Een energieproducent is een energiebedrijf dat energie produceert in een of meerdere energiecentrales. In verband met de liberalisering van de energiemarkt mogen energieproducenten en energieleveranciers in Europa op grond van Europese regelgeving geen eigenaar zijn van het net waarover de energie wordt getransporteerd. De geproduceerde energie wordt via een netbeheerder naar een energieleverancier getransporteerd.
Energievormen De energie die wordt geproduceerd kan fossiele of duurzame energie zijn, in de vorm van elektriciteit, gas of warmte. Deze kan worden opgewekt in een gascentrale, kerncentrale, warmte-krachtcentrale of kolencentrale of met zonne-energie, windenergie, waterkracht of via warmte-krachtkoppeling.
Nederland thumb|right|Openbare nutsbedrijven maakten in de eerste helft van de twintigste eeuw (toen elektriciteit nog als electriciteit werd geschreven) reclame via stoeptegels. Deze tegel ligt in de Gentiaanstraat in Arnhem (Nederland)
In de 20ste eeuw waren energiebedrijven gewoonlijk nutsbedrijven. Deze bedrijven waren verticaal geïntegreerd, dat wil zeggen dat ze zowel opwekking als transport via het net en levering aan de afnemers verzorgden. De basis voor de opsplitsing van energiebedrijven werd gelegd met Richtlijn 96/92/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 19 december 1996.Richtlijn 96/92/EG, 19 dec 1996.Hoe Nederland zijn eigen energiebedrijven sloopte. Ron Stoop, EW, 3 maart 2021 In 2004 kondigde het Nederlandse kabinet aan dat verticaal geïntegreerde energiebedrijven moesten worden opgesplitst in enerzijds netbeheerders en anderzijds energieproducenten en -leveranciers.Advies taken en aktiviteiten van de netbeheerder na splitsing. ACM, 23 dec 2004 In 2006 leidde dit tot de Wet onafhankelijk netbeheer of Splitsingswet.
In 2007 maakte de Europese Commissie plannen bekend voor de definitieve doorvoering van de splitsing.'Energiebedrijven dwingen tot splitsing'.AD, 19 sep 2007. In 2015 bepaalde de Hoge Raad definitief dat Nederlandse verticaal geïntegreerde energiebedrijven moesten worden opgesplitst.Energiebedrijven moeten splitsen: waarom? RTL Nieuws, 26 juni 2015. Gearchiveerd
Kritiek op de splitsing thumb|right|Tijdlijn van de fusies en splitsingen van de verschillende provinciale, regionale en gemeentelijke energiebedrijven (elektriciteit én gas) in Nederland, 1986–2014
Bij de energiebedrijven was er veel weerstand tegen de van boven opgelegde opsplitsing. Zij zagen hierdoor hun winstgevendheid verzwakt en vreesden via vijandige overnames ten prooi te vallen aan grote buitenlandse bedrijven. Nuon haalde bijvoorbeeld zijn winst vooral uit de productie van energie en uit handel in het buitenland. Door de Splitsingswet werd het plan voor een fusie van Nuon en Essent – juist bedoeld om zich te wapenen tegen die buitenlandse concerns – doorkruist.'Splitsing Nuon waardeloos besluit' . Binnenlands Bestuur, 11 apr 2008
Nederland ging veel verder dan EU-richtlijn 96/92/EG voorschreef. Door de verplichte verkoop van hun netwerk werden de Nederlandse bedrijven commercieel ernstig verzwakt, waardoor zij een overnameprooi werden voor grote buitenlandse concerns, die zelf nog steeds waren geïntegreerd. Zo werd Essent in 2009 opgekocht door het Duitse RWE en NUON overgenomen in 2009 en 2012 door Vattenfall. Het Japanse concern Mitsubishi nam in 2019 Eneco over.
Lijst van energiebedrijven
Land van herkomst Bedrijf Landen waar het bedrijf actief is Grootste aandeelhouder België Engie Electrabel België, Nederland ENGIE België Luminus België EDF(100%) België Ecopower Vlaanderen energiecoöperatie België Belpower België Reibel België Lampiris België Total S.A. België OCTA+ België Familiebedrijf België Wase Wind Vlaanderen (enkel regio Waasland) coöperatie China PetroChina China De Chinese overheid Denemarken Dong Energy Denemarken, Duitsland, Nederland, Noorwegen, Zweden, Groot-Brittannië De Deense overheid grootaandeelhouder met 58,8% Duitsland E.ON Duitsland, Bulgarije, Nederland, Hongarije, Tsjechië, Roemenië, Slowakije, Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk, Zweden, Zwitserland 79% institutionele beleggers, geen aandeelhouders boven de 6% Duitsland RWE Duitsland, Hongarije, Nederland, Polen, Slowakije, Verenigd Koninkrijk 86% institutionele beleggers, waaronder Duitse gemeenten verenigd in 'RW Energie-Beteiligungsgesellschaft' (16%) Duitsland EnBW Duitsland 'OEW Energie-Beteiligungs GmbH' (46,55%), deelstaat Baden-Württemberg eveneens (46,55%) Frankrijk EDF Frankrijk De Franse overheid bezit 100% van de aandelen Frankrijk Poweo Frankrijk Frankrijk ENGIE Frankrijk, België Zo'n 35% van de aandelen zijn in handen van de Franse overheid Ierland Bord Gáis Ierland De Ierse overheid Ierland Bord Na Móna Ierland De Ierse overheid Ierland ESB Ierland De Ierse overheid Indonesië Pertamina Indonesië De Indonesische overheid Indonesië Perusahaan Listrik Negara Indonesië De Indonesische overheid Italië Enel Italië Italiaanse overheid heeft 30% van de aandelen Italië Edison Italië Meerderheidsaandeelhouder is het Franse elektriciteitsbedrijf EDF Nederland Anode Nederland, België, Luxemburg, Duitsland Nederland Cogas Nederland Engie Energie Nederland) Nederland DELTA Nederland Provincie Zeeland Nederland Eneco Nederland, België Diversen Nederlandse gemeenten. Nederland Energiedirect.nl Nederland Essent Nederland Essent Nederland, België, Duitsland RWE Nederland Gazprom Energy Nederland Nederland Greenchoice Nederland 30% van de aandelen is in handen van Eneco Nederland Gulf Gas & Power Nederland Nederland MAIN Energie Nederland Nederland UnitedConsumers Energie Nederland samenwerking van Engie Energie Nederland en UnitedConsumers Nederland Nederlandse Energie Maatschappij Nederland Nederland Nuon Nederland, Duitsland Vattenfall en nu nog enkele Nederlandse provincies en gemeenten. Vattenfall zal alle aandelen kopen in een aantal stappen in de komende jaren Nederland Nuon Belgium België Eni Nederland Oxxio Nederland Eneco Nederland Rendo Nederland Engie Nederland Robin Energie Nederland Nederland Total Gas & Power Nederland Nederland Nederland Windunie Nederland Spanje Endesa Spanje ENEL heeft ruim 90% van de aandelen Spanje Gas Natural Spanje Spanje Iberdrola Spanje Verenigd Koninkrijk British Energy Verenigd Koninkrijk EDF (80%), Centrica (20%) Verenigd Koninkrijk Centrica Verenigd Koninkrijk, Verenigde Staten, Nederland Verenigd Koninkrijk Scottish and Southern Energy Verenigd Koninkrijk Verenigde Staten Exelon Verenigde Staten
Zie ook Nederlandse elektriciteitsmarkt Belgische elektriciteitsvoorziening
Referenties