1905 is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.
Gebeurtenissen januari 2 - Na een beleg van vijf maanden neemt de Japanse generaal Nogi de Russische havenstad Port Arthur in. 2 - In Dublin verschijnt de eerste editie van de Irish Independent, een Iers-nationalistische krant. 9 - (juliaanse kalender) Tsaristische troepen openen het vuur op betogers in St. Petersburg. Er vallen vele slachtoffers. 12 - Opening van het Kursaal van San Remo. 15 - Tsunami in een meer bij Loen, Noorwegen. Er vallen 61 doden. 22 - Coen de Koning wint in Groningen het WK schaatsen. Hij is de tweede Nederlandse wereldkampioen na Jaap Eden.
februari 1 - Opening van Station Hardenberg. 1 - Oprichting van de voetbalvereniging ADO in het Haagse café Hof van Berlijn. 17 - Grootvorst Sergej Aleksandrovitsj van Rusland, militair gouverneur van de hoofdstad en verantwoordelijk voor het geweld op 9 januari (zie boven), wordt in Moskou vermoord door leden van de Sociaal-Revolutionaire Partij. 23 - Oprichting Rotary in Chicago door de advocaat Paul Harris, de steenkolenhandelaar Silvester Schiele, de mijnbouwingenieur Gustaph Loehr en de kleermakerspatroon Hiram Shorey.
maart 10 - In The Rising Pub wordt Chelsea FC opgericht. 22 - Willem Einthoven neemt met zijn snaargalvanometer het eerste elektrocardiogram op. 28 - In Suriname wordt het eerste baanvak van de Lawaspoorweg geopend, van Paramaribo naar Republiek boven Para. De lijn is een idee van gouverneur Lely. 31 - Keizer Wilhelm II arriveert aan boord van de Hohenzollern in Tanger. Hij bewijst de sultan van Marokko de eer van een soeverein vorst, en bruuskeert daarmee welbewust de Franse aanspraken op het gebied.
april 3 - De Argentijnse voetbalclub CA Boca Juniors wordt opgericht. 6 - Het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten verklaart in de zaak Lochner v. New York de wettelijke regeling van de achturige werkdag in de staat New York in strijd met de contractvrijheid, neergelegd in het veertiende amendement op de grondwet, en stelt de wet buiten werking. 22 - Oprichting Vereniging Natuurmonumenten in Amsterdam. 23 - 25 - Op een "socialistisch wereldcongres" te Parijs voegen Jules Guesde en Jean Jaurès hun socialistische partijen samen tot Franse afdeling van de Socialistische Internationale. 25 - Opening van de Wereldtentoonstelling van 1905 in Luik. 30 - Eerste wedstrijd van het Nederlands Elftal. In Antwerpen winnen de Nederlanders van de Belgen met 4 - 1. april - De beide fracties van de Russische socialisten congresseren gescheiden: de Bolsjewieken in Londen en de Mensjewieken in Genève.
mei 27 - Noorwegen zegt de personele unie met Zweden op, en wordt een onafhankelijke staat. 27 en 28 - In de Slag bij Tsushima brengt de Japanse marine onder admiraal Togo de Russische vloot een vernietigende nederlaag toe.
juni 1 - De koets waarmee de Franse president Loubet en de Spaanse koning Alfons XIII na het bezoeken van een opera terugreizen naar het Gare d'Orsay, is doelwit van een bomaanslag. Een escorte wordt aan de schouder geraakt, maar de beide staatshoofden blijven ongedeerd. 7 - Het Storting kiest prins Karel van Denemarken tot koning van Noorwegen. Hij gaat regeren onder de naam Haakon VII. 30 - Albert Einstein publiceert zijn speciale relativiteitstheorie. Het is zijn derde publicatie in wat wel Einsteins wonderjaar (annus mirabilis) wordt genoemd.
juli 1 - Opening van Station Coevorden 2 - Muiterij op de Potjomkin. 11 - 14 - De Niagara Movement, die streeft naar gelijke burgerrechten voor zwarte Amerikanen, komt voor het eerst bijeen. Omdat de hotels in de Verenigde Staten de leden niet willen accommoderen, vindt de bijeenkomst plaats aan de Canadese zijde van de Niagarawatervallen.
augustus 9 - In het Franse Boulogne-sur-Mer neemt het eerste Esperanto-Wereldcongres de Verklaring van Boulogne aan. Daarin wordt het Esperanto aan de volkeren aangeboden als tweede taal, en wordt deze vrijgegeven voor verdere ontwikkeling door de gebruikers. 17 - Beëdiging in Nederland van het kabinet-De Meester.
