De spoorwegen in Indonesië bestaan uit een aantal gescheiden netwerken. Het grootste spoorwegnet bevindt zich op Java. Het eiland Sumatra kent vier spoorsystemen die niet met elkaar verbonden zijn. En op Sulawesi is in 2022 een spoorlijn geopend. De overige eilanden kennen geen spoorwegen. Het spoorwegnet is grotendeels aangelegd tijdens de koloniale tijd.
Geschiedenis Java miniatuur|Spoorwegnet op Java in 1863 werd de private onderneming Nederlands-Indische Spoorweg Maatschappij opgericht. Zij had een concessie verkregen voor een lijn van Semarang naar Djogjakarta. In 1867 werd het eerste deel van Semarang naar Tanggung in gebruik genomen. In 1870 was de lijn al doorgetrokken naar Solo (Surakarta). Met de verlenging naar Jogjakarta en een zijlijn naar Ambarawa (Fort Willem I) bezat Midden-Java in 1873 een spoorwegnet van 205 kilometer. In 1873 werd ook de 56 kilometer lange spoorlijn van Batavia naar Buitenzorg geopend.
De Nederlands-Indische Spoorweg Maatschappij was economisch geen groot succes en wist voor de aanleg van spoorwegen in de kolonie nauwelijks particuliere investeerders aan te trekken. Daarom werd door de koloniale overheid in 1875 de Nederlandsch-Indische Staatsspoorwegen (Staatsspoor) opgericht. Om de kosten te verlagen werden de lijnen voortaan in kaapspoor (1067 mm) aangelegd. Aftakkingen konden worden uitgevoerd in smalspoor van 600 of 750 mm. Tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indië werden bestaande lijnen op normaalspoor versmald naar kaapspoor.
links|thumb|Kaart de bestaande en geplande spoorlijnen op Java in 1893 De eerste lijn van de Staatsspoorwegen werd in 1878 werd geopend tussen Soerabaja en Pasoeroean (63 km), die later werd doorgetrokken naar Malang. Drie jaar later begon de aanleg van de lijn van Buitenzorg (Bogor) naar Tjitjoeroeg op West-Java, die in 1888 werd doorgetrokken naar Tjilatjap aan de zuidkust. In 1884 kruisten de lijnen van SS en NIS elkaar in Soerakarta. Vanaf 1894 was er een doorgaande verbinding tussen Batavia en Soerabaja. Naast deze twee spoormaatschappijen waren er diverse andere bedrijven actief, zoals de Madoera Stoomtram Maatschappij op het eiland Madura. Zie hiervoor de Lijst van spoorwegmaatschappijen in Nederlands-Indië.
In de koloniale tijd bereikte het spoorwegnet op Java en Madoera een lengte van 4,807 km. miniatuur|Electrische treinen op station Batavia Noord In 1925 reed de eerste elektrische trein in het land op de lijn van Batavia naar Buitenzorg, tussen Tandjong Priok en Meester Cornelis (Jatinegara). Voor het regionale verkeer van Batavia was er een 56 km lang geëlektrificeerd netwerk waar in hoge frequentie gereden kon worden.
Daarnaast waren er op plantages duizenden kilometers smalspoor, waarvan het merendeel diende voor het vervoer van suikerriet naar de suikerfabrieken.
Sumatra miniatuur|Spoorwegen op Sumatra In het noorden van Sumatra begon in 1874 de aanleg van de Atjeh Tram waarmee het Indische leger (KNIL) zich snel kon verplaatsen in het opstandige gebied. De ruim 500 kilometer lange lijn was uiteindelijk in 1917 gereed. Grote delen werden tot ver in de tweede helft van de twintigste eeuw gebruikt. Begin 21e eeuw werd besloten de lijn te reactiveren en opnieuw aan te leggen in normaalspoor.
Vanuit Padang werd door de Staatsspoorwegen een lijn aangelegd naar mijnen in het binnenland van West-Sumatra, waarvan 43 kilometer is uitgevoerd als tandradspoorweg om een hoogteverschil van 750 meter te overbruggen. Deze lijn raakte in onbruik, maar het traject langs de kust wordt nog gebruikt. De Japanse bezetter heeft tijdens de Tweede Wereldoorlog deze lijn door dwangarbeiders laten verlengen naar Pakanbaroe om zo een verbinding tussen de oost- en westkust van Sumatra te hebben. Deze Pakanbaroe-spoorweg was slecht aangelegd, werd daarom nooit meer gebruikt en raakte snel in verval.
Rond Medan bevindt zich een spoorwegnet dat is aangelegd door de Deli Spoorweg Maatschappij. In het zuiden hebben de Staatsspoorwegen lijnen aangelegd tussen Tandjoeng Karang, Palembang en Lubuklinggau.
Overige eilanden miniatuur|Spoorwegen op Sulawesi Celebes (Sulawesi) kende korte tijd, van 1922 tot 1930, een tramlijn van Makassar naar Takalar in het zuiden. Vanaf 2014 wordt een nieuwe spoorlijn aangelegd, die Makassar in het zuiden met Manado in het noorden moet gaan verbinden. In 2022 was het deel van Makassar naar Parepare gereed.
Op overige eilanden waren alleen enkele spoorlijnen voor de industrie.
Na de onafhankelijkheid van Indonesië Als gevolg van de Tweede Wereldoorlog en de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog was er veel schade aan de spoorwegen en het materieel. Na de soevereiniteitsoverdracht in 1949 werd vrijwel het gehele spoorwegnet ondergebracht in één bedrijf, de Djawatan Kereta Api. Vanaf 1958 werden alle spoorwegen genationaliseerd en samengevoegd tot één bedrijf, de Kereta Api Indonesia (KAI).
Vanaf de jaren '50 werden diesel locomotieven ingezet. Op lokaalspoorlijnen bleven tot de jaren 80 nog stoomlocomotieven in gebruik. De lengte van het spoorwegnet kromp van 7300 km naar circa 3000 km. Vroegere tramlijnen werden bijna allemaal gesloten.
Huidig gebruik miniatuur|Het Argo netwerk op Java Passagierstreinen worden gereden door de Kereta Api Indonesia (KAI) op Java en Sumatra. Vanaf 1995 is er een expresservice met de naam Argo. In 2018 kwamen er slaaptreinen tussen Jakarta en Surabaya. En in oktober 2023 werd de eerste hogesnelheidslijn in gebruik genomen, tussen Bandung en Jakarta. Deze heeft 1435 millimeter spoorwijdte (normaalspoor).
Vanwege de beperkte capaciteit van het spoorwegnet is op Java het goederenvervoer minder belangrijk. Op Sumatra wordt vooral vracht vervoerd, daar de spoorwegen verbindingen biedt tussen mijnen en plantages in het binnenland en de havens aan de kust.
Industrieel smalspoor miniatuur|Suikerriet spoorlijn in Madiun, Java Op plantages, in de bosbouw, de mijnbouw en de industrie werd sinds de 19e eeuw veel railtransport toegepast. In totaal lag er in geheel Indonesië ongeveer 7000 km spoor, waarvan 6500 km op suikerplantages. Vanaf de jaren '70 van de twintigste eeuw zijn veel van de verouderde en trage lijnen vervangen door vervoer per vrachtauto.
Bronnen https://keretapi.tripod.com/history.html https://bandung.kompas.com/read/2024/01/24/215548078/pj-gunernur-jabar-dukung-percepatan-reaktivasi-jalur-kereta-api# https://m.kumparan.com/kumparanbisnis/kemenhub-ungkap-tantangan-reaktivasi-jalur-kereta-api-anggaran-hingga-lahan-1zw6lmNMtal