thumb|La Liberté guidant le peuple (De Vrijheid voert het Volk aan) van Eugène Delacroix waarop Marianne het Franse nationalisme symboliseert tijdens de Julirevolutie in 1830. Onder Academici op het gebied van nationalisme zijn verschillende soorten nationalisme besproken en beschreven. Nationalisme kan zich zowel manifesteren als een integraal onderdeel van de officiële staatsideologie, als een populaire niet-statelijke beweging. Het kan zich uiten op basis van burgerlijke, etnische, culturele, taalkundige, religieuze of ideologische kenmerken. Hoewel zelfdefinities van natie worden gebruikt om verschillende vormen van nationalisme te classificeren, sluiten deze categorieën elkaar niet uit. Veel nationalistische bewegingen combineren verschillende elementen in diverse mate. Daarnaast kunnen nationalistische bewegingen ook worden geclassificeerd op basis van andere criteria, zoals schaal en locatie. Sommige politieke theoretici, zoals Umut Özkirimli, betogen dat elk onderscheid tussen vormen van nationalisme kunstmatig is. In essentie geloven alle vormen van nationalisme dat de betrokken bevolkingen een vorm van gedeelde cultuur delen. Het is aannemelijk dat de verschillende termen voor nationalisme simpelweg voortkomen uit de diverse manieren waarop academici door de jaren heen hebben geprobeerd nationalisme te definiëren.

Sommige politieke theoretici, zoals Umut Özkirimli, stellen dat elk onderscheid tussen vormen van nationalisme vals is. Bij alle vormen van nationalisme geloven de bevolkingen dat ze een soort gemeenschappelijke cultuur delen. Het is aannemelijk dat alle vormen van nationalisme slechts verwijzen naar de verschillende manieren waarop academici door de jaren heen hebben geprobeerd nationalisme te definiëren.

Etnisch nationalisme

Etnisch nationalisme definieert een natie op basis van etniciteit, wat altijd verwijst naar afstamming van eerdere generaties, oftewel genofilie. Hierbij spelen ook gedeelde culturele ideeën en meestal een gezamenlijke taal een rol. Het lidmaatschap van de natie wordt doorgegeven via erfelijkheid. De staat krijgt politieke legitimiteit doordat het gezien wordt als het thuisland van de etnische groep, en vanwege de verantwoordelijkheid om deze deels etnische groep te beschermen en hun gezins- en sociale leven als een groep te faciliteren. Hoewel ideeën over etniciteit al oud zijn, werd modern etnisch nationalisme sterk beïnvloed door denkers zoals Johann Gottfried von Herder, die het concept van de "Volk" promootte, en Johann Gottlieb Fichte.

Theoreticus Anthony D. Smith gebruikt de term 'etnisch nationalisme' om niet-westerse concepten van nationalisme aan te duiden, in tegenstelling tot westerse opvattingen van een natie die gedefinieerd wordt door haar geografische territorium. 'Etnonationalisme' wordt doorgaans alleen gebruikt om te verwijzen naar nationalisten die expliciet deze ideologie omarmen; 'etnisch nationalisme' is een bredere term die wordt gebruikt voor nationalisten die deze overtuigingen op een informele, instinctieve of onsystematische manier aanhangen. De minder positieve termen zijn 'etnocentrisch nationalisme' of 'tribaal nationalisme', hoewel 'tribaal nationalisme' een niet-pejoratieve betekenis kan hebben bij het bespreken van Afrikaans, Indiaans of ander nationalisme dat openlijk een tribale identiteit claimt. Yael Tamir heeft betoogd dat de grenzen tussen etnisch en burgerlijk nationalisme steeds vager worden.

Expansionistisch nationalisme

Expansionistisch nationalisme is een agressieve en radicale variant van nationalisme, specifiek van etnisch nationalisme (etnonationalisme). Het omvat een autonoom, verhoogd bewustzijn van de eigen etnische identiteit en sterke patriottische gevoelens, vaak gepaard met diepgewortelde angsten en vijandigheid jegens 'anderen' of buitenlandse volkeren. Daarnaast kenmerkt het zich door een geloof in het vergroten of herstellen van territoria die in het verleden met militaire middelen werden geclaimd.

