Genderkritisch feminisme, door tegenstanders ook wel trans-exclusief radicaal feminisme (terf) genoemd, is een ideologie of beweging die gekant is tegen wat ze zelf de 'genderideologie' noemt: het concept dat iemands genderidentiteit kan verschillen van iemands sekse. De beweging is met name tegen genderzelfidentificatie.
Van grote invloed op deze zienswijzen was het boek The Transsexual Empire. The Making of the She-Male (1979) van de Amerikaanse genderkritische radicaal-feminist Janice Raymond.
Standpunten miniatuurVolgens genderkritische feministen is sekse een onveranderbaar biologisch feit. Ze verwerpen het concept van transgenderidentiteiten. Dit is het standpunt van onder andere voormalig hoogleraar filosofie Kathleen Stock, die vanwege de protesten tegen haar denkbeelden haar baan aan de universiteit van Sussex moest opgeven. Stock is met name een tegenstander van genderzelfidentificatie, op grond waarvan een burger zelf kan kiezen met welk geslacht ze wettelijk geregistreerd staan, zonder dat sprake is van medische ingrepen.
Genderkritische radicaalfeminsten zijn van mening dat trans vrouwen in wezen nog van het mannelijk geslacht zijn. The rise of anti-trans “radical” feminists, explained, vox.com, 5 september 2019. Zij vinden dat mannen en vrouwen elk een sociale klasse vormen; de mannen zijn daarbij de onderdrukkers en de vrouwen zijn de onderdrukten. Het leiden van een leven in een van deze klassen zou volgens hen in hoge mate vormend zijn voor een persoon. Deze vorming als persoon kan volgens hen niet met een geslachtsoperatie worden nagebootst. Genderkritische feministen willen daarom dat trans vrouwen geweerd worden van bijvoorbeeld vrouwenfestivals. Ook willen zij niet dat trans vrouwen toegang hebben tot damestoiletten.
Volgens genderkritische feministen zijn de belangen van trans vrouwen totaal anders dan die van zogeheten cis vrouwen. Ook zijn zij van mening dat trans vrouwen een bedreiging vormen voor cisgender vrouwen, lesbische vrouwen en kinderen. Zij zouden ruimtes die bedoeld zijn voor vrouwen (zoals toiletten) willen binnendringen, hetgeen zou kunnen leiden tot meer geweld tegen vrouwen. Stock noemt het voorbeeld van seksuele aanranding van een vrouw door een trans vrouw met intacte mannelijke genitaliën in een vrouwengevangenis. Het is volgens Stock niet van belang dat het om kleine aantallen gaat, het zou niet moeten voorkomen. Zij vindt het terecht dat er een aparte gevangenisafdeling is gekomen voor trans vrouwen.
Een genderkritisch persoon als de schrijfster J.K. Rowling is van mening dat lesbische vrouwen die weigeren om een date te hebben met een trans vrouw met een penis, volkomen in hun recht staan, en niet moeten worden gezien als "kwezelaars" (bigots). Rowling moemt vijf redenen waarom zij zich uitspreekt tegen wat zij noemt het "trans-activisme:"
De mogelijke effecten van trans-activisme op de goede doelen die zij steunt, zoals het onderzoek naar de verschillen in effecten van een ziekte als MS, dat anders is bij (biologische) mannen en vrouwen, onafhankelijk van hun gender. Het trans-activisme wil immers de definitie van sexe veranderen in gender. Zorgen over de effecten die de transbeweging kan hebben op de veiligheid en de opleiding van kinderen. Ze vindt dat genderkritische feministen vrijheid van meningsuiting hebben. Zijzelf is verguisd om haar mening over dit onderwerp. Zorgen over het grote aantal meisjes dat in transitie gaat en daar mogelijk later spijt van krijgt. De wens voor een geslachtsverandering zou bij lesbische meisjes ontstaan door homofobie in hun omgeving. Dit punt wordt overigens ook genoemd door Kathleen Stock. Ze wil dat alle vrouwen veilig zijn, ook trans vrouwen. Daarom wil zij dat vrouwenruimtes, zoals douches en kleedkamers gesloten blijven voor mannen, ook voor mannen die zichzelf zeggen te identificeren als vrouw, maar die geen geslachtsoperatie willen en die ook geen hormonen willen slikken om fysiek ook te veranderen.
