De Odenwaldschule (kortweg OSO voor Odenwaldschule Ober-Hambach Einstieg in ein neues Berufsbild, Echo, 2 september 2011) was een internaat in de wijk Ober-Hambach van de Hessische stad Heppenheim. Het werd opgericht op 17 april 1910 door Paul en Edith Geheeb. De school was particulier en stond lange tijd bekend als een voorbeeldinternaat van de reformpedagogiek. Hans Dieter Erlenbach, Wohnpark im früheren "Nest von Pädophilen", Frankfurter Allgemeine, 13 juli 2021
De Odenwaldschule kreeg vooral publieke aandacht sinds eind jaren 90, toen decennialang systematisch seksueel misbruik door verschillende docenten en schoolhoofd Gerold Becker van leerlingen bekend werd.
Op 16 juni 2015 diende de Odenwaldschule een faillissementsaanvraag in, enkele weken later eindigde de schoolactiviteiten.
Geschiedenis en onderwijskundig concept miniatuur|Odenwaldshule, het schoolgebouw ("Goethehuis") in het jaar van de oprichting van de school in 1910; voorheen bekend als "Kurpension Lindenheim". Hedendaagse ansichtkaart. miniatuur|Het schoolterrein met de schoolgebouwen die rond 1911 aan de bosrand zijn gebouwd, van links naar rechts: "Herder", "Fichte", "Schiller" en "Humboldthaus", rechts daarvan afgelegen: "Max-Cassirer-Haus" en "Drude-Haus" (in 1927 "Pestalozzihaus"). Aan de linkerkant van de afbeelding, in het midden: herberg "Zum Lindenstein", daarboven het "Goethehaus". Hedendaagse ansichtkaart, 1918. miniatuur|Het "Humboldthuis" op de voorgrond, het "Schiller" en "Fichte" huis. Hedendaagse ansichtkaart, 1920. miniatuur|Leerlingen op de "bovenste weg", met het "Schiller" en "Fichtehaus" op de achtergrond, en het "Herderhaus". Hedendaagse ansichtkaart uit ongeveer 1920. De Odenwaldschule ontstond in nauwe relatie met de beweging van de hervormingspedagogiek aan het begin van de 20e eeuw. De school werd opgericht op 17 april 1910 door Edith en Paul Geheeb. Het eerste schoolgebouw was het later meerdere keren uitgebreide "Goethehuis", voorheen "Kurpension Lindenheim". De aankoop van het terrein en de verdere gebouwen werden gefinancierd door de vader van Edith Geheeb, de Berlijnse gemeenteraadslid Max Cassirer, die de Odenwaldschule duurzaam ondersteunde en sinds 1925 ook zelf op het terrein woonde. Al in 1910/11 werd volgens plannen van de architect Heinrich Metzendorf de architectonische kern van de Odenwaldschule in landhuisstijl gebouwd en vernoemd naar Geheeb's "helden" van het idealisme, bestaande uit het machinegebouw (later "washuis"), het "Herder", "Fichte", "Schiller" en "Humboldthuis" (in 1938 door het nationaalsocialistische schoolbestuur omgedoopt tot "Dürerhuis"). De identieke huizen "Herder" en "Humboldt" hebben aan de hellingkant opvallende trappenhuis-erkers en mansardedaken. Kort daarna werd aan de bovenste weg het huis van schrijver Wilhelm von Scholz gebouwd, dat hij liet bouwen voor zijn vrouw Irmgard en hun kinderen Wilhelm en Irmgard; zij behoorden tot de eerste 15 kinderen die op de Odenwaldschule werden onderwezen. Arnulf Moser, Wilhelm von Scholz: Die Familie des Dichters und die Odenwaldschule, in: Schriften des Vereins für die Geschichte des Bodensees und seiner Umgebung, 2010 In 1915 trokken Edith Geheeb's broer Kurt en zijn vrouw Eva Cassirer in het huis, dat daarna het "Cassirer-huis" werd genoemd (in 1934 omgedoopt tot "Bachhuis" door het nationaalsocialistische schoolbestuur). In 1918 werd de reeds bestaande "Haus Sonnenschein", voorheen een huishoudschool voor hogere dochters, aangekocht en als "Drude-Haus" aangeduid, in 1927 omgedoopt tot "Pestalozzi-Haus". Als volgende bouwprojecten volgden: in 1921 het "Wettsteinhaus", in 1923 het "Werkstättenhaus" met de drukkerij en werkruimtes, dat in 1923 op de plaats van een eerder geplande zaal tussen het "Herder" en "Goethe-Haus" werd gebouwd, en in 1925 het "Platonhaus", dat in de kelder de aula herbergde en op de begane grond de woning voor Max en Hedwig Cassirer.Vgl. Margarita Kaufmann & Alexander Priebe, 100 Jahre Odenwaldschule: Der wechselvolle Weg einer Reformschule, Berlin, 2010, p. 211-223.
