thumb|Ceauşescu in 1988 thumb|Dominee László Tőkés thumb|Ion Iliescu op televisie tijdens de revolutie in 1989
thumb|Demonstratie op het Universiteitsplein in Boekarest (1990)
De Roemeense Revolutie was een omwenteling in 1989 die een eind maakte aan 44 jaar communistische heerschappij in Roemenië.
Situatie na de Tweede Wereldoorlog Het verhaal begint in Roemenië, net zoals in ieder ander Oost-Europees land, in de Tweede Wereldoorlog. Nazi-Duitsland werd verslagen door de geallieerde landen als de Sovjet-Unie, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Al tijdens de oorlog maakten de leiders van deze landen afspraken over hoe de wereld er na 1945 uit zou gaan zien. Na het verslaan van Duitsland zorgde onderling wantrouwen voor het ontstaan van de Koude Oorlog. Er ontstond een bipolaire wereld en Roemenië werd een satellietstaat van de Sovjet-Unie. Toch was deze dictatuur – waar de Communistische Partij de enige partij in het parlement was – niet nieuw voor de Roemenen. Roemenië werd namelijk al vanaf de Tweede Wereldoorlog (1941) geleid door een dictator: Ion Antonescu, en daarvoor door een koninklijke autocratie. Daarmee leefden de Roemenen feitelijk van 1930 tot 1989, het jaar waarin alles anders werd, in een dictatuur.
Volksrepubliek De Roemenen hebben niet één dictator gekend, maar meerdere. Nadat Antonescu in 1944 door Sovjettroepen was geëxecuteerd, kwam dankzij de (door het Rode Leger vervalste) verkiezingen de communist Gheorghe Gheorghiu-Dej aan de macht. Hij veranderde Roemenië prompt in de Volksrepubliek Roemenië. Roemenië maakte onder zijn beleid voor de eerste keer kennis met de propagandamachine van de Sovjets. Een voorbeeld daarvan waren de SovRoms, Sovjet-Roemeense bedrijven die formeel werkten op basis van onderlinge gelijkwaardigheid, maar in praktijk zorgde voor een stroom van onderbetaalde Roemeense goederen en grondstoffen richting Sovjet-Unie. Dit kwam bovenop de 300 miljoen dollar aan herstelbetalingen die Roemenië aan de Sovjets moest betalen. De Roemenen werden met andere woorden uitgebuit. Tussen 1948 en 1964 verloren minstens 200.000 mensen het leven door het Sovjetregime.
Socialistische Republiek Toen Gheorghiu-Dej in 1965 overleed, leek een ommekeer op handen, tot een zekere Nicolae Ceaușescu eerste secretaris van de Communistische Partij werd. Zijn eerste beleidsdaad was een aanpassing van de grondwet die de naam van het land wijzigde in Socialistische Republiek Roemenië. Twee jaar later, in 1967, werd Ceaușescu benoemd tot staatshoofd. Onder zijn dictatuur streefde Roemenië naar een onafhankelijkere koers binnen het Sovjetblok. In de jaren die volgden, werd de propagandamachine groter en werd Ceaușescu verheerlijkt. Zo leek het of iedere Roemeen tevreden was met Ceaușescu en zijn beleid. In december 1989 bleek dat hij te ver was gegaan.
1989: de val van het communisme
Achtergronden In propaganda werd Ceaușescu de 'eik van de Karpaten', 'Denkende Donau' en 'Geniale bouwer van het communisme' genoemd. Deze titels kreeg hij nadat hij in 1968 openlijk protesteerde tegen de inval van het Warschaupact in Tsjecho-Slowakije die een einde maakte aan de Praagse Lente. Door deze beslissing verwierf Ceaușescu grote populariteit in Roemenië. Ceaușescu leek zich af te zetten tegen de Sovjet-Unie. De weinige vrijheid die hij had gekregen van Leonid Brezjnev (de opvolger van Nikita Chroesjtsjov), gebruikte hij om zich 'onafhankelijker' op te stellen. De Sovjet-Unie van haar kant vond Ceaușescu niet meer dan een lastige blaaskaak en tolereerde zijn houding omdat ze wisten dat Ceaușescu zich nooit volledig tegen hen zou keren. Ook kon hij de Communistische Partij in Roemenië niet verzwakken, daar hij anders zijn macht zou verliezen. De westerse landen anderzijds begonnen Ceaușescu sympathiek te vinden en dachten een bondgenoot te vinden in de strijd tegen de Sovjet-Unie. Niets was minder waar. Ceaușescu publiceerde in juli 1971 zijn 'julithesen' waarin hij eiste om van Roemenië weer een orthodox-communistisch land te maken. Ceaușescu lanceerde deze julithesen na staatsbezoeken in China en Noord-Korea.