Romantisch nationalisme miniatuur| Geromantiseerd schilderij van de Slag om Rancagua tijdens de Chileense Onafhankelijkheidsoorlog door Pedro Subercaseaux

Romantisch nationalisme, ook wel bekend als organisch nationalisme en identiteitsnationalisme, is een vorm van etnisch nationalisme waarbij de staat zijn politieke legitimiteit ontleent aan het idee dat hij een natuurlijk ("organisch") voortvloeisel en uitdrukking is van de natie, het ras of de etniciteit. Deze stroming weerspiegelt de idealen van de Romantiek en staat in contrast met het rationalisme van de Verlichting. Romantisch nationalisme legde de nadruk op een historische etnische cultuur die voldeed aan het romantische ideaal; folklore werd een belangrijk concept binnen deze stroming. De gebroeders Grimm lieten zich inspireren door de geschriften van Herder om een geïdealiseerde verzameling verhalen te creëren die zij beschouwden als representatief voor de Duitse etniciteit. Historicus Jules Michelet is een voorbeeld van een Frans historicus die geassocieerd wordt met het romantisch-nationalistische gedachtegoed.

Raciaal nationalisme Raciaal nationalisme is een ideologie die pleit voor een raciale definitie van nationale identiteit. Raciaal nationalisme streeft naar het behoud van een bepaald ras door middel van beleid zoals het verbieden van raciale vermenging en de immigratie van andere rassen. De ideeën van raciaal nationalisme zijn vaak in directe tegenspraak met die van anti-racisme en multiculturalisme. Specifieke voorbeelden zijn zwart nationalisme en wit nationalisme.

Cultuurnationalisme

Cultuurnationalisme definieert een natie op basis van gedeelde cultuur. Het lidmaatschap van deze natie is niet volledig vrijwillig (aangezien men cultuur niet onmiddellijk kan aannemen) noch strikt erfelijk (kinderen van leden kunnen als buitenlanders worden beschouwd als ze zijn opgegroeid in een andere cultuur). Desondanks kan een traditionele cultuur gemakkelijker worden geïntegreerd in het leven van een individu, vooral als die persoon de kans krijgt om de vaardigheden van deze cultuur in een vroeg stadium van zijn of haar leven te verwerven. Cultureel nationalisme wordt beschouwd als een variant van nationalisme die niet strikt civiel of etnisch is. Voorbeelden hiervan zijn het nationalisme van Catalonië, Quebec en Vlaanderen.

Taalnationalisme miniatuur|240x240px| Corsicaanse nationalisten schieten of spuiten soms op de verkeersborden, waardoor de Franse versie van namen wordt beschadigd Bill 101 is een wet in de provincie Quebec, Canada, die het Frans, de taal van de meerderheid van de bevolking, als de officiële taal van de provinciale overheid vastlegt. Een andere vorm van taalnationalisme is de alleen-Engelstalige beweging, die pleit voor het exclusieve gebruik van de Engelse taal in Engelssprekende landen zoals de Verenigde Staten en Australië.

Religieus nationalisme

Religieus nationalisme verwijst naar de verbinding tussen nationalisme en een specifieke religieuze overtuiging, geloofsgemeenschap, heilige plaats of geloofsrichting. Deze relatie kan in twee belangrijke aspecten worden onderverdeeld: enerzijds de politisering van religie en anderzijds de invloed van religie op de politiek. In het eerste aspect draagt een gedeelde religie bij aan een gevoel van nationale eenheid onder de burgers van een land. Een ander politiek aspect van religie is dat het kan bijdragen aan een gemeenschappelijke nationale identiteit, vergelijkbaar met gedeelde etniciteit, taal of cultuur.