Geheeb voelde zich geïnspireerd door de slogan "Word wie je bent" (Γένοιο οἷος ἔσσι.) van de Griekse dichter Pindar. Dienovereenkomstig zou de school gemeenschap, persoonlijkheid en zelfbepaald handelen moeten bevorderen.
Het pedagogische concept van de oprichters werd gekenmerkt door de principes van de arbeidsschool, de introductie van een cursussysteem en het afzien van jaargroepen. In 1912 werkten de pedagoog Otto Erdmann, een vriend van Geheeb, en Geheebs voormalige student Mario Jona (1890-1949) aan een passend plan voor deze onderwijsorganisatie, waarvan de benaderingen door Jona al waren ontworpen op het Landerziehungsheim Wickersdorf.Ulrich Herrmann, Die Odenwaldschule 1909-1934, Jena, 2010, p. 9-12. Alle studenten, "kameraden" genoemd op de Odenwaldschule, zouden kunnen bijdragen, meebeslissen en medeverantwoordelijk zijn. "De Odenwaldschule is een vrije gemeenschap waarin verschillende generaties vrij met elkaar omgaan en van elkaar kunnen leren", stond in het schoolreglement. Door de - voor het eerst binnen de Landerziehungsheim-beweging - geïntroduceerde co-educatie van meisjes en jongensMartin Näf, Paul und Edith Geheeeb-Cassierer, Weinheim, 2006, p. 173 e.v. en de betrokkenheid van kinderen en jongeren bij de "schoolgemeenschap",Martin Näf, Paul und Edith Geheeeb-Cassierer, Weinheim, 2006, p. 150 e.v. trok de Odenwaldschule tijdens de oprichtingsperiode en de Weimarrepubliek nationale en internationale aandacht van intellectuele kringen. Kinderen en jongeren zouden zoveel mogelijk individuele leermogelijkheden moeten krijgen - intellectuele, praktische, ambachtelijke en artistieke. Ze woonden in gemengde leeftijdsgroepen, de "families", waarvan het hoofd de leraar ("medewerker") of een leraarspaar was en die elk jaar opnieuw werden samengesteld. Andere kenmerken van het pedagogische concept van de school waren onder meer het gemeenschappelijke naakt sporten van meisjes en jongens, de naakte "luchtbaden" elke ochtend op een speciaal daarvoor bestemd veld aan de rand van het bos en het gebruik van de informele aanspreekvorm tegenover leraren. Nacktsportuntericht in der Odenwaldschule, michis-seiten.de De school was in de jaren twintig internationaal bekend; tot 1938 werkten er ook buitenlandse leraren uit Engeland en de Verenigde Staten. Van 1924 tot 1933 was de hervormingspedagoog Martin Wagenschein leraar aan de Odenwaldschule.
De "Gemeenschap van de Odenwaldschool" (1933-1945) Op 7 en 11 maart 1933 vonden er al "zuiveringsacties" plaats in de bibliotheken van studenten en leraren als voorbereiding op de "actie tegen de on-Duitse geest", uitgevoerd door leden van de SA. Op de Goetheplatz vond een boekverbranding plaats. De toenmalige scheikundeleraar Erich (Esra) Steinitz werd vanwege zijn Joodse afkomst tijdens de zoekactie op 7 maart 1933 door de Goetheplatz gejaagd, tijdelijk vastgehouden en naar een gevangenis in Darmstadt gebracht. Toen de SA eind maart 1933 opnieuw naar de school kwam en Steinitz opnieuw dreigde te worden gearresteerd, vluchtte hij op 1 april 1933 naar Zwitserland.Vgl. Dennis Shirley: Reformpädagogik im Nationalsozialismus. Die Odenwaldschule 1910 bis 1945, Beltz Juventa, Weinheim 2010, , pagina 114–119. Geheeb, die aanvankelijk de bedreigende gevolgen van de overname van de NS-partij voor de school en zijn familie niet wilde erkennen, emigreerde in 1934 met zijn Joodse vrouw Edith en ongeveer 25 studenten en enkele medewerkers naar Zwitserland en richtte daar de Ecole d'Humanité op. De Odenwaldschool bleef tijdens het nazitijdperk onder leiding van de langdurige vrienden van Geheeb, de latere leden van de NSDAP Heinrich Sachs (lid sinds 1940) en Werner Meyer (lid sinds 1937) bestaan, en opereerde sinds april 1934 onder de naam "Gemeenschap van de Odenwaldschool". Sachs en Meyer waren bereid om de