thumb| Niet gerealiseerd ontwerp voor een winkelhuis met bovenwoning en magazijn aan de Nieuwe Huizen 2-4 in Assen. Het ontwerp is in 1906 door van Houten gemaakt in opdracht van Andries van der Laan. Johannes van Houten (Leek, 6 maart 1839 – Assen, 27 april 1913) was een Nederlandse architect.
Leven en werk Van Houten werd geboren in Leek als zoon van timmerman Eelke van Houten en zijn vrouw Eifina Alberdina Meidama Koopman. Hij werd net als zijn vader timmerman. Hij trouwde in 1865 in Zuidlaren met Jantje Meijering (1837-1907). Het echtpaar verhuisde in 1867 naar Assen, waar Van Houten waarschijnlijk meer kansen zag voor een timmerman dan in Leek en Nietap.
Op 18 december 1869 adverteerde hij samen met zijn collega Geert Stel als meester-timmerman en meester-metselaar. Ze boden hun diensten aan voor het maken van bouwkundige plannen. In de daaropvolgende jaren groeiden ze uit tot de meest gevraagde architecten in Assen. Van Houten presenteerde zich vanaf 30 november 1877 ook zelfstandig als architect die 'bestekken en plans' maakte, onder meer voor het 'vertimmeren van oude gebouwen'. Zijn eerste bekende werk als architect was het mede-ontwerp van een 'bierhalle' aan de Brinkstraat in 1875. In 1882 ontwierp hij in zijn eentje het nieuwe 'koffiehuis' van J. Tijs, het latere zalencentrum Bellevue. De krant, de Provinciale Drentsche en Asser Courant, sprak destijds lovend over zijn werk en smaak.
Er staan nog ongeveer veertig panden in Assen die aan Johannes van Houten worden toegeschreven, waarvan bijna de helft een monumentenstatus heeft.
Sociaal engagement Van Houten was een sociaal bewogen man en was vele jaren actief in de in 1871 opgerichte Asser Werklieden Vereniging. Deze organisatie was gericht op geschoolde arbeiders en zelfstandigen en paste in de liberale samenleving van die tijd. Van Houten was secretaris van de winkelcommissie van de vereniging, die een eigen bakkerij en winkel had. Toen de vereniging dit niet meer kon onderhouden, nam van Houten de zaak over. Het gebouw aan de Rolderstraat met een grote vergaderzaal, werd later in de volksmond Zaal Van Houten genoemd. In de jaren '80 van de 19e eeuw nam dit zoveel van zijn tijd in beslag, dat de schrijver Jan Fabricius hem in zijn Jeugdherinneringen van een Asser jongen steevast de 'kruidenier van Houten' noemde.
In 1876 was hij, samen met onder anderen Geert Stel, betrokken bij de oprichting van de Coöperatieve Bouwvereniging Eigen Haard. Het doel van deze vereniging was om leden tegen een redelijke huurprijs een 'nette werkmanswoning' te laten betrekken, die uiteindelijk in hun bezit zou komen.
Familie Zijn oudste zoon Willem nam de zaal over. Twee andere zonen, Eelke en Johannes jr., traden in zijn voetsporen als bouwkundigen. Zoon Eelke van Houten (1872-1970) maakte carrière in Amsterdam als hoofdinspecteur bij het Gemeentelijk Bouw- en Woningtoezicht. Hij verwierf later bekendheid door zijn werk in de jaren 30, waarbij hij geveltoppen van gesloopte huizen hergebruikte. Een van zijn kleinzonen, Jan Hendrik van Houten (1898-1978), werd eveneens een belangrijke architect in Assen.
Johannes van Houten overleed op 27 april 1913 op 74-jarige leeftijd.
Enkele werken Jaartal Locatie Omschrijving Status Afbeelding1875 Assen, Brinkstraat 71 Bierhalle voor P. en S. Rensdorp Onherkenbaar verbouwd 100px1882 Assen, Dr. Nassaulaan 30 Koffiehuis voor J. Tijs Gesloopt 200px1883 Assen, Vaart N.Z. 116 Boerderij voor C. Albarda Rijksmonument 200px1885 Assen, Vaart N.Z. 76 Woonhuis gebouwd voor H. Westra Rijksmonument 200px1886 Assen, Oude Hoofdvaartsweg 43 Woonhuis gebouwd voor D. Schrage Gemeentelijk monument 200px1886 Assen, Gedempte Singel 25 Woonhuis gebouwd voor L. Nathans 200px1887 Assen, Beilerstraat 13 Woonhuis gebouwd voor H.W. Sanders Gemeentelijk monument 200px1888 Assen, Gedempte Singel 2 Woon- en winkelhuis voor A. van der Laan Rijksmonument 200px1891 Assen, Gedempte Singel 34-36 Winkelpand met bovenwoningen voor de gebr. Kan 200px 1892 Assen, Marktstraat 5 Verbouwing Hotel Somer voor E.H. Panman Onherkenbaar verbouwd 200px 1893 Assen, Vaart Z.Z. 149 Bierhalle en winkelhuis voor Th. Lautenbach Gemeentelijk monument 200px1894 Assen, Vaart NZ 60-62 Verbouw woonhuis voor de wed. Hartholt Gemeentelijk monument200px 1894 Assen, Stationsstraat 7 Woonhuis voor C. Hauser Gemeentelijk monument 200px1894 Assen, Rolderstraat 20 Woonhuis met bierhalle voor H.W. Göbel 200px1895 Assen, Beilerstraat 29 Woonhuis gebouwd voor J. Tijs Lzn. Gemeentelijk monument 200px1896 Assen, Stationsstraat 29 Eigen woonhuis van J. van Houten Gemeentelijk monument 200px1896 Assen, Oostersingel 3a Kantoor gebouwd voor H.J. Carsten Onderdeel van rijksmonument 200px1897 Assen, Groningerstraat 6 Winkelpand gebouwd voor G.B. Postema 200px1897 Assen, Stationsstraat 27 Woonhuis gebouwd voor B. Deen (toegeschreven) Gemeentelijk monument 200px1898 Assen, Oudestraat 30 Verbouwing (toevoegen verdieping) voor M. van der Laan In verval 200px1902 Assen, Beilerstraat 55 Woonhuis gebouwd voor J.C. Brauns 200px1904 Assen Vaart Z.Z. 19 Herenhuis gebouwd voor firma G.J. de Waard Rijksmonument 200px1905 Assen, Groningerstraat 3-7 Drie winkelpanden gebouwd samen met G.B. Postema 200px1906 Assen, Witterstraat 3 Woonhuis gebouwd voor de wed. J. Suurmeijer Gemeentelijk monument 200px1908 Assen, Oudestraat 2 Warenhuis gebouwd voor G.B. Postema Gemeentelijk monument 200px1909 Assen, Prins Hendrikstraat 3 Tuinmanswoning voor jhr. mr. H.G. van Holthe tot Echten Gemeentelijk monument 200px1909 Assen, Wilhelminastraat 25 Herenhuis gebouwd voor J.A. Frijda Gemeentelijk monument 200px1912 Assen, Wilhelminastraat 27-29 Dubbel herenhuis gebouwd voor H. Hooghoudt Gemeentelijk monument 200px
Zie ook Lijst van Nederlandse architecten
Categorie:Nederlands architect Categorie:Geschiedenis van Assen