De Gülen-beweging (Turkish) of Hizmet-beweging (Hizmet hareketi) is een internationale religieuze, sociale en educatieve beweging met wortels in de islam. Haar volgers zijn soennitische moslims op basis van een Nursiaans theologisch perspectief, zoals weerspiegeld in de religieuze leringen van Fethullah Gülen. De beweging wordt door haar leden aangeduid als de “Dienst” (Hizmet) of “Gemeenschap” (Cemaat), en zij is ontstaan in Turkije in de jaren zeventig. De beweging is geïnstitutionaliseerd in 180 landen via onderwijsinstellingen, maar ook via mediaorganisaties, interreligieuze dialooginstellingen, liefdadigheidsinstellingen, financiële bedrijven, commerciële gezondheidsklinieken en gelieerde stichtingen, die samen in 2015 een geschat nettovermogen hadden van ongeveer 20–50 miljard dollar.
De leringen van de beweging worden in Turkije als conservatief beschouwd, maar sommigen hebben de beweging geprezen als een pacifistische, modern georiënteerde versie van de islam en als een alternatief voor meer extreme stromingen zoals het salafisme. Aan de andere kant is er ook berichtgeving dat de beweging een “sekteachtige hiërarchie” zou hebben en een geheimzinnige islamitische sekte zou zijn. De beweging staat ook bekend om het initiëren van fora voor interreligieuze dialoog.
De beweging werd voorheen geleid door de Hoca Fethullah Gülen, die in 1999 Turkije verliet nadat hij met rechtszaken was bedreigd en zich tot zijn dood in 2024 in Saylorsburg, Pennsylvania, vestigde
De beweging werd eerder geleid door de islamitische prediker Hoca Fethullah Gülen, die Turkije in 1999 verliet nadat hij werd bedreigd met rechtszaken en zich vestigde in Saylorsburg, Pennsylvania, waar hij tot zijn dood in 2024 verbleef.
Toen de AKP in 2002 aan de macht kwam, sloten de twee groepen ondanks hun verschillen een niet-aanvalsverdrag om samen op te treden tegen het leger en de seculiere elite van Turkije.
Nadat het oude establishment was verslagen, begonnen er meningsverschillen te ontstaan tussen de AKP en de Gülenbeweging. Het eerste breekpunt was de zogenoemde "MİT-crisis" in februari 2012, die werd geïnterpreteerd als een machtsstrijd tussen de AKP en de pro-Gülen politie en rechterlijke macht. De spanningen namen toe nadat Gülen kritiek had geuit op Erdoğans harde aanpak van de Gezi-parkprotesten.
Na de corruptieonderzoeken in december 2013, die waren gericht tegen verschillende politici en familieleden van de regerende AKP en werden uitgevoerd door een aan Gülen gelieerde rechterlijke macht, beweerde president Recep Tayyip Erdoğan dat de beweging de onderzoeken had gestart als gevolg van een breuk in de voorheen vriendschappelijke relatie. President Erdoğan stelde dat Gülen had geprobeerd de Turkse regering omver te werpen via een gerechtelijke coup door middel van deze onderzoeken.
Als reactie op de onderzoeken nam de regering de aan de beweging gelieerde krant Zaman over, destijds een van de grootste kranten van Turkije, evenals verschillende bedrijven die banden hadden met de beweging en waarvan de totale waarde in de miljarden dollars liep.
Sinds mei 2016 wordt de Gülen-beweging door Turkije geclassificeerd als een terroristische organisatie onder de namen Fethullahist Terrorist Organization ( Turkish ) (FETÖ) en parallelle staatsstructuur ( Turkish ) (PDY). De beweging is ook door een paar politiek gelieerde landen aangemerkt als een terroristische organisatie: en de Gulf Cooperation Council . De Gülen-beweging wordt echter niet erkend als een terroristische organisatie door de
Sinds mei 2016 wordt de Gülenbeweging in Turkije geclassificeerd als een terroristische organisatie onder de namen Fethullahistische Terroristische Organisatie (Turks: Fethullahçı Terör Örgütü, FETÖ) en Parallelle Staatsstructuur (Turks: Paralel Devlet Yapılanması, PDY).
