De Georgische parlementsverkiezingen van 2003 vonden plaats op 2 november 2003 en 4 januari 2004 voor 225 van de 235 parlementsleden voor de 6e convocatie van het parlement van Georgië. Tegelijkertijd met de verkiezingen werd een referendum gehouden over het verlagen van het aantal parlementszetels naar 150. Er stonden twaalf partijen en negen verkiezingsblokken op het stembiljet.

De verkiezingen verliepen volgens binnenlandse en buitenlandse waarnemers frauduleus, waarna grootschalige protesten uitbraken. Volgens de officiële telling won de regerende Burgerunie van president Sjevardnadze, maar exitpolls en de parallelle telling van het maatschappelijk middenveld wezen de oppositiepartij Nationale Beweging aan als duidelijke winnaar. Deze discrepantie betrof ook andere regeringskritische oppositiepartijen.

De protesten culmineerden in de Rozenrevolutie en het opstappen van president Edoeard Sjevardnadze op 23 november 2003. De resultaten voor 150 zetels van de evenredige vertegenwoordiging werden kort daarna geannuleerd. In januari 2004 vonden vervroegde presidentsverkiezingen plaats, gevolgd door nieuwe parlementsverkiezingen in maart 2004.

Kiesstelsel miniatuur|260px|De 85 enkelvoudige districten. In de 10 grijze districten vonden geen verkiezingen plaats. In 2003 gold een gemengd kiesstelsel waarin 150 van de 235 zetels verkozen werden door evenredige vertegenwoordiging van gesloten partijlijsten in een nationaal kiesdistrict, met een kiesdrempel van zeven procent. Voor 75 zetels gold een systeem van enkelvoudige districten in een tweerondensysteem met een winnende drempel van 33 procent (een derde). Verder gold een minimale opkomst van een derde van het aantal geregistreerde kiezers om de verkiezingen geldig te maken. Een eventuele tweede ronde voor de districtszetels werd oorspronkelijk op 16 november 2003 gepland. Deze werd vanwege de ontwikkelingen pas op 4 januari 2004 gehouden.

Een speciale regeling betrof tien districtszetels. Deze werden automatisch toebedeeld aan afgevaardigden die in 1992 in Abchazië al verkozen waren, aangezien daar sindsdien geen verkiezingen gehouden konden worden als gevolg van het Georgisch-Abchazisch conflict. Ook in districten in Zuid-Ossetië konden konden geen verkiezingen plaatsvinden. Twee van deze districten werden gealloceerd aan de Abchazische vertegenwoordigers. Liachvi was een speciaal kiesdistrict zonder specifieke begrenzing voor de dorpen in het zuidelijke deel van Zuid-Ossetië die onder Georgische controle stonden.

Aanloop Onder internationale begeleiding werden diverse hervormingen doorgevoerd ten aanzien van de verkiezingen. Zo was de kieswet gestroomlijnd om manipulatie door de overheid te reduceren. Tevens werd een nieuw markeringssysteem ingevoerd om dubbelstemmen te voorkomen, werden de stembiljetten eenvoudiger, werden internationale inspanningen verricht voor accurate kiezerslijsten per stembureau en werd meer transparantie van de telling geborgd. Er werden daarnaast veel partijen geregistreerd die buiten de corrupte praktijken van de regering stonden.

Parallel tellen (PVT) De kieswet was ook aangepast om parallel stemmentellen vanuit het maatschappelijk middenveld mogelijk te maken volgens het Parallel Vote Tabulation (PVT) principe. Dit is een systeem waarbij onafhankelijke waarnemers steekproefsgewijs de telling op stembureaus parallel registreren.

De Georgische NGO International Society for Fair Elections and Democracy (ISFED) verzorgde deze paralleltelling voor de eerste keer in Georgië met 3000 burgerwaarnemers, die maximaal 2500 van de bijna 3000 stemlokalen controleerden. De hoop was dat dit een ordentelijke stembusgang moest stimuleren. Kort voor de verkiezingsdag ontstond er chaos rond de samenstelling van kiezerslijsten voor de stembureaus.

