Wehrmachtbefehlshaber (afgekort: WBF, sporadisch gespeld met Fugen-s als Wehrmachtsbefehlshaber) was een territoriale commandant in de Wehrmacht met militaire soevereine rechten in de bezette landen die tijdens de Tweede Wereldoorlog een civiel bestuur hadden.
Het door het Derde Rijk bezette gebieden, en die stonden onder een militair bestuur of een civiel bestuur. De Wehrmachtbefehlshaber was er alleen in landen die onder een Duits civiel bestuur stonden actief. Of het bestuurd werd door een Reichskommissar of een Chef der Zivilverwaltung (CdZ). De Wehrmachtbefehlshaber had geen civiele bestuurstaken, die uitvoerende macht lag bij de Chef der zivilen Verwaltung. De Wehrmachtbefehlshaber vertrouwden op een netwerk van plaatselijke commandanten. Hun competenties kwamen meestal overeen met die van een Kommandierender General of bevelhebber in een militair district (Wehrkreis). Hun ondergeschiktheid was niet uniform geregeld. Sommige van hen rapporteerden rechtstreeks aan Adolf Hitler, anderen kregen hun instructies van het Oberkommando der Wehrmacht. De Wehrmachtbefehlshaber voerden het bevel over de troepen van alle onderdelen van de Wehrmacht (leger, luchtmacht, marine) in zijn bevelsgebied. En was naast de politie verantwoordelijk voor veiligheidstaken, en het gebruik van het land voor de bevoorrading van de Wehrmacht.
De Wehrmachtbefehlshaber vertegenwoordigde militaire belangen tegenover de Reichskommissar of andere civiele hoofden. Als echter civiele gebieden werden getroffen, namen zij de uitvoering van de militaire eisen op eigen verantwoordelijkheid over. De Wehrmachtbefehlshaber waren slechts in uitzonderlijke militaire gevallen bevoegd om bevelen te geven in de civiele sector.
Wehrmachtbefehlshaber in de Bezette gebieden Balkan Na de Balkanveldtocht, werd de opperbevelhebber van het 12e Leger als "Oberbefehlshaber der deutschen Truppen auf dem Balkan" en later als "Wehrmachtbefehlshaber Südost" aangeduid. Naast het opperbevel over alle strijd- en bezettingsmachten in Servië, had hij ook de functie van militair hoofd van de administratie met uitvoerende macht (zie Militärbefehlshaber). Als troepencommandant was hij ondergeschikt aan het OKW, als houder van de uitvoerende macht aan de opperbevelhebber van het Heer. Grond voor deze samenvoeging van taken, in een functie was het sterk bewapende verzet door in het bijzonder eenheden van de communistische verzetsbeweging ("Tito Partizanen"), en van het nationalistische verzet ("Četniks") in Joegoslavië.
Nr. Afbeelding Wehrmachtbefehlshaber Südost Aangetreden Einde termijn Duur termijn Referentie 1 100px GeneralfeldmarschallWilhelm List(1880-1971) 1/9 juni 1941 15 oktober 1941 128 dagen Axis Biographical Research: DAS HEER, Generalfeldmarschall, Generalfeldmarschall Wilhelm List. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Lexikon-der-Wehrmacht: Personenregister:, Heer, List, Wilhelm Siegmund Walther. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Kursietis 1999, p.276.Google Boeken: Myths, Amnesia and Reality in Military Conflicts, 1935-1945. p.204. Geraadpleegd op 8 januari 2023. 2 100px General der PioniereWalter Kuntze(1883-1960) 29 oktober 1941 2 juli 1942 246 dagen Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERAL, K - L, General der Pioniere Walter Kuntze. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Kursietis 1999, p.336. 3 100px GeneraloberstAlexander Löhr(1885-1947) 3 juli 1942 31 december 1942 181 dagen Bundesarchiv: BArch Bild 146-1969-041-30. Geraadpleegd op 8 januari 2023.Axis Biographical Research: LUFTWAFFE, GENERALOBERST, Generaloberst Alexander Löhr. Geraadpleegd op 8 januari 2023.The Luftwaffe, 1933-45: Luftwaffe Officer Career, Section L - R, LÖHR, Alexander. Geraadpleegd op 8 januari 2023. Zie ook: Servië in de Tweede Wereldoorlog
België en Noord-Frankrijk In juli 1944 werd Josef Grohé ingezet als Rijkscommissaris voor het Rijkscommissariaat België en Noord-Frankrijk, en werd de functie van Militärverwaltung in Belgien und Nordfrankreich omgevormd in Wehrmachtbefehlshaber Belgien-NordfrankreichGoogle Boeken: "Führer-Erlasse" 1939-1945. p.431. Geraadpleegd op 8 januari 2023.Bundesarchiv: BArch RW 36, Militärbefehlshaber Belgien-Nordfrankreich. Geraadpleegd op 8 januari 2023..
