Tonghaarmuts (Orthotrichum rogeri) is een plantensoort uit de haarmutsfamilie (Orthotrichaceae).
Determinatie Tonghaarmuts is een topkapselmos dat zeer kleine pollen vormt. Ze bereikt een hoogte van ± 1 cm. De bladeren zijn smal, tongvormig en doorgaans hakig teruggekromd met een breed afgeronde, getande top. Bij droog weer zijn de planten zwak gekroesd. Tijdens de kapseling rijken de kapsels grotendeels buiten de stengeltoppen. De kapsels rijpen pas in mei–juni. In rijpe toestand zijn een achttal ribben te zien en zijn de peristoomtanden teruggeslagen. De peristoomtanden zijn gepaard en oranje van kleur. Het huikje is kaal.
Ecologie Tonghaarmuts is een epifytische pioniersoort op basenrijke, eutrofe tot meso-eutrofe schors van bomen en struiken. Zowel verticale, schuine als horizontale gesteltakken en stamdelen vormen geschikte substraten. De soort overleeft als pendelnomade. Tonghaarmuts wordt vooral gevonden in vochtige, jonge wilgenbossen en in jonge aanplant van zomereik. Het betreft meestal slechts een enkel polletje op een enkele tak. Op dergelijke takken wordt tonghaarmuts dikwijls na enkele jaren door successie van de epifytenvegetatie snel weer verdrongen door slaapmossen zoals gesnaveld klauwtjesmos. Voor het voortbestaan van deze zeldzame pioniersoort is het dan ook van belang, dat nabij bestaande groeiplaatsen jonge bossen blijven voorkomen. Zo kan de soort zich over korte afstand hervestigen.
Syntaxonomie In de syntaxonomie staat tonghaarmuts te boek als kensoort voor de boomsterretje-associatie.
Verspreiding Het verspreidingsgebied van tonghaarmuts strekt zich uit over West- en Centraal-Europa, alhoewel er enkele zeer kleine, geheel geïsoleerde plaatsen in Azië zijn waar de soort ook is gemeld. In heel het verspreidingsgebied is tonghaarmuts zeldzaam.
In Nederland is tonghaarmuts zeer zeldzaam. Het zwaartepunt ligt alhier in Nationaal Park De Biesbosch. Het is voor het eerst in 1989 in Nederland gevonden. In 2007 was het bekend van negen atlasblokken (rond de Biesbosch en in Stadsblokken-Meinerswijk). Ze staat op de Nederlandse Rode Lijst in de categorie 'gevoelig'.
Externe links
Categorie:Orthotrichales Categorie:Mossoort