Kritiek Sinds begin jaren 1970 woedt er binnen het radicaal feminisme een strijd over transseksualiteit. Radicaal feministen als Andrea Dworkin en Catharine MacKinnon accepteerden transgender vrouwen als betrokkenen bij de emancipatiestrijd.
Genderkritisch feminisme is door feministische en wetenschappelijke critici als transfoob bestempeld.< De visie van deze tak van het feminisme wordt daarom door veel feministen, LHBTQIA+-organisaties en mensenrechtenorganisaties bestreden. De Raad van Europa heeft genderkritische ideologie, samen met andere ideologieën, veroordeeld als zijnde "venijnige aanvallen op de rechten van LHBTI mensen." Dit soort aanvallen komt in verschillende landen voor, onder andere in Hongarije, Polen, Rusland, Turkije, het Verenigd Koninkrijk. De VN-organisatie UN Women heeft verschillende bewegingen waaronder de genderkritische beweging een extremistische anti-rechten-beweging genoemd die haatpropaganda en misinformatie gebruikt.
Historische ontwikkeling Vroege transuitsluiting miniatuur|Toespraak van Jean O'Leary in 1973 thumb|Sylvia Rivera in 1973 tijdens de Christopher Street Liberation Day naast een spandoek van Street Transvestite Action Revolutionaries (STAR) De transgenderbeweging was in de jaren 1970 grotendeels verborgen in de drag-scene en had moeite een plek te vinden in de homobevrijdingsbeweging. Zo sloot Jean O'Leary tijdens een toespraak op de Christopher Street Liberation Day in 1973 de transbeweging buiten de voorgestelde regelgeving voor de homobeweging, aangezien zij dacht dat dit de regelgeving zou compliceren. Ze noemde Sylvia Rivera, een van de leiders van de Stonewall-rellen en medeoprichter van Street Transvestite Action Revolutionaries (STAR), ook a man in women's clothing. Later kwam ze hierop terug, en gaf aan spijt te hebben, aangezien zij als lesbienne zelf ook pogingen tot uitsluiting had ervaren binnen de National Organization for Women, onder meer vanuit voorzitter Betty Friedan, die sprak over een lavender menace.<ref> (2007): The Gay Liberation Youth Movement in New York. 'An Army of Lovers Cannot Fail''', Routledge</ref>
Tijdens de West Coast Lesbian Conference dat jaar was de aanwezigheid van transgender vrouw Beth Elliott controversieel en zij werd door Robin Morgan van Women's International Terrorist Conspiracy from Hell (W.I.T.C.H.) betiteld als an opportunist, an infiltrator, and a destroyer – with the mentality of a rapist:No, I will not call a male "she"; thirty-two years of suffering in this androcentric society, and of surviving, have earned me the title "woman"; one walk down the street by a male transvestite, five minutes of his being hassled (which he may enjoy), and then he dares, he dares to think he understands our pain? No, in our mothers' names and in our own, we must not call him sister. (2014): Going Too Far. The Personal Chronicle of a Feminist, Open Road Media
Het optreden van Elliott daarna werd verstoord door een deel van het publiek dat het podium bestormde om Elliot aan te vallen, waarbij Harrison en Tyler klappen kregen toen zij voor Elliott in de bres sprongen. Zo begon de troop van de transseksuele verkrachter in de lesbische beweging. Het tijdschrift Dykes & Gorgons richtte zich tegen de aanwezigheid van transgender vrouwen in lesbische organisaties. (2017): Transgender History. The roots of today's revolution, Seal Press