De beweging is ook door enkele politiek gelijkgestemde landen als terroristische organisatie aangemerkt: Pakistan, Noord-Cyprus en de Samenwerkingsraad van de Golfstaten.
De Gülenbeweging wordt echter niet als een terroristische organisatie erkend door de Europese Unie,de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland vanwege een gebrek aan geloofwaardig bewijs.
De Gülenbeweging werd wel opgenomen in de verklaring van het trilaterale memorandum dat werd ondertekend door Turkije, Finland en Zweden tijdens de NAVO-top in Madrid op 28 juni 2022, maar werd daarin niet als een terroristische organisatie gedefinieerd.
Op de avond van de couppoging op 15 juli gaf Erdoğan onmiddellijk de Gülenbeweging hiervan de schuld. De volgende ochtend noemde hij de couppoging een “geschenk van God” en liet hij duizenden soldaten en rechters arresteren. Andere leden van de beweging die voor overheidsinstellingen werkten, werden ontslagen, meer dan tienduizend onderwijzers werden geschorst en de licenties van meer dan 20.000 leraren in particuliere instellingen werden ingetrokken vanwege hun vermeende banden met Gülen.
Acht dagen na de couppoging, op 23 juli 2016, sloot de Turkse regering 1.043 particuliere scholen, 1.229 liefdadigheidsinstellingen, 19 vakbonden, 15 universiteiten en 35 medische instellingen die naar verluidt aan de Gülenbeweging waren gelinkt, en nam eigendommen ter waarde van 12 miljard dollar in beslag.
Tussen 2016 en 2024 werden 3.000.000 Turkse burgers onderzocht op terrorismeen werden 511.000 mensen gearresteerd wegens vermeende banden met de Gülenbeweging.
Volgens Freedom House is de vrijheidsscore van Turkije sinds 2016 elk jaar gedaald, en het land wordt sinds 2018 beoordeeld als “Niet Vrij”.
Volgens de historicus Michael Rubin was de couppoging in scène gezet om de belangen van Erdoğan te dienen, “om een dictator in staat te stellen zijn macht te consolideren”.
Gülen veroordeelde de coup, ontkende betrokkenheid en riep op tot een internationale commissie om de mislukte coup te onderzoeken. Hij verklaarde dat hij de uitkomsten zou accepteren als hij schuldig zou worden bevonden.
Lidmaatschap miniatuur|Enes Kanter Freedom heeft openlijk zijn steun uitgesproken voor de Hizmet-beweging Het exacte aantal leden is onbekend, aangezien de beweging geen gecentraliseerde of formele organisatie is met ledendossiers, maar eerder een verzameling van talrijke, los georganiseerde netwerken van mensen die door Gülen geïnspireerd zijn. Schattingen van de omvang van de beweging lopen uiteen. Volgens een schatting van Tempo uit 1997 zouden tussen de 200.000 en 4 miljoen mensen beïnvloed zijn door Gülen’s ideeën, terwijl een andere bron meldt dat Gülen “honderdduizenden aanhangers” heeft. De leden van de beweging bestaan voornamelijk uit studenten, leraren, zakenmensen, academici, journalisten en andere professionals. Enkele bekende personen die (voorheen) aan de beweging verbonden zijn of waren, zijn onder andere de voormalige NBA-speler Enes Kanter Freedom en voetballer Hakan Şükür.
Organisatie De beweging stelt dat zij is gebaseerd op morele waarden en pleit voor universele toegang tot onderwijs, het maatschappelijk middenveld, tolerantie en vrede. De nadruk onder de deelnemers ligt op het verrichten van “dienst” (wat de betekenis is van het Turkse woord hizmet), voortkomend uit persoonlijke toewijding aan rechtvaardige verplichtingen.
Naast hizmet wordt de beweging, die geen officiële naam heeft, aangeduid als de Gülen-beweging of cemaat (de laatste term wordt ook gebruikt om deelnemers aan soefi-orden te beschrijven en betekent “gemeenschap”, “congregatie” of “samenkomst”).
De structuur van de beweging wordt beschreven als een flexibel organisatorisch netwerk.
