De Rothschild-kantieken is de naam van een devotioneel manuscript dat in het begin van de veertiende eeuw geproduceerd werd in Vlaanderen of het Rijnland. De kern van het boek bevat een reeks miniaturen die de concrete weg naar de contemplatie uitstippelen.
Samenstelling Het is een klein devotieboekje van 118 bij 84 millimeter. Het is samengesteld uit delen van de Bijbel, heiligenlevens en vroegchristelijke schrijvers. Het bevat naast teksten ook 46 bladgrote en 160 kleinere miniaturen. Die miniaturen bestaan uit een Hoogliedcyclus en een Drie-eenheidscyclus uit het traktaat Over de Drie-eenheid (De Trinitate) van Augustinus. Op de linkerbladzijde worden enkele zinnen vermeld, die dan op de rechterbladzijde geillustreerd zijn.
Volgens de opvattingen van Bernardus van Clairvaux (1090-1153) was er in de mystiek geen plaats voor iconografie. Ze worden eerder gezien als zintuiglijke obstakels in de zoektocht naar een transcendente vereniging met god. Dit boek volgt echter meer de strekking van Gertrudis van Helfta (1256-1302) die beweerde dat spirituele vereniging kan bereikt worden door te contempleren met behulp van afbeeldingen.
Afbeeldingen Hooglied De vereniging van de individuele gelovige ziel en God werd al sinds de eerste kerkvaders een Mystiek huwelijk genoemd tussen de bruid (de ziel) en de bruidegom (Jezus). Dit gegeven wordt gekoppeld aan de tekst van het Oudtestamentische Bijbelboek Hooglied, die in de middeleeuwen als allegorie werd gezien voor de liefde tussen Jezus/God en de gelovige.
In de afbeeldingen verwijst de auteur nadrukkelijk naar de figuur van Maria als schakel tussen de louter geestelijke drie-eenheid en de materiële figuur Jezus. miniatuur|Afbeelding van de Drie-eenheid, fol. 40r.
Drie-eenheid Folio's 39v–44r en 74v–106r zijn gebaseerd op Augustinus' De Trinitate ('Over de Drie-eenheid').
De afbeeldingen van de drie-eenheid overstijgt elke menselijke voorstelling en wordt niet antropomorf, maar zo abstract mogelijk voorgesteld door motieven als 'doek', 'cirkel' en 'licht':
Volgens een oude interpretatie van de Bijbel zijn de Vader, de Zoon en de Heilige Geest met elkaar verbonden als in een doek. Toch komen ze uit hun innige omstrengeling los om de Zoon te laten materialiseren in de historische figuur Jezus. De drie-eenheid is als een onvatbare cirkel die tevens middelpunt is. Het licht wordt afgebeeld als een vuurkern, een vlammenster, waaruit verschillende vlammentongen oplaaien.
Herkomst De herkomst van het manuscript is onbekend. Er kan gezegd worden dat het ergens in de brede regio tussen Vlaanderen en het Rijnland is geproduceerd, maar Barbara Newman suggereert dat het gemaakt werd in de benedictijner Abdij van Sint-Winoksbergen.Barbara Newman, ''Contemplating the Trinity: Text, Image and the Origins of the Rothschild Canticles'', Gesta, Vol 52,No.2 (September 2013), pp. 133-159, uitgegeven door de University of Chicago Press,https://www.journals.uchicago.edu/doi/epdf/10.1086/672087]
In 1904 werd het manuscript verkocht in Parijs als onderdeel van de privéverzameling van Edmond de Rothschild. Het is nu in het bezit van de Yale-universiteit (MS404 in de Beinacke Rare Book and Manuscript Library).
Digitale versie Op de website van de Yale-universiteit kan het volledige boekje digitaal geraadpleegd worden.
Categorie:Verlucht handschrift