Het Rijk der Moeders is een mythisch gebied, dat wordt beschreven in deel II van Goethe's versie van de Faust (sage) over de legendarische magier en medicus Johann Faust, die zijn ziel aan de duivel zou hebben verkocht. Het 'rijk' staat symbool voor het traject van levenservaring dat een intellectueel en/of geleerde een dieper inzicht en wijsheid kan verschaffen.
Goethe's Faust In deel I van Goethe's Faust is deze de gedreven zoekende naar kennis en ervaringen die Mefisto hem niet blijvend kan bieden. Tegen de onvrede van Faust met het menselijk bestaan weet de duivel geen remedie te vinden. In deel II stuurt Mefisto Faust daarom op pad naar het Rijk der Moeders. Deze huivert al bij het vooruitzicht als gevolg van Mefisto's aanmoediging: "Je zult daar of wel verzinken of wel opstijgen".
In het Rijk der Moeders leven de oervormen, waarvan de werkelijkheid een afspiegeling is, zowel van de duistere als van de schitterende werkelijkheid: "De geschiedenis jaagt er rond. Wie de moed heeft erheen te gaan verzorgt de ziel en onderzoekt het geweten". "Een mens kan zoveel kennis verzamelen als hij wil, en toch voor de "geest van de dingen", het Rijk der Moeders, als voor een gesloten deur staan. Met die kennis heeft men echter in feite de sleutel van het rijk van de Geest in de hand. Het mondt uit in geleerdheid of in wijsheid. De wijze mens maakt zich meester van de geleerdheid van de kennisfanaat. Daarmee wordt hij gevoerd naar een gebied, dat voor de ander het "aller vreemdst" is: het Rijk der Moeders.https://www.geestkunde.net/uittreksels/steiner-goethes-faust.html
Moderne protagonisten Mathieu Segers Een Nederlandse wetenschapper en auteur, die regelmatig aan het mythische begrip Rijk der Moeders refereert is de historicus en hoogleraar Mathieu Segers.https://www.vpro.nl/speel~PREPR_RA1_16740693~mathieu-segers-uur-3~.html Een citaat uit diens Marathoninterview op NPO Radio 1, d.d. 25 december 2021:
Gerard Reve Gerard Reve's fascinatie voor een mythische, oorspronkelijke moederfiguur is een bekend gegeven en is waarschijnlijk terug te voeren tot de jarenlang door hem gevolgde therapie bij psychiater Cees Schuurman.https://www.trouw.nl/nieuws/die-tedere-gouden-gedaante-aan-de-nachthemel~b6c07192/ In het verlengde daarvan verrast het niet dat het Faustiaanse Rijk der Moeders hem boeide, getuige het doctoraal proefschrift van de Belgische cultuurfilosoof Kris Pint in het studiejaar 2002/2003, aan de Universiteit Gent. Zijn studie is getiteld: "Nu weet ik wie gij zijt!", een psychoanalytische lezing van Gerard Reve, vanuit poststructuralistisch perspectief: Derrida, Kristeva en de post-Jungianen, blz. 94,95.https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/000/801/204/RUG01-000801204_2010_0001_AC.pdf
Kritiek Een kritische beschouwing van Goethe's keuze om Faust II te laten aanvangen met diens gang naar het Rijk van de Moeders is in mei 2019 gepubliceerd door de Belgische literatuurcriticus Willy Roggeman in een essay, getiteld "Circularia bij Faust II"., blz, 194-199. Roggeman meent dat Goethe's "Rijk der Moeders" niet verder komt dan een vage metafysische schijnwereld, waarmee een in de Duitse cultuur geliefde diepgang wordt gesuggereerd.
Externe link De Helena-figuur in de Faust van Goethe. in De Reformatie (1932) - Faust en Helena
Categorie:Mythologie Categorie:Werk van Goethe