Dr. Jan T. Poolman (Broek in waterland, 16 juni 1951) is microbioloog/bacteriële vaccinoloog en een ontwikkelaar en uitvinder van meerdere bacteriële vaccins.
In de periode 1996-2011 heeft Poolman als Hoofd & Vice-president van de R&D afdeling Bacteriële Vaccins van GlaxoSmithKline (GSK) Biologicals in België, bijgedragen aan de ontwikkeling en het licenseren van acht pediatrische vaccins tegen de belangrijkste bacteriële pathogenen bij kinderen: Haemophilus influenzae type B (Hib), kinkhoest/pertussis (Bordetella pertussis), meningococcen (Neisseria meningitidis) en pneumococcen (Streptococcus pneumoniae). Deze door Poolman en zijn team ontwikkelde vaccins vormen het merendeel van de bacteriële vaccins die momenteel wereldwijd in nationale vaccinatieprogramma’s worden gebruikt. Het zijn de volgende acht vaccines: DTaP-HB-IPV-Hib (Infanrix-Hexa), DTwP-HB-Hib (Tritanrix), DTaP-HB-IPV (Pediarix), Tdap (Boostrix), Hib-MenC-TT (Menitorix), 10-valent pneumococcal conjugate (Synflorix), Hib-MenCY-TT (Menhibrix), en MenACWY-TT (Nimenrix). (Verklaring van de gebruikte afkortingen: D/d=Difterie; T=Tetanus; aP/ap=acellulair Pertussis (kinkhoest); HB=Hepatitis B; IPV=Geinactiveerd Polio Vaccin; Hib=Haemophilus influenzae type B; wP=’geinactiveerd’ cellulair Pertussis (kinkhoest, ‘whole cell Pertussis’); MenACWY=Meningococcen type A/C/W/Y; TT=Tetanus Toxoïde ‘drager’ eiwit).
In de daaropvolgende periode, van 2011 tot heden, richtte Poolman zich bij Johnson & Johnson (J&J) in Nederland op de ontwikkeling van bacteriële vaccins tegen extra-intestinale pathogene Escherichia coli (ExPEC) en Staphylococcus aureus (S. aureus) voor (oudere) volwassenen. ExPEC en S. aureus zijn wereldwijd de twee belangrijkste bacteriële pathogenen die de oorzaak zijn van de levensbedreigende ziekten bacteremie en sepsisMurray, C. J. et al. Global burden of bacterial antimicrobial resistance in 2019: a systematic analysis. Lancet 399, 629-655, doi:10.1016/s0140-6736(21)02724-0 (2022).Ikuta, K. S. et al. Global mortality associated with 33 bacterial pathogens in 2019: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet 400, 2221-2248, doi:10.1016/s0140-6736(22)02185-7 (2022).. Er zijn tegen beide pathogenen geen vaccins beschikbaar. In de periode bij J&J heeft Poolman een R&D team opgebouwd en samen met zijn team een 9-valent Escherichia coli (E. coli)/ExPEC vaccin kandidaat (ExPEC9V) ontwikkeldFierro, C. A. et al. Safety, Reactogenicity, Immunogenicity, and Dose Selection of 10-Valent Extraintestinal Pathogenic Escherichia coli Bioconjugate Vaccine (VAC52416) in Adults Aged 60-85 Years in a Randomized, Multicenter, Interventional, First-in-Human, Phase 1/2a Study. Open Forum Infect. Dis. 10, ofad417, doi:10.1093/ofid/ofad417 (2023).Frenck, R. W. et al. Safety and immunogenicity of a vaccine for extra-intestinal pathogenic Escherichia coli (ESTELLA): a phase 2 randomised controlled trial. Lancet Infect. Dis. 19, 631-640, doi:10.1016/s1473-3099(18)30803-x (2019).Huttner, A. et al. Safety, immunogenicity, and preliminary clinical efficacy of a vaccine against extraintestinal pathogenic Escherichia coli in women with a history of recurrent urinary tract infection: a randomised, single-blind, placebo-controlled phase 1b trial. Lancet Infect. Dis. 17, 528-537, doi:10.1016/s1473-3099(17)30108-1 (2017).Poolman, J. T. & Wacker, M. Extraintestinal Pathogenic Escherichia coli, a Common Human Pathogen: Challenges for Vaccine Development and Progress in the Field. J. Infect. Dis. 213, 6-13, doi:10.1093/infdis/jiv429 (2016).. De werkzaamheid van deze vaccin-kandidaat wordt nu getest in een klinische fase 3 studie met de naam E.mbrace (NCT04899336 - https://nl.embracevaccinestudy.com/#clinical-research-important). Ook hebben Dr. Poolman en zijn team gewerkt aan een S. aureus vaccin-kandidaatFernandez, J. et al. Vaccination With Detoxified Leukocidin AB Reduces Bacterial Load in a Staphylococcus aureus Minipig Deep Surgical Wound Infection Model. J. Infect. Dis. 225, 1460-1470, doi:10.1093/infdis/jiab219 (2022).Poolman, J. T. & Anderson, A. S. Escherichia coli and Staphylococcus aureus: leading bacterial pathogens of healthcare associated infections and bacteremia in older-age populations. Expert review of vaccines 17, 607-618, doi:10.1080/14760584.2018.1488590 (2018).Poolman, J. T. Expanding the role of bacterial vaccines into life-course vaccination strategies and prevention of antimicrobial-resistant infections. NPJ Vaccines 5, 84, doi:10.1038/s41541-020-00232-0 (2020)..
