en zijn herkenbaar aan de twee balkons, de overige rijtuigen hebben slechts een deur per zijde. De toiletten in de trein bevinden zich in de even rijtuignummers. De rijtuigen zijn onderling gekoppeld met jacobsdraaistellen zodat ze niet zonder hefinrichting en hulpdraaistellen gesplitst kunnen worden. De draaistellen en geledingen zijn allemaal van slingerdempers voorzien. De stuurstandrijtuigen hebben Scharfenbergkoppelingen met elektrische contacten. Deze koppelingen zitten achter opklapbare neuzen die worden opgeklapt als de trein gekoppeld wordt. De treinen zijn geschikt voor drie stroomsystemen; 15 kV 16,7 Hz (Zwitserland, Liechtenstein, Duitsland, Oostenrijk, Noorwegen en Zweden) 25 kV 50 Hz (Hongarije, Denemarken en Frankrijk) 3 kV gelijkspanning (Italië en België). Verbindingen naar Nederland zijn niet mogelijk omdat het treinstel niet geschikt is voor 1,5 kV gelijkspanning.
Varianten Aanvankelijk zouden 19 treinstellen met restauratierijtuig (type 1) en 10 zonder restauratierijtuig (type 2) gebouwd worden, waarbij een extra rijtuig 2e klas in plaats van de restauratie zou meerijden. Begin 2015 besloot SBB om alle treinstellen van een restauratierijtuig te voorzien zodat er geen verschillen binnen de vloot bestaan.
Instaphoogte Ieder treinstel heeft aan beide zijden twee toegangen op 550 mm (= perronhoogte in Zwitserland, Italië, Oostenrijk en delen van Duitsland). Deze toegangen bevinden zich in de rolstoeltoegankelijke rijtuigen aan weerszijden van het restauratierijtuig. Daarnaast heeft ieder rijtuig in het midden een toegang op 760 mm (= langeafstandsperrons in Duitsland). Door de lage instap is de vloer in de rijtuigen niet vlak: Boven de draaistellen staan de stoelen op een verhoging en de rijtuigovergangen hebben een helling.
Stoelen In tegenstelling tot het bestaande Eurocity wagenpark van SBB beschikken de Giruno's in beide klassen ook over stoelen in vliegtuig opstelling. Deze stoelen hebben een klaptafel aan de voorliggende stoel. De meerderheid kent, naar Zwitsers gebruik, een vis-à-vis opstelling. In de 2e klas hebben deze alleen een tafel aan de raamzijde, terwijl in de 1e klas een grote tafel tussen de stoelen staat. Alle rijtuigen hebben WiFi, stopcontacten van het type F en J bij alle stoelen, grote bagagerekken en verlichting met ledlampen.
Ingebruikname Op de Innotrans 2016 werd op 21 september 2016, in aanwezigheid van Andreas Meyer, algemeen directeur van SBB, en Peter Spuhler, eigenaar en algemeen directeur van de Stadler groep de nieuwe Eurocity Giruno gepresenteerd. Hier was op dat moment nog sprake van een vijfdelig treinstel als voorbeeld. Het eerste complete elfdelige treinstel was in april 2017 gereed voor proefritten vanuit het aflevercentrum in Erlen. Op 18 mei 2017 volgde de feestelijke “Roll-out” bij de fabriek van Stadler in Bussnang in aanwezigheid van de Zwitserse president Doris Leuthard.
Om toelating voor de door SBB beoogde internationale dienst te verkrijgen voerden meerdere treinstellen in Zwitserland, Italië, Duitsland en Oostenrijk proefritten uit. Om de geschiktheid voor hogesnelheden aan te tonen werden op 23 februari 2018 tussen Hannover en Göttingen, alsmede tijdens pasen 2018 in de Gotthard-basistunnel, proefritten met 275 km/u gehouden. Deze proefritten met 10% boven de maximale dienstsnelheid werden succesvol afgesloten. Voor de toelatingsritten in Italië, vanaf de herfst van 2018, werd treinstel 501 004 beschilderd met het profiel van de Alpen tussen Zürich en Milaan en de silhouetten van gebouwen uit beide steden. De beide stuurstandrijtuigen werden beschilderd met de Italiaanse en Zwitserse vlag. Ter gelegenheid van de opening van de Ceneri-basistunnel op 4 september 2020 werd treinstel 501 008 beschilderd met het silhouet van de Monte Ceneri en logo's van Ceneri 2020.
