Op 8 juni 2023 lanceerde Oekraïne een langverwacht tegenoffensief tegen de Russische strijdkrachten op Oekraïens grondgebied, tijdens de Russische invasie van Oekraïne. Deze tegenaanval vond plaats aan verschillende fronten in onder andere de oblasten Donetsk en Zaporizja.
Achtergrond Na de Oekraïense tegenoffensieven in de regio's Cherson en Charkiv eind 2022, stagneerden de gevechten aan de frontlinie grotendeels. In de eerste helft van 2023 werd er voornamelijk gevochten rond de stad Bachmoet. Ondertussen bouwde Rusland aan een verdedigingslinie van 800 kilometer ter voorbereiding op een Oekraïens tegenoffensief.
Aanloop
In de dagen voor het Oekraïense tegenoffensief waren de Oekraïense strijdkrachten bezig met "vormingsoperaties" om de Russische verdediging te testen in de door Rusland bezette gebieden van Oekraïne. Op 3 juni 2023 zei de president van Oekraïne, Volodymyr Zelensky, dat Oekraïne klaar was om een tegenoffensief te lanceren. De volgende dag kondigden Oekraïense functionarissen een "operationeel stilzwijgen" aan om de militaire operaties niet in gevaar te brengen. Op 6 juni werd de Kachovkadam in de Dnjepr verwoest. Hierdoor kwamen grote gebieden stroomafwaarts onder water te staan en werd de watertoevoer naar de Krim verminderd. Russische strijdkrachten beschoten Cherson, waar reddingswerkers bewoners evacueerden die door de overstromingen werden bedreigd.
Voorbereidende operaties Op 5 juni werd door Russische militaire bloggers gemeld dat Oekraïne het tegenoffensief in Oost-Oekraïne had versneld, geconcentreerd tussen Voehledar en Velyka Novosilka in het zuiden van de oblast Donetsk. De Oekraïense vice-minister van Defensie Hanna Maliar zei dat de Oekraïense strijdkrachten tot 2 kilometer winst hadden geboekt rond Bachmoet. Hoewel Oekraïense functionarissen grotendeels zwegen over de kwestie, werd gespeculeerd dat deze acties het begin waren van het langverwachte tegenoffensief. Een door Rusland aangestelde functionaris in de bezette oblast Zaporizja zei dat de Oekraïners van plan waren door de Russische linies heen te breken tot de Zee van Azov.
Sinds 3 juni was de Oekraïense 37e Marine Brigade bezig met een langzaam maar consistent offensief rond de frontlinie in de oblast Donetsk. Zonder gepantserde steun lukte het de mariniers het Vostok-bataljon van volksrepubliek Donetsk terug te dringen, voornamelijk door het gebruik van artillerie, en pantserinfanterievoertuigen die de mariniers snel naar het front konden krijgen en zich vervolgens ver genoeg terug wisten te trekken zodat de Russische artillerie hen niet kon raken.
Bachmoet
Sinds 4 juni 2023 waren Oekraïense troepen verwikkeld in "lokale" tegenaanvallen in en rond de stad Bachmoet, in de oblast Donetsk, als onderdeel van de grotere slag. Die dag werd gemeld dat Oekraïense troepen een deel van het dorp Berchivka, ten noorden van Bachmoet, hadden heroverd. Oekraïense troepen beweerden verder te zijn opgeschoven rond de flanken van Bachmoet, 200 tot 1.600 meter richting Orichovo-Vasylivka and Paraskoviivka in het noorden, en 100 tot 700 meter nabij Ivanivske en rond Klisjtsjivka in het zuidwesten van de oblast Donetsk. Een Oekraïense militaire functionaris zei dat het front rond de noordelijke en zuidelijke flanken van Bachmoet zo'n 300 meter tot 1 kilometer was opgeschoven.
Eerste fase tegenoffensief (8 juni-26 juli) In de eerste fase van het tegenoffensief werd langzaam opgerukt en de verdedigingstactiek van de Russen verkend. Oekraïne hield nog een groot deel van hun manschappen en materieel achter de hand. Zo werden de door het Verenigd Koninkrijk geleverde Challenger 2-tanks nog niet gebruikt en ook de Marder IFV's zagen het slagveld nog niet. Wel debuteerden de Leopard 2-tanks en de pantservoertuigen van het type CV90, M2 Bradley en AMX 10RC voor Oekraïne. En beschikte Oekraïne in juli 2023 voor het eerst over clustermunitie. Verder gebruikt Oekraïne M31 raketten (o.a. afgevuurd door HIMARS) en M270, Storm Shadow-kruisvluchtwapens (gelanceerd vanonder een speciaal daartoe aangepaste Soe-24) M982 Excalibur-precisiemunitie (afgeschoten met diverse westerse zelf rijdende 155mm-houwitsers). Ook beschikt Oekraïne over voormalige Warschaupacttanks waarvan ze een deel al voor de oorlog hadden, een ander deel in het voorgaande jaar hadden buitgemaakt op Rusland en nog een ander deel is geschonken door voormalige Sovjet- en Warschaupactlanden die Oekraïne steunen.
