Semimetro (soms ook metrotram)Metrotrams, geraadpleegd op 23-08-28.Metrotram Eine Perspektive für Zürich , geraadpleegd op 23-08-28.NS zijn voorstander van metrotramsysteem. "NRC Handelsblad". Rotterdam, 15-10-1974. Geraadpleegd op Delpher op 17-07-2026 is een vorm van openbaar vervoer op rails in stedelijk gebied. Bij een semimetro-lijn of -netwerk maken tramvoertuigen deels gebruik van een stelsel van tunnels, en soms ook viaducten.
De klassieke stadstram rijdt in het straatverkeer waarbij de bestuurder "op zicht" rijdt. Bij de semimetro maken dezelfde tramvoertuigen daarnaast ook gebruik van tunnels of viaducten.Mobiliteitsbeleid in Antwerpen 1965-1985 pagina 64, geraadpleegd op 2025-06-27. In tunnels en op viaducten rijden de trams geheel gescheiden van wegverkeer en voetgangers, zodat een conflictvrije baan ontstaat.Tramwaj dla polskich miast pagina 32-33, geraadpleegd op 2024-09-03. Deze conflictvrije baan is zo ingericht dat het desbetreffende traject het kwaliteitsniveau haalt (onder meer qua snelheid en vertragingen) van een volwaardige metrolijn.
Na enkele kortere tunnels met slechts een of enkele stations, opende in Boston in 1897 een langere tramtunnel met meerdere stations die in de volgende jaren werd uitgebreid. Tot aan de Tweede Wereldoorlog volgden enkele andere Amerikaanse steden. De eerste grootschalige semimetrotrajecten verschenen in Europa eind jaren 1960 in Brussel, Keulen en Frankfurt. In de jaren 1970 volgden meer steden in de Benelux en West-Duitsland. Porto ontwikkelde in de 21e eeuw een uitgebreid semimetronetwerk.
Terminologie De term semimetro valt onder de parapluterm lightrail, waaronder allerlei vormen van modern tramvervoer worden gerekend. Semimetro is zelf een containerbegrip waarbinnen premetro en Stadtbahn vallen. Beide termen zijn specifieker en populairder, maar de Belgische Federale overheid gebruikt de term semimetro in officiële documenten.Arrest nr. 78/2023 van 17 mei 2023 Rolnummer 7703, geraadpleegd op 2024-05-12.
Andere talen In de Verenigde Staten spreekt men ook over subway-surface netwerken of lijnen;What is Light Rail, Anyway?, geraadpleegd op 2026-07-19. in het Verenigd Koninkrijk komt tramway subway als synoniem voor. Sporadisch wordt demi-metro in het Engels gebruikt, waarbij "demi" half betekent. In het Frans gebruikt men meestal semi-métro, als alternatief worden ondergrondse tramtrajecten ook als demi-métro aangeduid."Projet pansement", "demi-métro", l'opposition critique (déjà) le tram souterrain entre Tassin et Lyon, geraadpleegd op 2026-06-07.Avec son demi-métro, la STIB veut enfoncer la Région et ses usagers, geraadpleegd op 2026-06-07. In het Oekraiens worden ook beide termen gebruikt.Містобудування та територіальне планування (Stedenbouw en ruimtelijke ordening), volume 38 (2010), blz. 357/358, geraadpleegd op 2026-06-24.
Woordopbouw Semimetro Semimetro is opgebouwd uit "semi" en "metro". Het voorvoegsel "semi" komt uit het Latijn en betekent "half".Semi-, geraadpleegd op 2026-06-07.Semi-, geraadpleegd op 2026-06-07. Daarentegen heeft "metro" wortels in het Grieks, maar stamt in de verwijzing naar een openbaar vervoersoort uit het Frans. In Parijs werd de stadsspoorweg Chemin de Fer Métropolitain genoemd, kortweg métro.Metro, geraadpleegd op 2026-05-07. Metrotram Metrotram is opgebouwd uit "metro" en "tram". "Tram" heeft wortels in het Middelnederlands, Nederduits en Oudfries, maar stamt in de verwijzing naar een openbaar vervoersoort uit het Engels. In eerste instantie werd ook "tramway" gebruikt, maar vanaf 1884 langzaam verdrongen door "tram".Openbaar vervoermiddelen, blz. 430, geraadpleegd op 2026-06-07.