september 1 - Saskatchewan wordt de 9e provincie van Canada. 5 - keizerrijk Rusland verliest de Russisch-Japanse Oorlog. Dit verlies veroorzaakt een mislukte revolutie in Rusland. 20 - Op de 35e verjaardag van de val van Rome gaat de korte speelfilm La presa di Roma in première. Het is de eerste openbare filmvertoning in Italië. 27 - Einstein publiceert over de massa-energierelatie.
oktober 2 - In de marinewerf te Portsmouth wordt de kiel gelegd van de HMS Dreadnought, de eerste van een nieuwe generatie oorlogsschepen. 14 - Oprichting van de FAI, Fédération Aéronautique Internationale, internationale organisatie voor luchtvaart. 16 - Afkondiging door Lord Curzon van de deling van Bengalen. De maatregel heeft de steun van de moslims, die in Oost-Bengalen de meerderheid zullen vormen, maar wordt afgewezen door de Hindoes. Zij roepen een boycot uit van Britse producten. 20 - De Turkse voetbalclub Galatasaray SK wordt opgericht. 28 - Oprichting Vereniging Oudheidkamer Twente.
november 4 - In Atjeh wordt na een guerrillastrijd van zes jaar Tjoet Nja Dinh gearresteerd, de weduwe van opstandelingenleider Teukoe Oemar. 18 - De Britse pakketboot Hilda zinkt in Het Kanaal. 123 opvarenden komen om het leven. 28 - In Wenen wordt massaal gehoor gegeven aan een stakingsoproep van de Sociaaldemocratische Arbeiderspartij. De eis, de invoering van algemeen kiesrecht, wordt door de regering ingewilligd. De Peking-Hankou-spoorlijn wordt voltooid.
december 3 - Zoltán Halmay vestigt het allereerste officiële wereldrecord op de 100 meter vrije slag. In Wenen tikt de Hongaarse zwemmer aan in 1.05,8. 5 - In het Verenigd Koninkrijk komen na tien jaar de liberals weer aan de regering, met de Schot Henry Campbell-Bannerman als eerste minister. 9 - In Frankrijk wordt de Wet op de scheiding van kerk en staat aangenomen.
zonder datum Alfred Binet publiceert de eerste intelligentiemeting. Afschaffing van het Chinees examenstelsel.
Film
Muziek Premières 14 januari: John Gabriel Borkman van Hjalmar Borgstrøm 25 januari: Die Seejungfrau van Alexander von Zemlinsky 26 januari: Arnold Schönbergs: Pelleas und Melisande 29 januari: Toneelstuk Fossegrimen met muziek van Johan Halvorsen 4 februari: Pianotrio van Albert Roussel (waarschijnlijk enige keer) 31 maart: Hugo Alfvéns: Een sage van de scherenkust 18 april: waarschijnlijk de enige keer dat Vendanges van Albert Roussel te horen is geweest 20 mei: Frank Bridges: Capriccio nr. 1 15 juni: Frank Bridges: A sea idyll 1 oktober: Johan Halvorsens muziek bij Christian Fredrik Norges Konge 15 oktober: Claude Debussys: La Mer 11 november: Ralph Vaughan Williams' Pianokwintet 26 november: Joseph Holbrookes Ulalume 28 november: Johan Halvorsens Hilsen til Norges Kongepar 5 december - Opera Salomé van Richard Strauss 30 december - Franz Lehár's operette Die lustige Witwe
Literatuur De Poolse schrijver Henryk Sienkiewicz ontvangt de Nobelprijs voor Literatuur Louis Couperus schrijft De berg van licht 1 oktober: eerste voorstelling van Christian Fredrik Norges Konge van Johan Breda Bull
Beeldende kunst
Bouwkunst
Wetenschap Albert Einstein publiceert vier baanbrekende artikelen in wat wel Einsteins wonderjaar of annus mirabilis wordt genoemd.