Aan Russische zijde zouden nog 900 tanks actief geweest zijn. Hieronder zijn ook zeer oude tanks als de T-64, T62 en T-55, die na de grote verliezen van het voorgaande jaar tevoorschijn zijn gehaald.
Doordat beide partijen over capabele luchtdoelwapens beschikken worden gevechtsvliegtuigen aan het front maar mondjesmaat ingezet.
Oostfront (Oblast Donetsk, Charkiv en Loehansk) Op 8 juni rukten Oekraïense troepen op in de richting van Bachmoet, oblast Donetsk, en boekten daarbij terreinwinst en op 9 juni werd nog meer land heroverd. Op 10 juni rukte het Oekraïense leger 1.400 meter op in het Bachmoet front en raakte verwikkeld in zware gevechten in Berchivka en Jahidne. Op 9 juni rukten Oekraïense troepen op langs de westelijke oever van de Severski Donets ten westen van Andrijivka, en dwong de 57e Gemotoriseerde Infanteriebrigade en een "Storm-Z" strafbataljon terug uit hun posities aan de rivier.
Op 8 juni voerden Oekraïense troepen tegenaanvallen uit op de grens tussen de oblasten Donetsk en Zaporizja, en werden er gevechten gemeld in de richting van Velyka Novosilka. Op 9 juni had Oekraïne marginale winsten geboekt in Blahodatne, in de buurt van Velyka Novosilka, en hadden Russische troepen zich teruggetrokken uit posities ten westen van Storozjeve.
Op 10 juni meldden Russische bronnen dat Oekraïne terrein had gewonnen nabij Neskoetsjne, waarna op 11 juni de Russische terugtrekking werd aangekondigd. Later bevestigde ook Oekraïne dat de stad was bevrijd.
Op beelden van een Oekraïense drone was te zien dat Russische troepen zich hadden teruggetrokken uit hun posities bij Storozjeve. Na een week vechten zou Oekraïne het gebied rond Velyka Novosilka hebben herroverd.
Op 12 juni voerden Oekraïense troepen verdere tegenaanvallen uit nabij Klisjtsjivka, in de buurt van Bachmoet, en zowel Russische als Oekraïense bronnen meldden dat Oekraïense troepen terrein wonnen in het gebied. De Tsjetsjeense militieleider Ramzan Kadyrov meldde dat zijn Kadyrovieten Oekraïense troepen tegen het lijf waren gelopen in Makarivka.
Volgens de Oekraïense viceminister van Defensie, Hanna Maliar, rukten Oekraïense troepen 250 meter op nabij het Berchivka-reservoir in Bachmoet en 200 meter aan het Toretsk-front.
Ten noorden en zuiden van Bachmoet veroverden de Oekraïners begin juli terrein, zodat ze de stad mogelijk zouden kunnen omsingelen. Voor de Russen had Bachmoet vooral een grote symbolische waarde, vanwege de vele Russische soldaten die hun leven reeds hadden verloren om de stad te veroveren.Back To Bakhmut: The Ukrainian Forces Trying To Trap Russian Troops In A Ruined City; RadioFreeEurope/RadioLiberty, 11 juli 2023 De Russen hadden in de omgeving van Bachmoet weinig of geen zware defensieve fortificaties opgebouwd, in de verwachting dat ze in de stad zelf een doorbraak konden forceren. Verder oostwaarts waren er wel Russische fortificaties.Frontliniekaart met de fortificaties; geraadpleegd 12-7-2023
Kreminna-Svatove lijn Terwijl Russische troepen tijdens het Oekraïense tegenoffensief langs het overgrote deel van de frontlinie defensieve posities innamen, was de Kreminna-Svatove-lijn een van de weinige plaatsen waar ze bleven aanvallen. Hier wist het Russische leger in juli enkele kilometers naar het westen op te rukken richting de Oskil-rivier.