Kenmerken miniatuur|Stadtbahn-B tram in Bochum Kenmerkend verschil met een metro is dat semimetrolijnen slechts gedeeltelijk in tunnels of op viaducten rijden, met buiten die tracés wel mogelijke gelijkvloerse conflicten met andere weggebruikers. Een metrolijn, daarentegen heeft een geheel conflictvrije baan (ongelijkvloerse kruisingen).
Semimetrolijnen rijden met trammaterieel omdat ze doorgaans ontwikkeld zijn vanuit een bestaand tramnet. Semimetro-trajecten worden bereden door reguliere stadstrams (al dan niet met lage vloer) of met speciaal ontwikkelde sneltrams, zoals de Stadtbahnwagen type B. Deze sneltrams kunnen ook op bestaande metronetten ingezet worden, zoals in Rotterdam en tot 2019 in Amsterdam. Men spreekt dan over metro (in tunnels; met 3e rail) en over sneltram (op maaiveld; met bovenleiding). De voertuigen zijn uitgerust met stroom af te nemen via 3e rail en via boveleiding. Bij semimetronetten worden de voertuigen altijd via bovenleiding van elektriciteit voorzien, ook in tunnels.
Hoewel goedkoper dan een metrolijn, was de aanleg van infrastructuur voor semimetro trajecten vaak toch nog te duur. Daarom werden grote delen vaak niet aangelegd (onder meer in Charleroi) of in fases gerealiseerd. De verstrengeling met het bestaande tramnet is een voordeel ten opzichte van een afzonderlijke (lichte) metrolijn.Geluidloos zoeven door Rennes, geraadpleegd op 2023-01-02.Openbaar vervoer in de Belgische steden pagina 158, geraadpleegd op 2023-03-23.
Geschiedenis miniatuur|links|rechtop=0.7|Tramtunnel in Marseille gezien vanuit station Noailles. miniatuur|Tremont Street subway in 1897. De Murray Hill Tunnel in New York werd opgeleverd in 1850Park Avenue Tunnel, geraadpleegd op 2024-05-10. en kreeg in 1870 een tramstation.38 St, geraadpleegd op 2024-05-10. Trams bleven er tot 1935 rijden en de tunnel werd in 1937 na een verbouwing heropend als verkeerstunnel. Een andere vroege tramtunnel voor passagiers (met een station genaamd Noailles) opende in 1893 in Marseille, welke nog in gebruik is voor lijn T1.Noailles Tunnel, geraadpleegd op 08-05-2024. Het volgende tunneltraject opende in Boston in 1897. Deze Tremont Street subway is sindsdien sterk uitgebreid en vormt de kern van het vier lijnen tellende tramnet van Boston.
Ook Londen kende een tramtunnel, met in tegenstelling tot New York en Marseille, niet een maar twee ondergrondse stations. Deze Kingsway tramway subway was van 1906 tot 1952 voor trams in gebruik. Eveneens in 1906 werd het eerste deel van een lange tramtunnel in Philadelphia geopend. Deze is nog in gebruik voor de tramlijnen T1 tot en met T5 en telt 10 stations. miniatuur|In Leeds kreeg de tram wel een eigen baan, maar de tunnels kwamen er niet.
Vanaf de Tweede Wereldoorlog Nadat lokale kranten van Washington D.C. in de jaren 1930 al plannen hadden gepresenteerd voor een uitgebreid net van tramtunnels door het centrum, werd er door de overheid in 1944 een officieel plan opgesteld.The Lost Subways of North America, pagina 232, geraadpleegd op 2024-07-24. De plannen zijn niet uitgevoerd, wel zijn in 1942 en 1949 twee andere korte tunnels in gebruik genomen.
Verenigd Koninkrijk Na studiereizen in Zweden en Boston introduceerde W. Vane Morland het semimetro-concept in 1944 in Leeds dat toen nog een tramnet had. Zo werden snelle tramlijnen naar het zuiden en oosten gerealiseerd en plannen gemaakt om deze aan te sluiten op tramtunnels in de binnenstad. In 1948 deed Eric Fitzpayne hetzelfde in Glasgow en reeds in 1949 kwam een snelle tramlijn naar Blairdardie gereed. Beide steden hebben de plannen niet af kunnen ronden en zelfs hun tramnetten verloren door een gebrek aan politieke wil. In Glasgow kwam het idee voor een semimetro in 1973 weer op tafel, ditmaal als uitbreiding van de metro die er klein van stuk is. Bijzonder was om een netwerk te creëren die de bestaande metroring verbond met oude Light Railway lijnen.Call for big extension to underground, geraadpleegd op 2024-05-12. miniatuur|Tram in Wuhan op een viaduct.