In 1989 was deze politieke situatie volkomen gewijzigd. Gorbatsjov schafte de Brezjnevdoctrine in 1988 af en verklaarde dat de Sovjetsatellieten hun eigen koers konden varen. Effectief haalde hij hiermee een pijler onder de macht van de verschillende communistische regimes aldaar onderuit. In verscheidene communistische landen begonnen de regimes in 1989 te wankelen, en in november 1989 viel de Berlijnse Muur. Roemenië leek immuun voor de ontwikkelingen, maar door het einde van de Koude Oorlog bleek geen van beide blokken er nog belang in te hebben Ceaușescu's regime te steunen. Met een latente ontevredenheid onder de bevolking, een revolutiegolf in omringende landen, en niet langer beschikkend over de steun van een grote mogendheid, was Ceaușescu's positie uitermate wankel geworden zonder dat hij dit zelf in de gaten had. Hij bleef ondanks de ontwikkelingen in omliggende landen vasthouden aan de harde lijn.
De persoonscultus die rondom hem hing en het feit dat iedereen hem vereerde, leidde tot het nemen van enkele megalomane en uiterst vreemde beslissingen. Ten eerste riep hij in 1974 de functie van President van de Republiek in het leven. Hij liet zich kronen zoals Napoleon dat bijna 200 jaar voor hem had gedaan, getooid met een scepter en een sjerp. Vervolgens liet hij in het midden van de hoofdstad Boekarest duizenden huisjes afbreken om er zijn gigantisch paleis op te trekken, dat hij cynisch het Huis van het Volk noemde. Het paleis moest het Versailles overtreffen.
Roemenië bestond in 1989 vooral uit een boerenbevolking. Om hen tevreden te houden, stelde Ceaușescu een plan op om landbouwgrond te winnen. Dit plan hield in dat het verschil tussen platteland en stad moest verdwijnen. Hiervoor zou Ceaușescu duizenden dorpen slopen en de boeren onderbrengen in ‘agro-industriële centra’: grauwe flats zonder sanitair. Daarbij zette Ceaușescu alles op alles om de staatsschuld af te lossen, die overigens mede door diens eigen beleid hoog was opgelopen. Dit lukte in de zomer van 1989 en was een grote triomf voor Ceaușescu, maar ging ten koste van het welzijn van de Roemeense bevolking.
De Roemeense bevolking was niet gelukkig met het beleid van Ceaușescu, maar ze bleven hem steunen uit angst voor de Securitate, de Roemeense geheime staatspolitie. Tot december 1989 leefde de woede op Ceaușescu ondergronds. Ten gevolge van Decreet 770 was in 1967 en 1968 een grote geboortegolf ontstaan. Dit had in 1989 een zogenaamde jeugdbult veroorzaakt in de Roemeense demografie; een relatief groot cohort aan jongvolwassenen. Jongeren zijn over het algemeen gevoeliger voor nieuwe denkbeelden en gaan sneller over tot bekritiseren van de oudere generatie die de macht in handen heeft. Het zou deze, door Ceaușescu zelf gecreëerde generatie zijn, die het voortouw zou nemen in de revolutie die hem ten val zou brengen.
Ceaușescu zelf was door het feit dat hij het contact met de werkelijkheid was kwijtgeraakt, volledig blind voor deze ontwikkelingen.