Nr. Afbeelding Wehrmachtbefehlshaber Belgien-Nordfrankreich Aangetreden Einde termijn Duur termijn Referentie 1 General der InfanterieMartin Grase(1891-1963) 15 juli 1944 13 september 1944 60 dagen BELGIUM WWII: Duits burgerlijk bestuur (Zivilverwaltung). Geraadpleegd op 7 januari 2023.Lexikon der Wehrmacht: Wehrmachtsbefehlshaber Belgien-Nordfrankreich. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Kursietis 1999, p.317. 2 100px SS-GruppenführerRichard Jungclaus(1905-1945) 13 september 1944 September 1944 17 dagen Axis Biographical Research : SS & GERMAN POLICE, SS-GRUPPENFÜHRER, H - N, JUNGCLAUS, Richard. Gezien op 7 januari 2023.Tixier 2019, p.SS GRUF JUNGCLAUS.
Groot-Parijs Op 1 augustus 1944 benoemde Hitler Dietrich von Choltitz tot Kommandierenden General und Wehrmachtbefehlshaber von Groß-Paris (vrije vertaling: Bevelvoerend-generaal en Wehrmachtsbevelhebber van Groot-Parijs).
Nr. Afbeelding Wehrmachtbefehlshaber von Groß-Paris Aangetreden Einde termijn Duur termijn Referentie 1 100px General der InfanterieDietrich von Choltitz(1894-1966) 1 augustus 1944 - 7 augustus 1944Historic.de: General der Infanterie Dietrich Hugo Hermann von Choltitz. Geraadpleegd op 7 januari 2023. 25 augustus 1944 - 29 augustus 1944Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERAL, General der Infanterie Dietrich von Choltitz. Geraadpleegd op 7 januari 2023. 24 dagen TRACESOFWAR: Choltitz, von, Dietrich Hugo Hermann. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Kursietis 1999, p.303.
Kanaaleilanden Na de bezetting van de Kanaaleilanden, werd het commando omgevormd tot Wehrmachtbefehlshaber Kanalinseln.
Nr. Afbeelding Wehrmachtbefehlshaber Kanalinseln Aangetreden Einde termijn Duur termijn Referentie 1 GeneralleutnantRudolf von Schmettow(1891-1970) 1 oktober 1944 20 februari 1945 148 dagen Lexikon der Wehrmacht: Graf von Schmettow, Rudolf. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Axis History Forum: GL Rudolf Graf von Schmettow (1891-1970). Geraadpleegd op 7 januari 2023. 2 VizeadmiralFriedrich Hüffmeier(1898-1972) 26 februari 1945 9 mei 1945 72 dagen Specialcamp11.co.uk: Vizeadmiral Friedrich Hüffmeier. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Axis Biographical Research: KRIEGSMARINE, VIZEADMIRAL, Vizeadmiral Friedrich Hüffmeier. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Deutsches-marinearchiv.de: Vizeadmiral Friedrich Hüffmeier. Geraadpleegd op 7 januari 2023.
Denemarken Vanaf april 1940 bestond de functie van "Befehlshabers der deutschen Truppen in Dänemark", die vanaf juli 1940 ondergeschikt gesteld was aan de Befehlshaber des Ersatzheeres. Op 14 november 1943 gaf het OKW het bevel deze functie met onmiddellijke ingang te wijzigen in "Wehrmachtbefehlshaber Dänemark". Na de Telegram-crisis en het uiteenvallen van de samenwerking tussen de Deense regering en de Duitse bezettingsmacht. En werd Erich Lüdke uit zijn functie ontheven, en werd zijn rol uitgebreid tot Wehrmachtbefehlshaber DänemarkKOLLABORATION ELLER TILPASNING?. p.158. Geraadpleegd op 11 januari 2023.. De functie duurde tot de overgave van DuitslandBundesarchiv: RW 38, Wehrmachtbefehlshaber in Dänemark. Geraadpleegd op 11 januari 2023..
