Trifenylbismutaan, ook wel trifenylbismutine, is een organometaalverbinding van bismut met de brutoformule C18H15Bi, of met wat meer nadruk op de structuur van de verbinding: (C6H5)3Bi. De stof wordt in de organische synthese toegepast. Op basis van zijn molaire massa is de verbinding het zwaartse lid van de trifenylderivaten van de stikstofgroep waarvan de andere leden trifenylamine, trifenylfosfaan, trifenylarsaan en trifenylstibaan zijn. Naast de trifenylverbindingen zijn voor de zwaardere leden van deze groep ook pentafenylvarianten bekend: pentafenylarsoraan, -stiboraan en -bismoraan.Elschenbroich, Ch.; Salzer, A.: Organometallchemie, Teubner Taschenbücher Chemie, 3. Auflage, B. G. Teubner Stuttgart 1993, , doi:10.1007/978-3-322-96804-3, S. 183–196.
Synthese De synthese van trifenylbismutaan verloopt via de reactie van bismut(III)chloride met fenylmagnesiumbromide in een etherische oplossing.Blicke, F.F.; Oakdale, U.O.; Smith, F.D.: Distibyls. I. Tetraphenyldistibyl. Attempts to Obtain Tetraphenyldibismuthyl in J. Am. Chem. Soc. 53 (1931) S. 1025–1029, doi:10.1021/ja01354a027. 400px|Synthese Op analoge wijze kan ook de reactie met fenyllithium gerealiseerd worden.Georg Brauer (Hrsg.) u. a.: Handbuch der Präparativen Anorganischen Chemie. 3. umgearbeitete Auflage. Band I, Ferdinand Enke, Stuttgart 1978, , S. 601.
Eigenschappen Fysische eigenschappen (C6H5)3Bi is een witte, kristallijne vaste stofHitomi Suzuki, Naoki Komatsu, Takuji Ogawa, Toshihiro Murafuji, Tohru Ikegami, Yoshihiro Matano: Organobismuth Chemistry, Elsevier, 1st edition 2001, , S. 13, 20., die bij 77,6 °C smelt. De molaire Verbrandingsenthalpie voor de vaste stof bedraagt −10003,5 kJ·mol−1 voor de reactie: C18H15Bi(s) + 22,5 O2(g) -> 0,5 Bi2O3(s) + 18 CO2(g) + 7,5 H2O(l)
Chemische eigenschappen Trifenylbismutaan is in vergelijking met het pyrofore trimethylbismutaan lucht- en hydrolyse stabiel. Oxidatie naar de overeenkomstige bismutoxy-verbinding (C6H5)3BiO lukt alleen met sterke oxidatoren als kaliumpermanganaat of waterstofperoxide.
Met chlorides reageert de stof onder vorming van difenylbismutchloride en fenyl(M)chlorides: (C6H5)3Bi + MCl3 -> (C6H5)2BiCl + C6H5MCl2 M=Bi,Sb,As,P,Tl
(C6H5)3Bi + HgCl2 -> (C6H5)2BiCl + C6H5HgCl (C6H5)3Bi + HCl -> (C6H5)2BiCl + C6H6 (C6H5)3Bi + Cl3CCOOH -> (C6H5)2BiOOCCCl3 + C6H6
Met interhalogenen of halogeen-pseudohalogeenverbindingen ontstaan difenylbismuthalogenides en fenyl(pseudo)halogenides. Het elektronegatievere deel van het inter(pseudo)halogeen koppelt aan bismut. (C6H5)3Bi + ICl -> (C6H5)2BiCl + C6H5I (C6H5)3Bi + CNI -> (C6H5)2BiCN + C6H5I (C6H5)3Bi + CNBr -> (C6H5)2BiBr + C6H5CN (C6H5)3Bi + IBr -> (C6H5)2BiBr + C6H5I
Oxidatieve chlorering met sulfurylchloride ( \ SO2Cl2 \ ) levert trifenylbismutdichloride op. Reactie daarvan met een Grignard-reagens als fenylmagnesiumbromide leidt tot pentafenylbismoraan dat als een violette vaste stof geïsoleerd kan worden.Eintrag zu Bismut-organische Verbindungen. In: Römpp Online. Georg Thieme Verlag, abgerufen am 14. April 2022. (C6H5)3Bi + SO2Cl2 -> (C6H5)3BiCl2 + SO2 (C6H5)3BiCl2 + 2(C6H5)MgX -> (C6H5)5Bi + 2MgXCl
Trifenylbismutaan en pentafenylbismoraan geven onder uitwisseling van een fenyl-kation aanleiding tot een tetrafenylbismutoniumzout:Wittig, G.; Clauß, K.: Pentaphenyl-wismut in Justus Liebigs Annalen der Chemie 578 (1952) 136–146, . (C6H5)3Bi + (C6H5)5Bi -> [(C6H5)4Bi]+[(C6H5)4Bi]-
Toepassingen In de organische chemie wordt Bi(C6H5)3 gebruikt in de glycolsplitsing en als reagens om een fenylgroep aan alcoholen en amines te koppelen. Fotochemisch kunnen reacties waarbij fenylradicalen betrokken zijn geïnitieerd worden.
550px
Categorie:Verbinding van bismut Categorie:Organobismutverbinding