Vanaf 2000 De meeste semimetrolijnen werden in deze eeuw op het Aziatische continent geopend, waarvan de meeste in China. Deze meeste lijnen werden geheel nieuw aangelegd en niet als vernieuwing van en uitbreiding van een bestaand stadstramnetwerk.
In Rusland daarentegen is de bouw begonnen van tunnels die na opening wel zullen aansluiten op een bestaand tramnet; het gaat om de steden Tsjeljabinsk en Krasnojarsk.
Soorten Semimetronetwerken zijn weer uit te splitsen in twee vormen. Bij beide termen gaat het om tramnetten waarbij tramvoertuigen over viaducten of door tunnels onder stadscentra rijden, met kleine nuanceverschillen: thumb|Tram in het voormalige premetrostation Mariahilfer Straße in Wenen Premetro is in de basis gelijk aan semimetro: een vorm van openbaar vervoer waarbij trams gedeeltelijk op een conflictvrije baan rijden, door gebruik te maken van tunnels of viaducten. Er wordt doorgaans ook ontwikkeld vanuit een bestaand klassiek tramnet. Er is echter één duidelijke onderscheidende factor: bij premetro is de infrastructuur expliciet aangelegd met de ambitie om die in de toekomst aan te passen voor metrotreinen.Smob: 'Fijnmaziger vervoersnet nodig', geraadpleegd op 2022-12-28.Two new metro stations in Poland!, geraadpleegd op 2022-12-28.premetro, geraadpleegd op 2023-01-01.Building blocks: pre-metro and semi-metro, geraadpleegd op 2023-09-27. Een goed voorbeeld daarvan is de Brusselse premetro, waar de meeste premetrolijnen ondertussen effectief tot volwaardige metrolijn omgebouwd zijn of zullen worden. Bij de Antwerpse premetro daarentegen is al vroeg besloten is af te zien van een ombouw tot metro. Sindsdien werd nieuwe infrastructuur met kortere perrons aangelegd, al zijn de tunnels technisch nog steeds voorzien op een ombouw met langere en bredere voertuigen. miniatuur|Tram in Bielefeld, station Jahnplatz De Stadtbahn is een openbaarvervoermiddel, een tussenvorm tussen metro en stadstram. De oorsprong ligt in Duitsland, daar gaat het om tramnetten waar speciaal ontwikkelde snelle trams in de stadscentra ondergronds in tunnels rijden.SR 182: Light Rail Transit: Planning and Technology, pagina 61, geraadplaagd op 2026-08-08. Stadtbahn-lijnen zijn weer onder te verdelen naar materieel. Er zijn lijnen waar volwaardige sneltrams rijden, dus met lange wagenbakken en de maximale wettelijke breedte (2,65m breed): onder meer Keulen, Frankfurt en Stuttgart. Er zijn netten waarbij bij de start van de exploitatie begonnen is met smallere stadtbahntrams met kortere wagenbakken: Hannover (TW6000) en Bielefeld (Düwag M/N). Vanaf het einde van de 20e eeuw zijn er ook Stadtbahnlijnen verschenen met lagevloertrams: Dortmund (U43 & U44), Düsseldorf (Wehrhahnlinie) en Keulen (1, 7, 9, 12 en 15).
Steden Benelux De aanleg van een metronetwerk was op veel plaatsen een te kostbare optie. Zelfs in Brussel werd eerst gedacht slechts tramtunnels aan te leggen.Plan voor semi-metro Het Parool via Delpher, geraadpleegd op 2023-09-21. Daarom werden in een aantal steden ongelijkvloerse trambanen aangelegd. Deze zijn te vinden in: Naam Land Plaats Startjaar Netwerklengte Antwerpse premetro Antwerpen 1975Antwerpse metro in gebruik NRC via Delpher, geraadpleegd op 2023-08-03. 11,5 km* Brusselse premetro Brussel 1957/1969 12 km* Métro Léger de Charleroi Charleroi 1976 35,3 km Haagse semimetro Den Haag 1976 3 km* *Lengte van het deel in tunnels en op viaducten.