Calciumsilicaat is een algemene naam voor een aantal verbindingen en mineralen, die kunnen ontstaan wanneer calciumoxide CaO en siliciumdioxide met elkaar reageren. In de verbindingen komen de twee componenten in verschillende verhoudingen voor.H. F. W. Taylor, Cement Chemistry, Academic Press, 1990, , p. 33–34. Naast de anhydraat-vormen komt er ook een aantal hydraten voor. De meeste vormen komen voor als een fijn, bijna als water stromend, poeder, dat bovendien makkelijk water aantrekt.
De namen van deze groep verbindingen zijn niet consistent. De PubChem geeft voor Ca2(SiO4) en Ca2(SiO4).H2O calciummetasilicaat en calciumorthosilicaathydraat.
Productie Calciumsilicaat kan betrokken worden uit natuurlijk voorkomend kalksteen en diatomeeënaarde
Toepassingen Calciumsilicaat wordt toegepast als anti-klontermiddel in voedingsmiddelen, waaronder keukenzoutAntiklontermiddelArchief antiklontermiddel en als zuurremmer. Door de FAO en de WHO een veilig voedingsadditief in een groot aantal producten. Het heeft E-nummer 552.
Isolatie bij hoge temperatuur thumb|left|200px|Platen van calciumsilicaat worden als passieve vlamvertrager om een stalen constructie gemonteerd om de gewenste brandwerendheid te bereiken.
Calciumsilicaat is goed bestand tegen hoge temperaturen en wordt daarom tegenwoordig veel gebruikt als veilig alternatief voor asbest bij het isoleren van industriële leidingen en installaties. Op dit gebied wordt calsiumsilicaat gebruikt naast meer klassieke warmte-isolatiematerialen als glaswol, steenwol, perliet en met natriumsilicaat gebonden vermiculiet.
Hoewel het nu beschouwd wordt als vervanger van asbest, werd in vroegere toepassingen naast calciumsilicaat ook asbest als een van de componenten van de thermische isolatielaag gebruikt.
Passieve brandveiligheid thumb|left|200px|Brandwerende kabeldoorvoeren
Platen van calciumsilicaat worden als passieve vlamvertrager toegepast voor verbeterde brandveiligheid. Het is in een van de meest succesvolle materialen in Europa op het terrein van huizen- en utiliteitsbouw. Dit wordt ondersteund door Europese regelgeving op het gebied van brandveiligheid. Calciumsilicaat wordt meestal aangebracht in de vorm van platen voor de te beschermen constructie. DE platen behouden hun vorm en afmetingen, zelfs onder vochtige condities. De platen kunnen al geïnstalleerd worden voor een gebouw wind en regendicht is. Calciumsilicaat wordt ook toegepast bij brandwerende doorvoeringen.
Bestrijding van zuur lekwater in mijnen Calciumsilicaat ontstaat ook bij de productie van gesmolten ijzer uit ijzererts, siliciumdioxide en calciumcarbonaat in een hoogoven; het wordt dan "slak" genoemd. Na zuivering is dit materiaal geschikt ter bestrijding van zuur mijnwater (AMD <Engels: Acid Mine Drainage). Dit laatste ontstaat in mijnen waar vooral sulfide-ersten gedolven worden. Calciumsilicaat neutraliseert het vrij zuur door dit te binden aan het silicaat-ion: SiO4^{4-} \ + \ 4 H+ \ -> \ H4SiO4 Het gevormde orthosiliciumzuur is niet stabiel, maar valt uiteen in siliciumdioxide en water: H4SiO4 \ -> \ SiO2(v) \ + \ H2O Het neutraliseren van de zure oplossing leidt dus tot water en een neerslag van SiO2, maar dat is beter bekend onder de naam zand. Een tweede mogelijkheid voor H4SiO4 is een reactie met de aanwezige metaalionen, waarbij eveneens onoplosbare producten ontstaan. Calciumsilicaat heeft een belangrijk voordeel boven kalksteen, dat ook vaak gebruikt wordt om AMD te bestrijden: silicaatneerslagen van zware metalen zijn niet gevoelig voor zure neerslag, in tegenstelling tot de carbonaten die ontstaan bij het gebruik van kalksteen.
Middel ter verzegeling Calciumsilicaat wordt indirect toegepast als middel om verse eieren of beton te "verzegelen". Natriumsilicaat wordt op de eieren of het beton aangebracht. Dit reageert met het daarin aanwezige calciumhydroxide of calciumcarbonaat waarbij calciumsilicaathydraten ontstaan. Deze sluiten microporiën af met een relatief ondoordringbaar materiaal.
Bestanddeel van cement Calciumsilicaat komt voor in cement. Het wordt dan beliet genoemd. In de cement-industrie wordt het vaak als C2S genoteerd.
Landbouw Hoewel planten geen grote hoeveelheden silicium nodig hebben kan het soms nodig zijn calciumsilicaat als silicium-meststof toe te passen.
Eigenschappen van verschillende vormen van calciumsilicaat Verhouding Ca/Si 1/1Tenzij anders vermeld zijn de gegevens in deze kolom ontleend aan het lemma Wollastonite in de Engelse Wikipedia op 23 januari 2022. Gearchiveerd op 9 juni 2023. 2/1Tenzij anders vermeld zijn de gegevens in deze kolom ontleend aan PubChem: (2/1).H2OTenzij anders vermeld zijn de gegevens in deze kolom ontleend aan PubChem: 3/1Tenzij anders vermeld zijn de gegevens in deze kolom ontleend aan PubChem: 3/2 Naam calciummetasilicaat Calciumorthosilicaathydraat Tricalciumsilicaat IUPAC Dicalciumsilicaat Dicalciumsilicaat-hydraat dicalcium-oxocalcium-silicaat Eur.Unie 215-710-8 235-336-9 Formule CaO.SiO2 2CaO.SiO2 2CaO.SiO2 3CaO.SiO2.H2O 3CaO.2SiO2 als zout Ca(SiO3) Ca2(SiO4) Ca2(SiO4).H2O Ca3(SiO5) Ca3(Si2O7) Molaire massa (g/mol) 116,159 172,24 190,25 228,32 Voorbeeld Wollastoniet Larniet CAS 13983-17-0 1344-95-2 12168-85-3 PubChem Risico's Irritant Irritant Smeltpunt (°C) 1540 1540 2150 Oplosbaarheidin water Slecht Dichtheid (g/cm3) 2,78 - 3,09 2,923,28 - 3,33Ontleend aan het lemma Larnite in de Engelse Wikipedia op 23 januari 2022. Gearchiveerd op 9 juni 2023. Brekingsindex nα: 1,616 - 1,640nβ: 1,628 - 1,650nγ: 1,631 - 1,653 nα: 1,707nβ: 1,715nγ: 1,730 α-vorm: 1,715β-vorm: 1,724 Hardheid (Mohs) 4,5 - 5,0 6,0
Categorie:Silicaat Categorie:Verbinding van calcium