Op 20 juni werd gemeld dat Storm-Z-eenheden zeer uitputtende aanvallen uitvoerden op Oekraïense posities met twee Russische luchtmobiele brigades die achter hen opereerden, waardoor ze zich niet konden terugtrekken of hun aanvallen konden staken. De Oekraïense viceminister van Defensie, Hanna Maliar, meldde op 23 juni dat Oekraïense troepen een Russisch offensief tegen Koepjansk en Lyman tot staan brachten, in wat werd beschreven als "zeer felle veldslagen".
Zuidelijk front (Oblast Zaporizja en Cherson, West Donetsk) Op 8 juni lanceerden Oekraïense troepen tegenaanvallen rond de stad Oritsjiv, oblast Zaporizja, waar Russische troepen de verdedigingslinie Mala Tokmatsjka-Polohy hadden aangelegd. De aanvallen concentreerden zich rond de dorpen Robotyne en Verbove aan de frontlinie. Oekraïense troepen braken door de eerste verdedigingslinies, waardoor Russische troepen terugvielen tot de tweede verdedigingslinie. De Russische troepen zouden later een tegenaanval uitvoeren en de oorspronkelijke linie heroveren.
Het Institute for the Study of War (ISW), een onafhankelijke denktank, merkte op dat het Russische zuidelijke militaire district, belast met de verdediging van deze linie, handelde met een "onkarakteristieke mate van coherentie". Russische bronnen boden verschillende verklaringen voor het succes van de aanvankelijke verdediging, zoals effectief gebruik van landmijnen, luchtoverwicht en het gebruik van systemen voor elektronische oorlogsvoering. Amerikaanse functionarissen en het Russische Ministerie van Defensie meldden dat de Oekraïense strijdkrachten tijdens de aanvallen "aanzienlijke verliezen" hadden geleden. Volgens de Amerikaanse functionarissen hadden deze verliezen naar verwachting geen invloed op het tegenoffensief als geheel.
Op 9 juni werden er meer gevechten gemeld in de buurt van Orichov en begonnen Oekraïense troepen aan een opmars maar de stad Tokmak in de oblast Zaporizja met Leopard-tanks en Bradley pantservoertuigen. President Zelensky feliciteerde de Oekraïense strijdkrachten met hun "resultaten" in het oosten van Oekraïne. Er werden Oekraïense troepen gezien in de buurt van Lobkove, en een Russische militaire blogger beweerde dat Oekraïne winst boekte in Robotyne, beide gelegen in de oblast Zaporizja, ten zuiden van Orikhovo.
Op 10 juni boekten Oekraïense troepen meer winst ten zuiden en ten westen van Lobkove, en ten westen van Novopokrovka. Op 11 juni trokken de Russen zich terug en was Lobkove heroverd.
Op 11 juni had het Oekraïense leger het dorp Blahodatne bevrijd. Later diezelfde dag werd in een persbericht ook bevestigd dat het naburige dorp Makarivka was bevrijd door de Oekraïense strijdkrachten. In totaal rukten de Oekraïense troepen tussen de 300 en 1.500 meter op. Het Oekraïense leger beweerde dat Russische troepen een dam in de Mokri Jaly rivier hadden vernietigd om hun opmars te vertragen.
Het ISW oordeelde dat Oekraïense troepen tussen 10 en 11 juni Makarivka, Neskoetsjne, Blahodatne, Storozjeve en Novodarivka hadden bevrijd in het westen van Donetsk, maar herhaalde dat claims van een Oekraïense "doorbraak" voorbarig waren.
Op 12 juni schatte Reuters dat de Oekraïense strijdkrachten zich op 90 kilometer van de Zee van Azov bevonden. Op dezelfde dag boekten Oekraïense troepen nog meer winst ten westen van Novodonetske. Russische troepen voerden naar verluidt ook een tegenaanval uit in het gebied van Vremivka, waar Oekraïense troepen de vorige dag winst hadden geboekt.
Volgens Oekraïense functionarissen rukten Oekraïense troepen, in een dag tijd, tot 1 kilometer op richting Berdjansk.
Eind juni staken Oekraïense troepen bij de stad Cherson de Dnjepr overbruggenhoofd te vestigen?, De Morgen, 27 juni 2023 en wisten een klein bruggenhoofd bij de in 2022 zwaar beschadigde Antonivsky-verkeersbrug te heroveren aan de rand van Olesjky.Londen: Oekraïne herovert bolwerk in de buurt van Cherson, MSN, 1 juli 2023 Verschillende eilanden in de Dnjepr-vallei werden ingenomen. De Konka, de zuidelijkste rivier in de vallei werd nog niet overgestoken.
Hoofdfase