De type toelating voor Zwitserland volgde op 4 april 2019 zij het met de beperking van ongekoppelde treinstellen met een snelheid tot 200 km/u. Op 8 mei 2019 vond de eerste rit in de reizigersdienst plaats tussen Zürich HB en Erstfeld. Vanaf half mei 2019 werden de treinen regelmatig op binnenlandse diensten ingezet om praktijkervaring op te doen, aanvankelijk tussen Basel SBB en Zürich Flughafen omdat de SBB werkplaats in Basel als onderhoudswerkplaats voor de Giruno was gekozen. In december 2019 begonnen de reguliere diensten door de Gotthard-basistunnel tussen Basel SBB/Zürich HB en Chiasso/Lugano. De toelating voor rijden in treinschakeling in Italië werd in maart 2020 door het Europese spoorwegagentschap (ERA) verleend. De reguliere dienst van/naar Milaan begon op 12 augustus 2020 en vanaf september 2020 werd ook in treinschakeling gereden. Voor andere bestemmingen in Italië werden in 2020 proefritten gehouden, in oktober 2020 werd de trein ook in Duitsland toegelaten. Het 29e treinstel werd op 10 mei 2021 geleverd en in december 2021 was ook de toelating voor Oostenrijk rond.
Verdere bestellingen In 2022 gebruikte SBB zeven opties voor het uitbreiden van de diensten van/naar Duitsland waar sinds ingang van de dienstregeling 2026 over de hogesnelheidslijnen en het omgebouwde traject Karlsruhe Basel gereden wordt. Hiervoor betaalde SBB ongeveer CHF 250 mln. In 2024 gebruikte SBB nog vijf opties om de diensten over de Gotthard van/naar Italië in 2026 te kunnen uitbreiden. Deze laatste vijf zijn direct in aansluiting op de bestelling uit 2022 gebouwd en gedurende 2025 afgeleverd. De Oostenrijkse spoorvervoerder Westbahn, actief met open-accesstreindiensten, tekende in maart 2025 een huurovereenkomst met een looptijd van zes jaar voor drie exemplaren voor hogesnelheidsdiensten tussen Wenen en Villach.
Inzet SBB Giruno Op dagelijkse planmatige basis: IC 2 Zürich HB - Arth-Goldau - Bellinzona - Lugano (- Chiasso) IC 21 Basel - Olten - Luzern - Arth-Goldau - Bellinzona - Lugano (- Chiasso) EC Basel SBB/Zürich HB - Arth-Goldau - Bellinzona - Lugano - Chiasso - Milano Centrale/Genova PP/Venezia/Bologna/Firenze EC 151/EC 150 Frankfurt am Main Hbf - Karlsruhe - Freiburg - Basel SBB - Zürich HB - Arth-Goldau - Bellinzona - Lugano - Chiasso - Milano Cle. ECE 4/5 Hamburg Hbf - Hannover - Frankfurt am Main Hbf - Karlsruhe - Freiburg - Basel SBB ECE 8/9 (Hamburg Damtor-)Hamburg Hbf - Hannover - Frankfurt am Main Hbf - Karlsruhe - Freiburg - Basel SBB
Verder wordt de Giruno op onregelmatig basis ingezet op volgende verbindingen: IC 3 (Basel -) Zürich HB - Sargans - Landquart - Chur IR 36 Basel - Zürich HB - Zürich Flughafen
Westbahn Op 1 maart 2026 begon Westbahn met drie dagelijkse treinparen over de Oostenrijkse Südstrecke en de Koralmbahn, tussen Wenen en Villach via Meidling, Wiener Neustadt, Payerbach-Reichenau, Bruck an der Mur, Graz, Kühnsdorf Klopeiner See, Klagenfurt en Pörtschach. Aanvankelijk met twee van de drie treinstellen. Omdat er tussen Meidling en Wiener Neustadt geen treinpaden op de Südbahn beschikbaar waren rijdt Westbahn dat deel over de Pottendorfer Linie in plaats van over de Südstrecke. In verband met groot-onderhoud aan de Semmeringspoorlijn was tot 29 mei 2026 slechts een spoor op het bergtraject beschikbaar, tijdens deze werkzaamheden werd gestopt in Payerbach-Reichenau in plaats van Semmering. Op 29 mei 2026 is het aantal dagelijkse treinparen opgevoerd tot vijf, die ook Semmering bedienen. Het is de bedoeling dat de SMILEs tot de opening van de Semmeringbasistunnel deze ritten verzorgen.