In 1977 werd het radicaal-feministische platenlabel Olivia Records het mikpunt van haatmail en doodsbedreigingen omdat transgender vrouw Sandy Stone er geluidstechnicus was. De lesbisch-separatistische militie Gorgons dreigde Stone te vermoorden als Olivia met haar zou verschijnen in Seattle. Tijdens het optreden in Seattle moesten inderdaad wapens van gorgons-leden worden afgenomen. (2014): 'TERF Hate And Sandy Stone', TransAdvocate Janice Raymond begon een campagne tegen Stone, aangezien deze het label te gronde zou richten. Uiteindelijk leidde dit in 1979 tot het uitkomen van het boek The Transsexual Empire. The Making of the She-Male dat definiërend zou worden voor de antitransbeweging. In dit boek werd onder meer de angst voor verkrachting weer aangestipt:All transsexuals rape women's bodies by reducing the real female form to an artifact, appropriating this body for themselves. (1979): The Transsexual Empire. The Making of the She-Male, Beacon Press Raymond stelde dan ook:the problem of transsexuality would best be served by morally mandating it out of existence. Stone – die onder meer gewerkt had met Jimi Hendrix, Van Morrison, Crosby & Stills, Mississippi John Hurt, Marty Balin en The Byrds – verliet het label daarop om geen verdere onrust te veroorzaken. Aanvankelijk werd zij opnieuw lastiggevallen in haar nieuwe gemeenschap in Santa Cruz vanwege haar transzijn.
Raymond stelde dat het criterium om vrouw genoemd te worden voor trans vrouwen zou bestaan uit een oppervlakkig stereotype van wat een vrouw is. Volgens Raymond zou een belangrijk criterium om vrouw genoemd te mogen worden chromosomaal zijn.The chromosomal base of maleness or femaleness is one defining factor of bodily integrity. (1979), p. 18 Daarnaast zou van belang zijn dat een vrouw anders opgroeit dan een man, aangezien de maatschappij beiden anders behandelt.Furthermore, chromosomes are only one defining factor, in the context of the total history of what it means to be a woman or a man, in a society that treats women and men differently on the basis of biological sex. (1979), p. 18 Tegelijkertijd waarschuwde Raymond voor de vraag naar wat een "vrouw" is. Het enige antwoord zou zijn dat vrouwen weten wie zij zijn, met vrouwelijke chromosomen en anatomie, door het patriarchaat als vrouwen behandeld.And thus feminists debate and divide because we keep focusing on patriarchal questions of who is a woman and who is a lesbian-feminist. It is important for us to realize that these may well be non questions and that the only answer we can give to them is that we know who we are. We know that we are women who are bom with female chromosomes and anatomy, and that whether or not we were socialized to be so-called normal women, patriarchy has treated and will treat us like women. (1979), p. 114 Aangezien trans vrouwen niet zo zijn opgegroeid, ontberen zij volgens Raymond deze geschiedenis.Transsexuals have not had this same history. No man can have the history of being bom and located in this culture as a woman. He can have the history of wishing to be a woman and of acting like a woman, but this gender experience is that of a transsexual, not of a woman. Surgery may confer the artifacts of outward and inward female organs but it cannot confer the history of being bom a woman in this society. (1979), p. 114
Dit type gender-essentialisme was eerder door mannen gebruikt als rechtvaardiging om vrouwen onder meer politieke rechten te ontzeggen:What was decided among the prehistoric Protozoa cannot be annulled by Act of Parliament.; (1889): The Evolution of Sex, Walter Scott Het feminisme was dan ook fel gekant tegen dit essentialisme en hechtte groot belang aan de sociale factoren bij de verhouding tussen vrouw en man, zoals Simone de Beauvoir in 1949:On ne naît pas femme, on le devient — Men wordt niet geboren als vrouw, men wordt een vrouw. (1949): Le Deuxième Sexe, Gallimard