Literair Gent is een analoge en digitale archief- en erfgoedcollectie over auteurs en literaire werken die een band hebben met Gent, vanaf de negende tot de eenentwintigste eeuw.
Het papieren archief met o.m. knipsels in documentatiemappen, foto's, brieven, handschriften, typoscripten, affiches en boekenwikkels wordt hoofdzakelijk bewaard in het Archief Gent en gedeeltelijk in het Letterenhuis te Antwerpen. De digitale collectie in de vorm van een website Literair Gent – opgestart in 2004 en vernieuwd in 2014 – werd in januari 2026 quasi volledig gearchiveerd door de UGent.
Historiek Johan Daisne, pseudoniem van Herman Thiery, was van 1945 tot 1978 hoofdbibliothecaris en directeur van de Gentse openbare stadsbibliotheek aan de Ottogracht. Hij legde een uitgebreid klassement aan van meer dan 400 Gentse auteurs, waarin hij zowel documentatie over die auteurs (waaronder portretfoto's, doodsprentjes, biografieën en persknipsels) als hun werken (waaronder boekomslagen, affiches en publicaties) en persoonlijke documenten (waaronder foto's van ontmoetingen en evenementen, handschriften, brieven en uitnodigingen) verzamelde. miniatuur|Vlaamse schrijver Johan Daisne, 1938 Deze documentaire en archiefcollectie verhuisde in 1980 naar de nieuwe Gentse stadsbibliotheek aan de Kouter en werd daar verder aangevuld door bibliotheekmedewerkers, vooral met persknipsels uit kranten en weekbladen. In 1992 volgde deze collectie de bibliotheek opnieuw bij de verhuizing naar het Zuid, in de voormalige kantoren van de Gentse Elektriciteits- Water- en Gasdiensten; ze werd aangevuld tot 2003.
Medewerkers van de bibliotheek verzamelden ook literaire beschrijvingen van Gent, Gentse figuren, stadsbeelden, evenementen en historische gebeurtenissen afkomstig uit romans, dichtbundels, toneelstukken, reisverhalen, bloemlezingen en bibliografieën, uit zowel Gentse als internationaal verspreide publicaties. Zowat een tiende van het verzamelde materiaal kwam in een rijk geïllustreerd, thematisch geordend boek terecht, Voor den duivel geen stap achteruit: beelden van Gent in de literatuur (1992), samengesteld door door Frans Heymans, directeur-bibliothecaris van de moderne Gentse Stedelijke Openbare Bibliotheek van 1979 tot 2003. Deze uitvoerige literaire inventaris werd niet enkel bewaard maar vormde ook de bron voor de website van Literair Gent, die in mei 2004 werd gelanceerd. Op die manier slaagde bezieler en coördinator Heymans erin, met de medewerking van een ruim Gents samenwerkingsverband, om voor het eerst een digitale inventaris te presenteren van de rijke literaire geschiedenis van Gent, gratis toegankelijk voor een breed publiek.
Partners Het project en de website Literair Gent waren in 2004 een initiatief van Bibliotheek De Krook (de Gentse openbare stadsbibliotheek) en de vzw Gent-Cultuurstad (in 2014 opgegaan in het STAM Gent, deel van het Autonoom Gemeentebedrijf Erfgoed) , gedragen door een redactieteam en een samenwerkingsverband bestaande uit bibliotheekmedewerkers en partners uit Archief Gent (de archiefdienst van Stad en OCMW Gent), het Departement Cultuur, Sport en Vrije Tijd van de Stad Gent, de Universiteitsbibliotheek Gent, het Poëziecentrum in Gent en, voor de techologische ondersteuning, Digipolis Gent (later: District09, de digitale partner voor Stad Gent en partnerorganisaties).
Naast deze instellingen in Gent ondersteunden ook de Vlaamse Gemeenschap (via het Erfgoeddecreet, april 2004), het Letterenhuis in Antwerpen en de Digitale_Bibliotheek_voor_de_Nederlandse_Letteren (DBNL, Leiden) tijdelijk het project Literair Gent.