pedagogische principes van Geheeb op te geven en verregaande concessies te doen aan de nazi-autoriteiten om de school te laten voortbestaan. In januari 1934 formuleerde Meyer bijvoorbeeld "voorstellen voor de inrichting van de Odenwaldschool als landbouwschool in de nazi-staatRaadpleeg voor meer informatie over Werner Meyer en de "Gemeinschaft der Odenwaldschule" onder leiding van hem en Heinrich Sachs: Dennis Shirley: Reformpädagogik im Nationalsozialismus. Die Odenwaldschule 1910 bis 1945, Beltz Juventa, Weinheim 2010, pagina's 218-231." tegenover Max Cassirer, die affiniteit had met de NS. In 1938 werd de nieuw gebouwde sport- en feestzaal, later bekend als de "Theaterzaal", ingewijd met een slogan van Adolf Hitler over de "gezondheid van de jeugd".Vgl. Werner Meyer / Heinrich Sachs: Gemeinschaft der Odenwaldschule. Bildbericht, Heppenheim, Gemeinschaft der Odenwaldschule e.V. 1938. Op de school was er een Hitlerjugend-groep die op 3 september 1933 werd opgericht door leraar Jakob Zahrt en snel uitgroeide tot 30 leden. Reguliere zang- en trainingsavonden van de Hitlerjugend, militaire oefeningen, dienst bij de Jungvolk en de Bund deutscher Mädel maakten deel uit van het schoolschema.Vgl. Dennis Shirley: Reformpädagogik im Nationalsozialismus. Die Odenwaldschule 1910 bis 1945, Beltz Juventa, Weinheim 2010, pagina 165. In 1939 verzocht de Reichsarbeitsdienst om de overname van de Odenwaldschool, waarbij werd gesteld dat "ze, omdat hun doelstellingen in strijd zijn met de nationaalsocialistische opvoedingsgemeenschap, niet langdurig kan voortbestaan". In 1939/40 vond de omschakeling plaats van het oude, jaargangsoverstijgende cursussysteem naar klassikaal onderwijs volgens algemene plannen. In 1940 werd het hele landgoed verpacht door de "Gemeenschap van de Odenwaldschool". Vanaf 31 augustus 1941 vielen de "Gemeenschap van de Odenwaldschool" en alle voormalige Duitse particuliere internaten onder het toezicht van SS-Obergruppenführer August Heißmeyer.Dennis Shirley: Reformpädagogik im Nationalsozialismus. Die Odenwaldschule 1910 bis 1945, Weinheim und München, Juventa Verlag 2010, pagina 229. Op 26 juni 1943 droeg Heißmeyer Sachs op om de "Gemeenschap van de Odenwaldschool" voor te bereiden op nationalisering, die echter niet meer plaatsvond. In 1944 werd weliswaar bepaald door de overheidsinstanties dat de school per 1 mei 1945 genationaliseerd zou moeten worden door middel van inspectie door de "Duitse thuisopleidingen", maar verschuivingen in de planning en vertragingen bij de bouw van het "Goethehaus" voorkwamen dit. Als gevolg daarvan werd bevolen dat het "Goethehaus" verpacht moest worden aan een wapenbedrijf.Voor de chronologie van deze tijd vgl. Walter Schäfer: Die Odenwaldschule 1910–1960. Der Weg einer freien Schule, Schriftenreihe der Odenwaldschule, Editie 1, Heppenheim, 1960, pagina 123.
Nieuwe start na 1945 Op aansturen van Cassirer en Geheeb, die na 1945 niet meer terugkeerde naar Duitsland of naar de Odenwaldschule, stemde tegen Heinrich Sachs en liet zijn herhaalde verzoeken onbeantwoord, nam Minna Specht begin 1946 de leiding van de school over met goedkeuring van de Amerikaanse militaire administratie. Na de Tweede Wereldoorlog werd het onderwijssysteem van de school meerdere keren hervormd. In 1963 werd de school een UNESCO-projectschool. De school was lid van het scholennetwerk "Blick über den Zaun". Begin jaren zeventig kocht de vereniging die de Odenwaldschule ondersteunde het landgoed en de gebouwen van de erfgenamen van de familie Cassirer. Onder leiding van Walter Schäfer slaagde de school erin om haar reputatie als "voorbeeldinternaat" van hervormings- en liberale pedagogiek te vernieuwen of te vestigen, wat tot in de jaren 1980 onkritisch werd voortgezet in het tijdperk van Becker.
Geïntegreerde middelbare school