Nr. Afbeelding Wehrmachtbefehlshaber Dänemark Aangetreden Einde termijn Duur termijn Referentie 1 100px General der ArtillerieLeonhard Kaupisch(1878-1945) 9 april 1940 31 mei 1940 Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERAL, General der Artillerie Leonhard Kaupisch. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Axis History Forum: Gen. der Flieger Kaupisch. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Lexikon der Wehrmacht: Kaupisch, Leonhard. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Kursietis 1999, p.329. 2 100px General der InfanterieErich Lüdke(1882-1946) 1 juni 1940 27 september 1942 Lexikon der Wehrmacht: Lüdke, Erich. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERAL, General der Infanterie Erich Lüdke. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Kursietis 1999, p.341. 3 100px General der InfanterieHermann von Hanneken(1890-1981) 12 oktober 1942 27 januari 1945 2 jaar, 107 dagen Lexikon der Wehrmacht: von Hanneken, Hermann Konstantin Albert Julius. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERAL, General der Infanterie Hermann von Hanneken. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Kursietis 1999, p.320. 4 100px GeneraloberstGeorg Lindemann(1884-1963) 27 januari 1945 6 mei 1945 99 dagen Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERALOBERST, Generaloberst (I - Z), Generaloberst Georg Lindemann. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Heuer 2002, p.144.Kursietis 1999, p.286.
Nederland Met de oprichting van het Rijkscommissariaat Nederland, werd de functie van Wehrmachtbefehlshaber in den Niederlanden vastgesteldGoogle Boeken: Visions of Empire in the Nazi-Occupied Netherlands. p.21. Geraadpleegd op 8 januari 2023.. Door de order van 17 mei 1942 kreeg de Wehrmachtbefehlshaber de positie en bevoegdheden van een opperbevelhebber van het legerBundesarchiv: BArch RW 37, Wehrmachtbefehlshaber in den Niederlanden. Geraadpleegd op 8 januari 2023..
Nr. Afbeelding Wehrmachtbefehlshaber in den Niederlanden Aangetreden Einde termijn Duur termijn Referentie 1 100px General der FliegerFriedrich Christiansen(1879-1972) 29 mei 1940 7 april 1945 4 jaar, 313 dagen Axis Biographical Research: LUFTWAFFE, GENERAL, General der Flieger Friedrich Christiansen. Geraadpleegd op 7 januari 2023.
Noorwegen Op 25 oktober 1940 voegde de Generalfeldmarschall Wilhelm Keitel een supplement aan de Führererlass van 24 april 1940 toe, waarin de uitoefening van overheidsbevoegdheden in Noorwegen werd beschreven. De commandant van het 21e Legerkorps moest onmiddellijk de aanduiding Wehrmachtbefehlshaber Norwegen gebruiken.
Ter voorbereiding op de veldtocht tegen de Sovjetunie, en het daaropvolgende bevel over het Finse strijdtoneel werd een deel-staf gevormd (Befehlsstelle Finnland), uit het AOK Norwegen opgericht. Op 14 januari 1942 nam het Armee Lappland het commando over de strijdkrachten van het AOK Norwegen over. Op 22 juni 1942 werd AOK Lappland omgevormd in het 20e Bergleger.
Toen de Duitse troepen op het Scandinavisch Schiereiland zich moesten terugtrekken, werd de commando structuur gereorganiseerd. Op 18 december 1944 werd het AOK Norwegen ontbonden, en de bevoegdheden van de Wehrmachtbefehlshaber werden doorgegeven aan de commandant van het 20e BerglegerBundesarchiv: BArch RW 39, Wehrmachtbefehlshaber in Norwegen. Geraadpleegd op 8 januari 2023..
Nr. Afbeelding Wehrmachtbefehlshaber Norwegen Aangetreden Einde termijn Duur termijn Referentie 1 100px GeneraloberstNikolaus von Falkenhorst(1885-1968) 25 juli 1940 18 december 1944 4 jaar, 146 dagen Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERALOBERST, Generaloberst Nikolaus von Falkenhorst. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Heuer 2002, p.52.Kursietis 1999, p.281. 2 100px GeneraloberstLothar Rendulic(1887-1971) 18 december 1944 8 januari 1945 21 dagen TRACESOFWAR: Rendulic, Lothar. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Lexikon der Wehrmacht: Rendulic, Dr. Lothar Franz Maria. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERALOBERST, Generaloberst Dr. jur. Lothar Rendulic. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Kursietis 1999, p.288. 3 100px General der GebirgstruppeFranz Böhme(1885-1947) 8 januari 1945 7 mei 1945 119 dagen Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERAL, General der Gebirgstruppe Franz Boehme. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Lexikon der Wehrmacht: Böhme, Franz Friedrich. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Specialcamp11.co.uk: General der Gebirgstruppe Franz Friedrich Böhme. Geraadpleegd op 7 januari 2023.Kursietis 1999, p.297.
Ostland