De digitale uitwerking van structuur, zoekstrategieën en onderhoud van de website was achtereenvolgens in handen van Silicon ImagE (2004-2013), 9000 Studios/Starring Jane (2014-2019), Major Tom (2020-2023) en Combell. miniatuur|Startpagina website www.literair.gent.be, september 2005
Website Inhoudelijk groeide de website tot een uitgebreid digitaal erfgoedplatform dat door een vlot navigatiemenu met domeinen, alfabetknoppen en zoektermen goed doorzoekbaar was.
De inhoud bestond uit vier grote onderdelen: Overzichten: algemene bijdragen over het Gentse literaire leven, over een bepaalde periode of een Gents thema Lexicon met volgende afdelingen: Auteurs: bio- en bibliografische informatie over Gentse auteurs en niet-Gentse passanten die in literaire publicaties over Gent schreven Anoniemen: werken waarvan de auteur niet gekend is en waarin Gent een rol speelt Literaire verenigingen en genootschappen die in Gent gevestigd zijn of er een band mee hebben Literair-culturele tijdschriften, in Gent uitgegeven of opgericht Evenementen: congressen, tentoonstellingen en festivals die een belangrijke rol speelden in het Gentse literaire leven Literaire fragmenten over Gentse figuren, historische gebeurtenissen, onderwerpen en locaties Virtuele literaire wandelingen rond een bepaalde auteur of een specifiek literair thema in Gent, in RouteYou-formaat; aangevuld met links naar fysiek gegidste wandelingen Op stap met Literair Gent (2023-2025) rond auteurs Louis Paul Boon en Virginie Loveling en een bijzondere wandeling over diverse Gentse en niet-Gentse auteurs onder de titel Gent door ‘vreemde’ blik : bij de Draak en de Leie. miniatuur|396x396px|Portretfoto van de Gentse schrijver Maurice Maeterlinck Via interne links kan van een lemma over een auteur of een overzicht doorgeklikt worden naar een verwant item op de website, bijvoorbeeld naar een tekstfragment uit een werk of naar een andere auteur.
Twintig wisselende, karakteristieke quotes over Gent en de Gentenaars en een rubriek met actueel literair Nieuws (eerst onder titel ‘Focus’) maakten de website levendiger.
Zo’n 160 vrijwilligers-auteurs leverden over een periode van ruim twintig jaar meer dan 700 bio-bibliografische bijdragen voor Literair Gent. Dat resulteerde in totaal ca. 1.350 pagina’s, met bronmateriaal uit veertien eeuwen en zestien talen, ongeveer 300 tekstfragmenten en acht literaire wandelroutes door Gent.
Erkenning Naast de VGI-ICT Innovation Award 2005 voor de Literair Gent-websiteHet juryrapport van de VGI-ICT Innovatieprijs 2005 (in Archief Literair Gent) selecteerde het Literair Gent-project als winnaar om deze specifieke reden:
“In the case of Literar Ghent, the jury has the feeling that the project is structurally sound, and can serve as an example for other projects to be set up in other places. Especially the FOCUS item has pleased the jury. Recent literary developments are linked with historical ones, expressing the dynamics of cultural heritage as not something which only has to do with the past, but with the present day as well. It is this aspect of Literary Ghent that is thought of as being innovative, and therefore the nomination of the website is well deserved.”, uitgereikt door de Nederlandse Vereniging voor Geschiedenis en Informatica, kreeg Frans Heymans, mede-oprichter en bezieler van Literair Gent, in 2006 een nominatie voor de Vlaamse Cultuurprijzen (later: Ultimas) als ‘beste cultuurvrijwilliger’.Bart Desomer: “Heymans deelde zijn vergaarde kennis met velen en hoopt zoveel mogelijk mensen warm te maken voor auteurs en de boeken die ze schrijven”, in: Cultuurprijzen Vlaanderen (brochure), 2006, p. 11
Nadien werd Literair Gent een van de ambassadeurs voor de website Gent Leest (2020) en als belangrijke bron genoemd in de Capitool-reisgids Gent & Oost-Vlaanderen (editie 2011) en in de publicatie Rebellie in de Gentse letteren (2023).