Amerikaanse druk In aanloop naar de verkiezingen hadden de Verenigde Staten de Georgische overheid voor 2,4 miljoen dollar gesteund ter voorbereiding op de stembusgang. Ook bezochten verschillende Amerikaanse delegaties naar Tbilisi om de Georgische leiders ervan te overtuigen dat vrije en eerlijke verkiezingen ook in hun belang was. De VS gaven aan dat de democratie in Georgië en daarmee ook haar internationale reputatie in gevaar zou komen, als deze verkiezingen niet zouden voldoen aan de Georgische wettelijke vereisten en haar internationale toezeggingen. Een maand voor de verkiezingen kortte de VS de financiële steun aan Georgië, omdat de de regering in Washington niet tevreden was met de snelheid van hervormingen en corruptiebestrijding.

Verkiezingswaarneming De verkiezingen werden door ongeveer 3000 binnenlandse en 600 buitenlandse waarnemers geobserveerd. De OVSE nam het gros van de internationale waarneming op zich, met ongeveer 450 afgevaardigden. De missie bestond uit 389 korte-termijn waarnemers uit 43 lidstaten voor de verkiezingsdag en enkele tientallen zogeheten lange-termijn waarnemers die zowel de periode voorafgaand als na de stembusgang rapporteerden. Op de verkiezingsdag werd de waarnemingsmissie aangevuld met afgevaardigden namens de Parlementaire Vergadering van de OVSE, de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa en het Europees Parlement, die bij elkaar 1.557 van de 2.893 stembureaus bezochten. Het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) stuurde 60 verkiezingswaarnemers.

Oordeel Een dag na de verkiezingen veroordeelde de OVSE in expliciete bewoordingen de "massale onregelmatigheden en chaos" van de stembusgang. De OVSE stelde bij de presentatie van de voorlopige rapportage dat deze verkiezingen "helaas onvoldoende zijn geweest om de geloofwaardigheid van het electorale of het democratische proces te vergroten". De OVSE stelde ook dat "de onregelmatigheden en vertragingen in het stemproces op de verkiezingsdag een gebrek aan collectieve politieke wil en bestuurlijke capaciteit weerspiegelen voor het houden van de verkiezingen".

Ook de chaos met de kiezerslijsten werd bekritiseerd door de OVSE, waardoor volgens de organisatie stelde het publieke vertrouwen in het staatsbestuur werd ondermijnd. De organisatie constateerde dat de grootste onregelmatigheden zich voordeden in de steden Koetaisi en Roestavi en in de autonome republiek Adzjarië en de zuidelijke regio Kvemo Kartli, waar onverklaarbare opkomstcijfers en oneigenlijke stembusvulling werden gerapporteerd.

De directeur van het Amerikaanse International Republican Institute, dat ook een waarnemingsmissie stuurde, concludeerde dat "de Georgische regering en de centrale verkiezingscommissie er helaas niet in zijn geslaagd eerlijke verkiezingen in het land veilig te stellen en ook niet om de toezeggingen aan de internationale organisaties na te komen". De waarnemers van het GOS stelden in een eerste reactie dat ze enkele "basale schendingen" hadden waargenomen, maar dat de verkiezingen derhalve "democratisch en eerlijk" waren verlopen.

Resultaten miniatuur|Demonstranten bespotten president Edoeard Sjevardnadze en eisten zijn vertrek. In de eerste voorlopige resultaten op de ochtend van 3 november had het blok Voor een Nieuw Georgië van de regerende Burgerunie van president Sjevardnadze de meeste stemmen (27,6 procent). De oppositiepartij Nationale Beweging van voormalig justitieminister Micheil Saakasjvili stond als tweede met 23 procent, gevolgd door de Arbeiderspartij met 16 procent en de Boerdzjanadze-Democraten (9,6 procent).

De parallelle stemmentelling liet een andere realiteit zien. De Nationale Beweging stond in de eerste resultaten voorop (26,2 procent) terwijl het blok van de Burgerunie op 19 procent bleef steken. Dit beeld kwam overeen met de exitpolls. De officiële tellingen kwamen langzaam binnen, wat speculaties voedde over verkiezingsfraude. Na 24 uur was nog niet de helft van het aantal stemmen geteld, terwijl er nog helemaal geen uitslagen binnen waren uit de belangrijke autonome regio Adzjarië, de basis van de Unie voor Democratische Wedergeboorte van de Adzjaarse leider Aslan Abasjidze.