Poolman heeft gedurende zijn hele carrière op basis van zijn research en developmentwerk meer dan 30 intellectuele octrooifamilies gecreëerd, waarbij Poolman een van de uitvinders is.
Jeugd en opleiding Jan Poolman is geboren op 16 juni in 1951 in Broek in Waterland in Nederland. Zijn vader overleed op jonge leeftijd, toen Jan Poolman nog maar 2,5 jaar oud was. Hij groeide samen met zijn moeder en zus op de veehouderij van zijn oom op. De combinatie van het verlies van zijn vader en het leven op de boerderij, waar hij als kind ook geconfronteerd werd met zieke en dode dieren, maakte dat Poolman gefascineerd raakte door leven en gezondheid en door de vijanden van die gezondheid: de ziekteverwekkende bacteriën. Het was daarnaast hard werken op de boerderij en hij zag al op jonge leeftijd in dat hard werken een vereiste was om je doelen te bereikenPoolman, J. Building teams to create innovative new vaccines. Hum. Vaccin. Immunother. 14, 2808-2810, doi:10.1080/21645515.2018.1530523 (2018)..
Poolman studeerde Scheikunde aan de Universiteit van Amsterdam (UVA) (1969-1975). Poolman studeerde af in 1975, na zijn specialisatie in Microbiologie, waarin hij zijn interesse in Scheikunde, Biologie en bacteriële pathogenen combineerde.
Onderzoek en carrière als bacterioloog en bacterieel vaccinoloog
1976-1986: laboratorium van de Medische Microbiologie en Infectieziekten in Amsterdam Academisch - Diagnostiek en Epidemiologie – Focus: Meningitis
Poolman startte in 1976 als assistent-hoogleraar microbiologie met zijn promotieonderzoek met als onderwerp diagnostiek en epidemiologie van meningitis onder begeleiding van H.C. (Bob) Zanen, hoofd van de afdeling Medische Microbiologie en Infectieziekten aan de UvA. Door dit onderzoeksteam is in die tijd een grote collectie van stammen van de drie bacteriële pathogenen die meningitis veroorzaken: meningococcen, pneumococcen en Hib, gekoppeld aan epidemiologische data door alle klinische isolaten te serotyperen, opgezet.
Hij promoveerde met zijn proefschrift getiteld “Surface structure of Neisseria meningitidis: some implications for the epidemiology and pathogenesis of meningococcal diseases” bij de faculteit geneeskunde van de UVA op 17 december 1981.Album_Academicum_UVA. Album Academicum – UVA Professors and PhD graduates from 1632 to this day
In 1982 ontving Poolman een Fogarty beurs voor een eenjarige postdoctorale onderzoekspositie aan de Universiteit van Washington in Seattle, gefinancierd door het Amerikaanse nationale instituut voor gezondheid (‘National Institute of Health, NIH’). In Seattle werkte Poolman aan de ontwikkeling van de monoclonale antistoffen tegen Neisseria gonorrhoeae, in het laboratorium dat was gespecialiseerd in seksueel overdraagbare infectieziekten.