In 2024 vierde de erfgoedvereniging Literair Gent haar 20- jarig bestaan in Bibliotheek De Krook. Literair Gent-vrijwilliger Herbert De Vleeschouwer presenteerde er een historisch-kritische doorlichting van de website-inhoud.
Duurzame toekomst voor Literair Gent
Splitsing van het archief In De Krook, de nieuwbouw waar de stadsbibliotheek in 2017 introk, was er geen plaats meer voorzien voor deze analoge documentaire en archiefcollectie van Literair Gent. Het Letterenhuis in Antwerpen maakte een selectie uit deze collectie, maar het grootste deel bleef in Gent. Medewerkers van de Gentse stadsbibliotheek en Literair Gent selecteerden hieruit zo'n 3000 stukken met erfgoedwaarde. Dit archief werd overgedragen aan het Archief Gent voor digitalisering, metadatering en bewaring. In 2021 werden ook de knipselmappen met het overige analoge documentaire materiaal, vooral afkomstig uit kranten en weekbladen, opgenomen in de collectie van Archief Gent.
Het decreet op het lokaal cultureel beleid (juli 2001) gaf onder andere aan elke Vlaamse openbare bibliotheek de opdracht om het cultureel erfgoed van de eigen gemeente te bewaren. Het erfgoeddecreet (april 2004) zorgde ervoor dat steden via het afsluiten van een convenant cultureel erfgoed een geïntegreerd erfgoedbeleid konden ontwikkelen. Deze opdracht werd in Gent uitgevoerd door de vzw Gent Cultuurstad.
Vanuit het gezamenlijk engagement van bovengenoemde Gentse culturele instellingen ontstond in 2004 de website Literair Gent. Sinds 2016 werden de bepalingen voor openbare bibliotheken geschrapt uit het decreet Lokaal Cultuurbeleid, zodat het engagement van Bibliotheek De Krook ten aanzien van de analoge en digitale collectie met de website Literair Gent werd opgeheven. De analoge collectie (o.m. knipselmappen ...) werd opgenomen in het Archief Gent en de website werd gearchiveerd in 2026 door de Universiteitsbibliotheek Gent, een van de Vlaamse erkende erfgoedbibliotheken.
Archivering website In januari 2026 werd de volledige website Literair Gent door de UGent via Archive It definitief gearchiveerd en vanaf 11 mei als digitale publicatie onder de titel Literair Gent (inclusief eraan verbonden auteursrechten) opgenomen in de bibliotheekcatalogus.
De virtuele wandelingen bleven beschikbaar op RouteYou, daarnaast kwamen impressies en leestips bij de wandelingen van Louis Paul Boon, Virginie Loveling en Gent door vreemde blik, beschikbaar op Gent Leest.
Archief Gent Na de overdracht van fysieke knipselmappen en iconografisch materiaal aan Archief Gent werd ook het niet-gepubliceerde digitaal bronnenmateriaal (auteursnotities, chronologie, overzichtslijsten) en de verslaggeving van het Literair Gent-traject (2004-2026) gesystematiseerd voor opname in Archief Gent.
Wikipedia Literair Gent initieerde in samenwerking met de Erfgoedcel Gent en Wikimedia België-voorzitter Geert Van Pamel vanaf de herfst 2025 ook de verankering van de Literair Gent-inhoud in de Nederlandstalige Wikipedia, door samen met vrijwilligers in maandelijkse collectieve schrijfsessies in het STAM bio-bibliografische informatie over Gentse auteurs en Gentse werken onder een Creative Commons-licentie om te zetten naar nieuwe Wikipediabijdragen of -aanvullingen.
Om de samenhang van literairgent.be te behouden werden een nieuwe Wikipediacategorie ‘Literatuur in Gent’ en een vaste verwijzing naar de gearchiveerde website gecreëerd.
Door deze performante acties kan zoveel mogelijk informatie van Literair Gent op een duurzame manier voor zoveel mogelijk geïnteresseerden toegankelijk blijven.
Externe link Website Literair Gent
Categorie:Belgische literatuur Categorie:Erfgoedregister Categorie:Archief in België *