Treinstellen SBB De aanvankelijk 29 door SBB bestelde treinstellen zijn genoemd naar de 26 Zwitserse kantons en de drie grote Zwitserse tunnels die door de treinen gebruikt worden. De namen van de eerste 25 zouden worden toegekend overeenkomstig de reeks Ae 6/6 met dezelfde eindcijfers, treinstel 26 zou de naam Jura krijgen en de treinstellen 27, 28 en 29 respectievelijk San Gottardo, Simplon, Monteceneri. De namen werden echter toegekend op basis van de beschikbaarheid van een treinstel op de datum die het betreffende kanton voor de ceremonie had bepaald. Hierdoor werd afgeweken van de volgorde van de Ae 6/6, na enige tijd werden de nog niet gedoopte treinen, voor zover mogelijk overeenkomstig de eindcijfers van de Ae 6/6, alsnog zonder ceremonie voorzien van een naam en het toepasselijke wapenschild. De wapenschilden zijn aangebracht op de koprijtuigen en in het groot in het restauratierijtuig. De treinstellen 30 en verder zijn genoemd naar de deelstaten/regio's in Duitsland, Oostenrijk en Italië die nu of in de toekomst door de SBB-Giruno worden bediend. Deze treinstellen hebben alleen het wapenschild van Zwitserland in het restauratierijtuig en niet de wapenschilden van het betreffende gebied.
RABe 501 001 15px Ticino RABe 501 015 15px St. Gallen RABe 501 029 Simplon RABe 501 002 15px Aargau RABe 501 016 15px Glarus RABe 501 030 Lombardia RABe 501 003 San Gottardo RABe 501 017 15px Fribourg/Freiburg RABe 501 031 Liguria RABe 501 004 15px Schwyz RABe 501 018 15px Appenzell Ausserrhoden RABe 501 032 Veneto RABe 501 005 15px Nidwalden RABe 501 019 15px Appenzell Innerrhoden RABe 501 033 Emilia-Romagna RABe 501 006 15px Obwalden RABe 501 020 15px Luzern RABe 501 034 Hessen RABe 501 007 15px Uri RABe 501 021 15px Graubünden RABe 501 035 Freie und Hansestadt Hamburg RABe 501 008 15px Monteceneri RABe 501 022 15px Vaud RABe 501 036 Toscana RABe 501 009 15px Zürich RABe 501 023 15px Wallis RABe 501 037 Baden-Württemberg RABe 501 010 15px Baselland RABe 501 024 15px Neuchâtel RABe 501 038 Niedersachsen RABe 501 011 15px Thurgau RABe 501 025 15px Genève RABe 501 039 Südtirol-Trentino RABe 501 012 15px Solothurn RABe 501 026 15px Basel-Stadt RABe 501 040 Vorarlberg RABe 501 013 15px Zug RABe 501 027 15px Schaffhausen RABe 501 041 Tirol RABe 501 014 15px Bern RABe 501 028 15px Jura