De invloed van religie op de politiek kan meer ideologisch zijn, waarbij huidige interpretaties van religieuze ideeën politiek activisme en actie kunnen inspireren. Dit kan bijvoorbeeld resulteren in het aannemen van wetten die streven naar striktere religieuze naleving. Een voorbeeld van religieus nationalisme is het hindoenationalisme dat prominent aanwezig is in verschillende staten en regio's in India. Deze beweging heeft zich aangesloten bij de unie van India op basis van religie en postkoloniaal nationalisme

Postkoloniaal nationalisme Na het dekolonisatieproces dat volgde op de Tweede Wereldoorlog, kwam er een opkomst van nationalisme op gang in de Derde Wereld. Dit type nationalisme deed zich voor in landen die eerder gekoloniseerd werden. Het nationalistische gevoel in deze naties ontstond als een reactie op de noodzaak van verzet tegen koloniale overheersing om te kunnen overleven. Verzet vormt dan ook een essentieel element binnen dergelijke nationalistische bewegingen, en het bestaan ervan is op zichzelf al een vorm van tegenstand tegen imperialistische indringers.

Het streven van Derde Wereld-nationalisme is om ervoor te zorgen dat de identiteit van de bevolking voornamelijk door henzelf wordt bepaald, en niet door de koloniale machten. Voorbeelden van nationalistische ideologieën uit de Derde Wereld zijn onder andere Afrikaans nationalisme en Arabisch nationalisme. Andere belangrijke nationalistische bewegingen in ontwikkelingslanden zijn het Indiase nationalisme, het Chinese nationalisme, evenals de ideeën voortgekomen uit de Mexicaanse Revolutie en de Haïtiaanse Revolutie.

De nationalistische concepten uit de Derde Wereld hebben met name grote invloed gehad op democratisch gekozen regeringen in Zuid-Amerika.

Sportnationalisme Sportevenementen zoals het WK voetbal trekken wereldwijd publiek aan terwijl naties strijden om de suprematie en fans intense steun geven aan hun nationale team. Steeds meer mensen hebben hun loyaliteit en zelfs hun culturele identiteit verbonden met nationale teams. De globalisering van het publiek via televisie en andere media heeft inkomsten gegenereerd uit adverteerders en abonnees in de miljarden dollars, zoals bleek uit de FIFA-schandalen van 2015. Jeff Kingston kijkt naar voetbal, de Gemenebestspelen, honkbal, cricket en de Olympische Spelen en constateert dat "De capaciteit van sport om nationalistische passies en vooroordelen aan te wakkeren en te versterken is even buitengewoon als hun vermogen om te troosten, te verenigen, op te heffen en goodwill te genereren." Het fenomeen is duidelijk aanwezig overal ter wereld. Het Britse Rijk benadrukte sterk sport onder zijn soldaten en agenten over de hele wereld, en vaak deden de lokale bevolking enthousiast mee. Het richtte een prestigieuze competitie op in 1930, genaamd de British Empire Games van 1930 tot 1950, de British Empire and Commonwealth Games van 1954 tot 1966, de British Commonwealth Games van 1970 tot 1974 en sindsdien de Gemenebestspelen.

Het Franse Rijk bleef niet ver achter bij de Britten in het gebruik van sport om de koloniale solidariteit met Frankrijk te versterken. Koloniale functionarissen bevorderden en subsidieerden gymnastiek, tafelspelen en dans en hielpen voetbal zich te verspreiden naar Franse koloniën.

Spiergebonden nationalisme

miniatuur|"Onoverwinnelijk" (ook bekend als "Trotse België") is een illustratie gemaakt door de Britse kunstenaar Arthur Rackham in 1914. Het werd gemaakt als een blijk van steun aan België tijdens het begin van de Eerste Wereldoorlog. Het beeld toont een allegorische voorstelling van België, belichaamd door een vrouwelijke figuur, die standvastig staat tegenover dreigende duistere krachten, die symbool staan voor de Duitse agressie. Deze illustratie werd destijds breed verspreid en diende als een krachtig symbool van de vastberadenheid van België om zijn onafhankelijkheid en vrijheid te verdedigen in het licht van tegenspoed.