Na zijn terugkomst uit Amerika bleef hij nog enkele jaren, tot 1986, werkzaam op de UVA. Hij heeft 10 jaar op het Laboratorium Medische Microbiologie en Infectieziekten van de UVA gewerkt. In die tijd heeft hij het internationaal erkende Nederlands Referentie Laboratorium voor Bacteriële Meningitis helpen opbouwen. Daarnaast hebben Poolman en zijn team in 1985 de internationale standaard van Meningococcen type B serotypering geintroduceerd. Deze serotypering-standaard is tegenwoordig nog steeds de meest gebruikte methodeFrasch, C. E., Zollinger, W. D. & Poolman, J. T. Serotype antigens of Neisseria meningitidis and a proposed scheme for designation of serotypes. Rev. Infect. Dis. 7, 504-510, doi:10.1093/clinids/7.4.504 (1985).. En in 1989 identificeerden Dr. Poolman en zijn team PorA als belangrijk bacterieel antigeen voor een groep-B meningococcen-vaccinSaukkonen, K., Leinonen, M., Abdillahi, H. & Poolman, J. T. Comparative evaluation of potential components for group B meningococcal vaccine by passive protection in the infant rat and in vitro bactericidal assay. Vaccine 7, 325-328, doi:10.1016/0264-410x(89)90194-1 (1989)..
1986 – 1996 Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu – RIVM Bilthoven, NL Rijksoverheid, publieke gezondheids instituut - Bacteriële Vaccinologie – Focus: Pertussis & meningitis
Om zijn dromen over het ontwikkelen van vaccins tegen bacteriële meningitis waar te maken, vertrok Poolman in 1986 naar het RIVM, dat in die tijd nog de nationale vaccinproducent van Nederland was. In de 10 jaar dat Dr. Poolman bij het RIVM heeft gewerkt, heeft hij als hoofd Laboratorium Vaccinontwikkeling en Immuniteitsmechanismen een team opgebouwd en gewerkt aan de ontwikkeling van een DTaP-(HB)-IPV-Hib vaccin om het DTwP-IPV vaccin (in het Nederlands DKTP-vaccin) te vervangen en richtte hij zich op het ontwikkelen van vaccins tegen meningococcen, pneumococcen en Hib.
Door het opzetten van samenwerkingsverbanden met enerzijds het Amerikaanse bedrijf Praxis Biologics, dat een van de eerste Hib conjugaat-vaccins had ontwikkeld en anderzijds met het Italiaanse bedrijf Sclavo dat een acellulair kinkhoestvaccin bezat, kon door Dr. Poolmans team het uitgebreide pediatrische combinatie-vaccin DTaP-(HB)-IPV-Hib worden ontwikkeldHendriks, J. in Immunization and States - The Politics of Making Vaccines (ed Stuart Blume and Baptiste Baylac-Paouly) Ch. 1, ( Routledge, 2021)..
Poolman en zijn team zijn betrokken geweest bij de introductie van de ‘outer membrane vesicle’ (OMV) technologie bij het RIVM. De OMV technologie is tegenwoordig nog steeds in gebruik bij het Nederlandse onderzoeksinstituut IntraVacc. IntraVacc is in 2013 ontstaan uit het R&D gedeelte van het voormalige Nederlandse Vaccin Instituut (NVI), dat in 2003 het R&D gedeelte overnam van het RIVM. Poolman en zijn team hebben een hexa(6)-valent PorA bevattend meningococcen OMV vaccin tegen serogroup B meningococcen ontwikkeldvan der Ley, P., van der Biezen, J. & Poolman, J. T. Construction of Neisseria meningitidis strains carrying multiple chromosomal copies of the porA gene for use in the production of a multivalent outer membrane vesicle vaccine. Vaccine 13, 401-407, doi:10.1016/0264-410x(95)98264-b (1995).van der Voort, E. R. et al. Specificity of human bactericidal antibodies against PorA P1.7,16 induced with a hexavalent meningococcal outer membrane vesicle vaccine. Infect Immun 64, 2745-2751, doi:10.1128/iai.64.7.2745-2751.1996 (1996).Claassen, I. et al. Production, characterization and control of a Neisseria meningitidis hexavalent class 1 outer membrane protein containing vesicle vaccine. Vaccine 14, 1001-1008, doi:10.1016/0264-410x(96)00020-5 (1996).Peeters, C. C. et al. Phase I clinical trial with a hexavalent PorA containing meningococcal outer membrane vesicle vaccine. Vaccine 14, 1009-1015, doi:10.1016/0264-410x(96)00001-1 (1996).Cartwright, K. et al. Immunogenicity and reactogenicity in UK infants of a novel meningococcal vesicle vaccine containing multiple class 1 (PorA) outer membrane proteins. Vaccine 17, 2612-2619 (1999).. Dit vaccin is nadien verder ontwikkeld tot een 9-valent vaccin en is uiteindelijk verkocht.