Geboren
januari 1 - Stanisław Mazur, Pools wiskundige (overleden 1981) 1 - Rodolfo Orlandini, Argentijns voetballer en voetbalcoach (overleden 1990) 2 - Michael Tippett, Brits componist (overleden 1998) 2 - Sophie Vlaanderen, Nederlands fotografe (overleden 1995) 3 - Ray Milland, Welsh acteur en filmregisseur (overleden 1986) 4 - Sterling Holloway, Amerikaans stemacteur (overleden 1992) 5 - Adriaan Viruly, Nederlands vlieger en schrijver (overleden 1986) 10 - Jaap Barendregt, Nederlands voetballer (overleden 1952) 11 - Honorata de la Rama, Filipijns zangeres en actrice (overleden 1991) 12 - Jan M. Kan, Nederlands jurist en ambtenaar (overleden 2002) 13 - Jack London, Brits atleet (overleden 1966) 14 - Sven Rydell, Zweeds voetballer (overleden 1975) 15 - Rowland George, Brits roeier (overleden 1997) 15 - Gerard Loncke, Belgisch wielrenner (overleden 1979) 17 - Gustaaf Sorel, Belgisch kunstschilder en tekenaar (overleden 1981) 17 - Guillermo Stábile, Argentijns voetballer en voetbaltrainer (overleden 1966) 21 - Christian Dior, Frans modeontwerper (overleden 1957) 23 - Erich Borchmeyer, Duits atleet (overleden 2000) 25 - Maurice Roy, Canadees kardinaal (overleden 1985) 30 - Božo Vodušek, Sloveens dichter, schrijver en vertaler (overleden 1978) 31 - Anna Blaman, Nederlands schrijfster (overleden 1960)
februari 1 - Eddie Murphy, Amerikaans schaatser (overleden 1973) 1 - Emilio Segrè, Italiaans-Amerikaans natuurkundige en Nobelprijswinnaar (overleden 1989) 2 - Roberto Cortés, Chileens voetballer (overleden 1975) 2 - Ayn Rand, Russisch-Amerikaans romanschrijfster en filosofe (overleden 1982) 2 - Friedrich Wilhelm Ruppert, Duits SS'er (overleden 1946) 3 - Paul Ariste, Estisch taalkundige (overleden 1990) 6 - Irmgard Keun, Duits romanschrijfster (overleden 1982) 7 - Ulf Svante von Euler, Zweeds fysioloog, farmacoloog en Nobelprijswinnaar (overleden 1983) 7 - Paul Nizan, Frans romanschrijver, essayist, journalist, politicus en filosoof (overleden 1940) 8 - Preguinho, Braziliaans voetballer (overleden 1979) 9 - David Burghley, Brits politicus en atleet (overleden 1981) 11 - Beb Vuyk, Nederlands schrijfster (overleden 1991) 12 - Federica Montseny, Spaans-Catalaans syndicaliste, anarchiste en schrijfster (overleden 1994) 12 - Arvo Närvänen, Fins voetballer (overleden 1982) 13 - Begum Ra'ana Liaquat Ali Khan, Pakistaans diplomate (overleden 1990) 15 - Harold Arlen, Amerikaans musicus, songwriter en musicalproducent (overleden 1986) 15 - François Seydoux de Clausonne, Frans diplomaat (overleden 1981) 17 - Frans Piët, Nederlands striptekenaar (overleden 1997)
maart 1 - Max Bulla, Oostenrijks wielrenner (overleden 1990) 1 - Doris Hare, Brits actrice (overleden 2000) 3 - Marie Glory, Frans actrice (overleden 2009) 9 - Gerardus Helders, Nederlands politicus (overleden 2013) 9 - Félix Labisse, Frans kunstschilder (overleden 1982) 14 - Raymond Aron, Frans socioloog, politiek filosoof en journalist (overleden 1983) 20 - Raymond Bernard Cattell, Brits psycholoog (overleden 1998) 21 - Joan Coromines i Vigneaux, Catalaans taalkundige en lexicograaf (overleden 1997) 23 - Lale Andersen, Duits zangeres (overleden 1972) 23 - Joan Crawford, Amerikaans actrice (overleden 1977) 24 - Pura Santillan-Castrence, Filipijns schrijfster en diplomate (overleden 2005) 26 - Erich Oberdorfer, Duits vegetatiekundige (overleden 2002) 30 - Willy Walden, Nederlands revue-artiest (overleden 2003) 31 - Gerald Pearson, Amerikaans natuurkundige (overleden 1987)
april 1 - Gaston Eyskens, Belgisch politicus (overleden 1988) 3 - Manuel Pelegrina, Argentijns voetballer (overleden 1992) 5 - Waldeck Rochet, Frans communistisch politicus (overleden 1983) 6 - Andrée Ruellan, Amerikaans kunstschilder en tekenaar (overleden 2006) 10 - Jan Britstra, Nederlands atleet (overleden 1987) 10 - Edgard Viseur, Belgisch atleet (overleden ?) 12 - Emmanuel Mounier, Frans filosoof (overleden 1950) 13 - Bruno Rossi, Italiaans-Amerikaans astrofysicus (overleden 1993) 14 - Jan Gonda, Nederlands taalkundige en hoogleraar (overleden 1991) 16 - Frits Philips, Nederlands ondernemer (overleden 2005) 17 - Rachel Fernhout-Pellekaan, Nederlands kunstschilder (overleden 1989) 18 - George H. Hitchings, Amerikaans farmacoloog en Nobelprijswinnaar (overleden 1998) 19 - Dolf Kamp, Nederlands burgemeester, dijkgraaf en schrijver (overleden 1987) 20 - Jaap Meijer, Nederlands wielrenner (overleden 1943) 22 - Suzanne Thienpont, Belgisch kunstschilderes (overleden 2003) 25 - Emile Ensberg, Surinaams politicus (overleden 1984) 26 - Jean Vigo, Frans filmmaker (overleden 1934)