In de chemie is een arseniet een chemische verbinding waarin het oxoanion arseniet, arseen met oxidatiegetal +3 gekoppeld aan zuurstof, voorkomt. Omdat er meerdere verbindingen zijn die aan deze beschrijving voldoen worden stoffen met het AsO3^{3-} ook vaak aangeduid als orthoarsenieten. In wetenschappelijke publicaties met betrekking tot grondwater is het gebruikelijk de term arseniet te gebruiken voor alle oplosbare arseen(III)-verbindingen.Dit punt is uit het Engelstalige artikel overgenomen waarin verwezen wordt naar arsenite. De mogelijkheid bestaat dat deze opmerking vooral betrekking heeft op de (Amerikaans) Engelse situatie De IUPAC geeft de voorkeur aan de benaming arsenaat(III). Het anion AsO3^{3-}, orthoarsenaat, wordt dan: trioxoarsenaat(III).
Orthoarseniet (AsO3^{3-}) heeft in vergelijking met de overeenkomstige verbindingen van de lichtere groep 15 elementen een andere structuur: vergelijk deze met het nitriet-ion, NO2^{-}, voor stikstof en de in oplossing meest stabiele vorm van het fosfiet-ion, HPO3^{2-} voor fosfor. Het waterstof-atoom is hier van zuurstof naar fosfor verschoven.
Zoals hierboven al aangegeven zijn er verschillende deeltjes die met de term "arseniet" aangeduid worden: AsO3^{3-} : ortho-arseniet, het anion van arsenigzuur met een pyramidale vorm.Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.). Butterworth-Heinemann, . AsO2^{-}Eigenlijk zijn deze vormen allemaal dezelfde: naarmate het aantal AsO2-groepen groter wordt lijkt de over-all formule steeds meer op AsO2^{-} lijken. De lading neemt steeds met 1 toe voor elke groep. : meta-arseniet, een polymeer keten-anion. As2O5^{4-} : pyro-arseniet: [O2As-O-AsO2]^{4-} As3O7^{5-} : een poly-arseniet: [O2As-O-As(O)-O-AsO2]^{5-} As4O9^{6-} : een poly-arseniet: [O2As-O-(As(O)-O)2-AsO2]^{6-} (As6O11^{4-})_{n} : een ander type polymeer anion In al deze ionen is de geometrie rond de arseen-atomen een trigonale pyramide, waarbij het vrije elektronenpaar de top van de pyramide vormt. Rond arseen treedt niet, zoals bij stikstof, inversie op.
Bekende voorbeelden van arsenieten zijn natriummeta-arseniet dat het polymere anion (AsO2)_{n}^{n-} bevat en zilverortho-arseniet (Ag3AsO3) waarin het trigonale AsO3^{3-} voorkomt.
Synthese Een aantal arsenieten kan verkregen worden uit waterige oplossingen van Arseen(III)oxide, bijvoorbeeld natriummeta-arseniet. Bij lage temperatuur kunnen ook waterstofzouten gemaakt worden: <che>Na2HAs4O8</chem> of hydraten: NaAsO2.4H2O of Na2AsO3.5H2O en Na5(HAsO3)(AsO3).12H2O.
Arseniet-mineralen + In een aantal mineralen komt het arseniet-ion voor Naam Formule Opmerkingen reineriet Zn3(AsO3)3 finnemaniet Pb5Cl(AsO3)3 paulmooreïet Pb2As2O5 stenhuggariet CaFeSbAs2O7 het arseniet-ion is een polymeer anion schneiderhöhnietHawthorne, Frank C. "Schneiderhoehnite, Fe^{2+}Fe3^{3+}As5^{3+}O13, a densely packed arsenite structure." The Canadian Mineralogist 23.4 (1985): 675–679. Fe^{II}Fe3^{III}(AsO3)(As2O5)2 magnussoniet Mn5(OH)(AsO3)3 trippkeïet CuAs2O4 trigoniet Pb3Mn(AsO3)2(HAsO3) tooeleïet Fe6(AsO3)4(SO4)(OH)4.4H2O
Arsenieten in het milieu Arseen kan in het grondwater terechtkomen ten gevolge van het voorkomen ervan in diepere waterlagen of ten gevolge van mijnbouwactiviteiten. Arseen(III) kan op een aantal manieren uit water verwijderd worden: oxidatie met chloor geeft arseen(V)-verbindingen, die vervolgens door coagulatie met ijzer(III)sulfaat neergeslagen kunnen worden. Andere methoden worden gevormd door ionenwisseling en filtratie. Filtratie heeft echter het nadeel dat het alleen werkt als het arseen in de vorm van vaste deeltjes in het water aanwezig is, zijn ze in oplossing dan heeft filtreren geen zin.
Toepassingen Natriumarseniet wordt toegepast in de water-gas-shift-reactie om koolstofdioxide af te vangen. In de vorm van Fowler's solution, voor het eerst in de 18e eeuw toegepast, werd As2O3Managing Arsenic in the Environment: From Soil to Human Health, R. Naidu, Csiro Publishing, 2006, als oplossing van kaliummeta-arseniet (KAsO2) gebruikt ter bestrijding van trypanosomiasis. Tegenwoordig wordt As2O3 toegepast in de behandeling van Acute promyelocytenleukemie (APL). Het precieze mechanisme voor de werking is (nog 2024) niet bekend, gedacht wordt aan het versnellen van de apoptose van kankercellen. Arseen(III)oxide leidt ook tot morfologische veranderingen en DNA-fragmentatie in in vitro modellen voor APL.
As2O3 geeft een interactie met retinzuur receptor alfa, (RARA), een belangrijk schakel-eiwit in het starten van de transcriptie van DNA naar eiwit, de ontwikkeling van cellen van het immuunsysteem en van apoptose.
Bacteriën en arseniet Sommige soorten bacteriën verkrijgen hun energie door het oxideren van hun voedselbron waarbij arsenaat tot arseniet wordt gereduceerd. De betroken enzymen staan bekend als arsenaat-reductases.
In 2008 werd een bacteriestam ontdekt met een versie van fotosynthese waarin arseniet als elektronendonor optreedt en arsenaten ontstaan (vergelijkbaar met de gewone fotosynthese, waarbij water als elektronendonor gebruikt wordt en zuurstof ontstaat). De onderzoekers veronderstellen dat historisch gezien deze fotosynthetiserende soorten het arsenaat aanmaakten waardoor de arsenaat-reducerende bacteriën konden bestaan."Arsenic-loving bacteria rewrite photosynthesis rules", Chemistry World, 15 August 2008
Giftigheid In mensen blokkeert arseniet de werking van pyruvaatdehydrogenase (het PDH-complex) in de reactie van pyruvaat met Acetyl-CoA. Arseniet bindt aan de SH-groep van lipoamide waardoor de reactie niet kan plaatsvinden. Op vergelijkbare wijze wordt ook de reactie van α-ketoglutaarzuur naar barnsteenzuur geblokkeerd. Beide reacties maken deel uit van de citroenzuurcyclus. Blokkeren ervan leidt tot verstoring van de energieproductie in de cel.
Categorie:Oxoanion Categorie:Verbinding van arseen