Lekengeestelijkheid (Imam-Mullah-Shaykh) Vergelijkbaar met de Soefi-tariqa's in Turkije zijn er seculiere religieuze orden die sinds 1925 in Turkije verboden zijn. Scholen en bedrijven van de beweging organiseren zich lokaal en verbinden zich via informele netwerken. Elke lokale Gülen-bewegingsschool en gemeenschap heeft een persoon aangewezen als “informele” gebedsleider (imam). In Turkije wordt de imam door de staat gesponsord. In de Gülen-beweging is deze persoon een leek die een tijdlang deze vrijwillige functie bekleedt, een soort lekengeestelijke.
Zijn identiteit wordt vertrouwelijk gehouden en meestal alleen bekendgemaakt aan degenen die nauw betrokken zijn bij de besluitvormings- en coördinatieraden binnen de lokale groep. Boven een groep van dergelijke “geheime” (niet-openbaar erkende) imams staat een andere vrijwillige leider.[citation needed] Deze hiërarchische structuur loopt door tot aan de nationale imam en tot de personen die direct met Gülen overleggen.
Deze personen, die het dichtst bij Gülen staan en een opleiding aan theologische scholen hebben gevolgd, worden binnen de beweging informeel mullahs genoemd. Gülen's positie, zoals hierboven beschreven, is analoog aan die van een shaykh (meester) van een Soefi-tariqa. In tegenstelling tot traditionele tariqa's legt men bij toetreding tot de Gülen-beweging geen geloften af; men wordt deelnemer van de beweging eenvoudigweg door samen te werken met anderen om de doelstellingen van onderwijs en dienstbaarheid van de beweging te bevorderen.
De Süddeutsche Zeitung citeerde een Duitse advocaat die de organisatie “machtiger dan de Illuminati” noemde en “niet transparant in tegenstelling tot de beweringen,” en meldde dat de organisatie geprobeerd had zich te herorganiseren in de regio Zwaben in Duitsland.
Gülen en de Gülen-beweging zijn technologievriendelijk, opereren binnen de huidige markt- en handelsstructuren en maken vakkundig gebruik van moderne communicatie- en public relationsmiddelen.
De leden hebben scholen, universiteiten, ziekenhuizen, een werkgeversvereniging, liefdadigheidsinstellingen, vastgoedstichtingen, studentenorganisaties, radio- en televisiezenders en kranten opgericht.
Hizmet-affiliated foundations and businesses were estimated to be worth 20-50 billion dollars in 2015.
Scholen miniatuur|Gökhan Açıkkollu, een leraar van een school die gelieerd is aan de Gülen-partij, stierf in politiecellen nadat hij dertien dagen lang gevangen was gezet en gemarteld na de couppoging in 2016. Scholen die verbonden zijn aan de Gülen-beweging zijn te vinden in landen met grote Turkse bevolkingsgroepen, evenals in overwegend niet-Turkse moslimlanden, waar ze gezinnen een alternatief bieden voor madrasa-onderwijs. De scholen staan open voor zowel Turkse migranten als burgers van de gastlanden, en ze dringen geen religieus programma op. Veel alumni van Gülen-scholen volgen elitecarrières in diplomatie en internationale instellingen.
In Turkije waren er ongeveer 1000 Gülen-scholen waar naar schatting 1,2 miljoen Turken doorheen gingen (inclusief veel familieleden van Erdoğan). Na de mislukte coup in 2016 werden echter alle scholen gesloten en bij wet verboden.
In 2009 werd geschat dat de aan Gülen gelinkte scholen wereldwijd meer dan 2 miljoen studenten inschreven. Schattingen van het aantal scholen en onderwijsinstellingen suggereren dat er destijds ongeveer 300 Gülen-bewegingsscholen in Turkije waren en meer dan 1.000 scholen wereldwijd. Latere berichtgeving door de Wall Street Journal schatte dat er ongeveer 150 scholen alleen al in de Verenigde Staten waren, “variërend van netwerken in Texas, Illinois en Florida tot zelfstandige academies in Maryland”. Hoewel er geen formeel netwerk van alle scholen bestaat, vormen ze samen een van de grootste verzamelingen van charter-scholen in Amerika. miniatuur|Ahmet Yassawi Universiteit, een particuliere universiteit verbonden aan de Gulen-beweging, gevestigd in Türkistan (Kazachstan)