Aanleiding De Roemeense opstand begon vrij onschuldig, toen de Securitate op 15 december 1989 een dominee, die Ceaușescu's beleid had bekritiseerd, wilde arresteren en overbrengen van Timișoara naar een afgelegen dorp. Deze dominee László Tőkés was lid de Democratische Unie van Hongaren in Roemenië en aanhanger van de Hongaarse Gereformeerde Kerk. Deze groeperingen waren door de communisten verboden in Roemenië. Zijn houding maakte hem populair bij zijn parochianen. Die parochianen namen Tőkés in bescherming en het kwam tot een gevecht met de Securitate. De schermutseling groeide uit tot een conflict waarin alle bevolkingsgroepen van Timișoara deelnamen. Allen bestormden ze de agenten van de Securitate die machteloos stonden door het numerieke overwicht. Het leger werd ingeschakeld en meer agenten van de Securitate werden opgeroepen. Samen probeerden zij met geweld de opstand neer te slaan. Alle woede tegen de communisten die de Roemeense bevolking in Timișoara had opgekropt, kwam in één keer tot uitbarsting. Uiteindelijk kon er met het leger een einde gemaakt worden aan de opstand, maar het was te laat. De opstand in Timișoara had groeperingen in andere Roemeense steden wakker geschud. Een voor een kwamen zij in opstand tegen de communisten.
De revolutie groeit Ceaușescu, die zich niet bewust was van de impact van de opstand in Timișoara, vertrok op 17 december op staatsbezoek naar Iran, een bezoek dat al langer gepland was. Zijn vrouw Elena Ceaușescu bleef in Roemenië. Deze reis was een kans voor Ion Iliescu, een van de leiders van de opstand tegen Ceaușescu. Iliescu was weliswaar onder het regime van Ceaușescu lid geweest van de Communistische Partij en had zich altijd al geprofileerd als een communistisch politicus, maar na het vertrek van Ceaușescu richtte hij de Nationale Raad voor de Redding van Roemenië (FSN) op. Ondertussen ging in de steden rond Boekarest de situatie van kwaad tot erger. De opstanden bleven zich uitbreiden, maar werden neergeslagen. Daar kwam een einde aan toen het leger de kant van het volk koos en zich dus tegen Ceaușescu richtte. Vanaf dat moment hadden de opstandelingen vrij spel.
Ceaușescu keerde op 19 december terug naar zijn land, om op 20 december het volk via de televisie toe te spreken. In zijn toespraak gaf hij de westerse 'imperialisten' de schuld voor de wantoestanden in zijn land. Ondertussen bleven de opstandelingen aan macht winnen. Daar was een dag later, op 21 december, toen Ceaușescu op het balkon van het gebouw van het Centraal Comité in Boekarest het volk toesprak, aanvankelijk niets van te merken. Dit was geen toespraak om het volk tot bedaren te brengen. De toespraak die hij hield, was een routinetoespraak, die zijn persoonsverheerlijking hoog moest houden. Duizenden Roemenen kwamen zoals altijd braaf naar het plein om daar naar hun leider te luisteren. Na afloop van een zo'n toespraak was het de gewoonte om minutenlang voor de leider te applaudisseren, maar deze keer kon Ceaușescu zijn toespraak niet afmaken. De stemming sloeg om toen de toehoorders begonnen te roepen en te joelen. Ceaușescu begreep niet wat er gebeurde. Hij stond verbijsterd op het balkon, terwijl zijn veiligheidsmensen hem maanden om terug naar binnen te gaan. Vol ongeloof stond hij daar te kijken naar de woeste menigte. Het leger, dat zich aan de kant van de demonstranten had geplaatst, deed niets. Ceaușescu had enkel de Securitate om zich te beschermen. Zonder het zelf te beseffen, kwam hij helemaal alleen te staan. De Securitate kon de boel niet meer keren.
Het einde van Ceaușescu De volgende dag bestormden duizenden demonstranten het hoofdkantoor van het Centraal Comité. De Securitate gaf het gevecht niet op, maar besliste om Ceaușescu en zijn vrouw per helikopter te laten vluchten. Toen het leger het Roemeense luchtruim afsloot en alle luchtvaartuigen gebood te landen, landde de helikopter en vorderden de lijfwachten een auto en later een tweede. Zowel de bestuurder van de helikopter als die van de beide auto's werden onder schot gehouden en Ceaușescu zelf drukte op de voet van de bestuurder om hem te dwingen sneller te rijden. Via de radio vernam Ceaușescu het nieuws dat er een nieuwe regering gevormd was waarop hij woedend en wanhopig reageerde.