Een ensemble is een architectonisch en stedenbouwkundig geordend geheel van meerdere objecten. De waarde ervan wordt bepaald door de samenhang van de objecten: de ensemblewaarde.
Kenmerken Een aantal kenmerken die een geheel tot een ensemble maken: één architectonische grondtoon; samenhang door materiaalgebruik en detaillering; een samenhang van bebouwing en objecten in de omgeving; een samenhang van een gebouw en het interieur.
Nederlandse Erfgoedwet Een rijksmonument tezamen met cultuurgoederen kan worden aangewezen als ensemble, indien het geheel van rijksmonument en de cultuurgoederen in onderlinge samenhang van bijzondere cultuurhistorische, architectuurhistorische of wetenschappelijke betekenis is. Dit is vastgelegd in de Erfgoedwet van 2017.
De ensemblewaarde omschrijft de waarde van een monument en de meerwaarde door de samenhang van objecten in de omgeving of de samenhang met het interieur.
Voorbeelden van ensembles Standbeeld van de gebroeders De Witt en omgeving in Dordrecht; De drie hefbruggen Waddinxveen, Boskoop en Gouwesluis over de rivier de Gouwe; Beurs van Berlage met interieur in Amsterdam; Jachthuis Sint-Hubertus met interieur. In de rugleuningen van de stoelen is het Hubertuskruis verwerkt. Abdij van Park, architecturaal ensemble uit de 13e, 16e, 17e en 18e eeuw.Inventaris onroerend erfgoed Geraadpleegd 6 november 2021. Gearchiveerd op 8 november 2021.
Groen erfgoed Ook bij de waardering van groen erfgoed (historische groenaanleggen zoals tuinen, parken, woonwijken en begraafplaatsen) wordt gesproken van 'ensembles' en 'ensemblewaarde'. Het gaat dan vaak om de kwaliteit van de samenhang tussen 'plantenmateriaal' (waaronder ook bomen, heesters, heggen en gazons) met gebouw(en) en andere onderdelen, zoals op buitenplaatsen en landgoederen, maar bijvoorbeeld ook om de situering in het landschap, de historische gelaagdheid of de visuele of ruimtelijke relatie met de omgeving. Voorbeelden van ensembles van monumentale waarde vanwege de samenhang tussen 'rood' (de bebouwing) en 'groen' (de beplanting) zijn de Japanse tuin van Landgoed Clingendael in Den Haag en de tuin van Huis Wylerberg in Beek (Gelderland).
Categorie:Architectuur Categorie:Cultureel erfgoed