Protesten tegen fraude miniatuur|Duizenden gingen in de dagen na de verkiezingen de straat op tegen de verkiezingsfraude (8 november 2003). Twee dagen na de stembusgang gingen duizenden de straat op om te protesteren tegen de in hun ogen manipulaties van de resultaten. De Nationale Beweging, Boerdzjanadze-Democraten en Eenheid van Dzjoember Patiasjvili spraken een eensgezind oppositiefront af en riepen de regering te stoppen met het vervalsen van de resulaten. De Nieuwe Rechtsen en de Arbeiderspartij weigerden zich hierbij aan te sluiten en deden ook niet mee met protesten.

Pas na vier dagen werd de eerste voorlopige telling uit Adzjarië bekendgemaakt. Volgens deze uitslag had de Unie voor Democratische Wedergeboorte 95 procent van de 284.000 stemmen en ging daarmee aan de leiding in de landelijke telling. Er braken meteen nieuwe protesten uit tegen deze onwerkelijke uitslag.

Lokale en internationale waarnemers hadden al laten weten fraude geconstateerd te hebben. De verkiezingscommissie maakte pas op 20 november 2003 de definitieve uitslag bekend, op de laatste dag van de wettelijke termijn. In Adzjarië kreeg de Unie voor Democratische Wedergeboorte volgens de definitieve resultaten 96,7 procent van de stemmen bij een opkomst van 97 procent. Op 4 januari 2004 werd er in elf enkelvoudige districten een tweede ronde gehouden en in vier districten werd de verkiezing helemaal overgedaan. De districtszetels werden, met uitzondering van Tsjiatoera, zonder nieuwe verkiezing overgenomen in het nieuwe parlement dat in 2004 werd verkozen.

Uitslagen Partij Partijlijsten Districtzetels Totaalzetels Exitpoll % PVT% Opmerking Stemmen % Zetels #1Voor een Nieuw Georgië - Burgerunie407.04522,1038195717,7918,91 #2Unie voor Democratische Wedergeboorte359.76919,54336398,558,13 #5Verenigde Nationale Beweging345.19718,7432104228,6926,26 #4Georgische Arbeiderspartij229.90012,482032317,6617,36 #7Boerdzjanadze-Democraten167.9089,121541910,4810,15 #12Nieuwe Rechtsen140.2597,62124168,287,99 #3Industrie Zal Georgië Redden117.7856,400445,20 #13Dzjoember Patiasjvili - Eenheid34.5841,88000 #15Nationale toestemming - Iberisch Glansblok15.7720,86000 #6Verenigde Communistische Partij van Georgië8.0310,44000 #9Verenigd Georgië2.9580,16000 #16Partij van Industrialisten2.6590,14000 #18Vreedzaam Kaukasus Blok 2.4030,13000 #8Georgisch Politieke Unie "Mtsveli" 1.6270,09000 #22Georgische Juristen 1.4790,08000 #14Moederland1.2470,07000 #21Unie voor Vrouwenbescherming9020,05000 #20Georgische Volksalliantie6800,04000 #11Niet-gouvernementeel Bloc Thuisland5820,03000 #19Partij van het Volkskapitalisme5060,03000 #16Partij voor Grondwettelijke Rechten3420,02000 Nationale Beweging Democraten 11 Onafhankelijken 2121 Afgevaardigden Abchazische regering in ballingschap 1010 Automatisch verlengd mandaat Vacant 33 Resultaten drie districten geannuleerd. Totaal 1.841.635 100 150 85 235 Subtotaal stemmen 1.841.635 96,46 Missende stemmen 67.580 3,54 Totaal uitgebrachte stemmen 1.909.215 100,00 Geregistreerde kiezers en opkomst 3.178.593 60,06 Bronnen: CESKO, IFES, Publika; PVT en exitpolls: Tarkhan-Mouravi, OVSE.Noot: in deze lijst is het percentage van de officiële resultaten o.b.v het totaal getelde stemmen 1.841.635.

Referendum