alt=Foto van Herman Finkers|miniatuur|Herman Finkers staat bekend om gebruik van droge humor. Droge humor, ook wel onderkoelde humor of (in het Engels) deadpan genoemd, is een vorm van verbale humor die gekenmerkt wordt door een subtiele stijl van grappen maken. Het staat in contrast met meer expressieve vormen van humor, zoals slapstick of fysieke komedie. In plaats daarvan vertrouwt droge humor op woordspelingen, ironie, sarcasme en een schijnbare ernstige toon om grappig te zijn. Deze vorm van humor vereist vaak een goed begrip van de context en een goed gevoel voor timing om volledig tot zijn recht te komen.
Droge humor is een komische voordrachtsstijl waarbij de uitvoerder met opzettelijk strakke, uitdrukkingsloze mimiek en in vlakke toon iets absurds, ironisch of geestigs vertelt. Het komische effect ontstaat uit het contrast tussen de neutrale presentatie en de inhoud of context.
Entertainers als Herman Finkers, Henry van Loon en Rowan Atkinson (bekend van zijn personage Mr. Bean) zijn bekend om het gebruik van droge humor. Ook in de strips van Evert Kwok en DirkJan is dikwijls droge humor te vinden.
Deadpan De Engelstalige term deadpan is van oorsprong Amerikaans-Engels theater-slang uit de jaren twintig van de twintigste eeuw, en is internationaal bekend geworden door de stomme-film-acteur Buster Keaton.
Etymologie Het woord deadpan is een samenstelling van dead (dood, levenloos) en pan, dat in het Amerikaans-Engelse theater-slang gezicht betekende. Het tweede deel gaat naar alle waarschijnlijkheid terug op het oudere gebruik van pan in de betekenis schedel, dat in het Engels reeds vanaf de veertiende eeuw geattesteerd is.Word Detective, geciteerd in: Phrases.org.uk – Dead-pan.
Het eerste gedrukte gebruik van het woord als zelfstandig naamwoord dateert volgens het Random House Historical Dictionary of American Slang (Lighter 1994) uit een aflevering van het tijdschrift Vanity Fair van november 1927, waarin de term werd verklaard als: A "poker-face" or "dead-pan" is a lifeless facial expression.J.E. Lighter, Random House Historical Dictionary of American Slang (New York 1994), deel I, p. 568, geciteerd in: Patricia O'Conner en Stewart Kellerman, 'Buster Keaton's deadpan look', Grammarphobia, maart 2010.Sarah Balkin, 'Theory: Deadpan and Comedy Theory', in: Deadpan Performance (Bloomsbury Academic).
Het Oxford English Dictionary noemt als oudste gedrukte vindplaats voor het bijvoeglijk naamwoord een artikel in de New York Times van 11 november 1928, getiteld Slang of Film Men. Daarin omschreef de toneelagent en lexicograaf Frank J. Wilstach dead pan als playing a role with expressionless face, as, for instance, the work of Buster Keaton.Frank J. Wilstach, 'Slang of Film Men', in: The New York Times, 11 november 1928.Barry Popik, 'Deadpan (Dead-pan)', op: barrypopik.com (The Big Apple), 2019.
Tussen 1915 en 1928 zijn meerdere oudere, sporadische vindplaatsen in toneel- en sportverslaggeving gedocumenteerd. De Amerikaanse columnist Damon Runyon gebruikte de term in 1923 in een boksverslag in een Dayton-krant, in de zin The serious, thin-lipped Firpo has an iron face, a "dead pan".Damon Runyon, krantenbijdrage in Dayton, 1923, geciteerd in: Barry Popik, 'Deadpan (Dead-pan)'.
De Amerikaanse romanschrijver Nathanael West gebruikte de term in 1933 in zijn roman Miss Lonelyhearts: He practiced a trick used much by moving-picture comedians – the dead pan. No matter how fantastic or excited his speech, he never changed his expression.Nathanael West, Miss Lonelyhearts (1933), geciteerd in: Patricia O'Conner en Stewart Kellerman, 'Buster Keaton's deadpan look', Grammarphobia, maart 2010.
Het werkwoord to deadpan werd voor het eerst gedocumenteerd in een oorlogsaflevering van Life in 1942: A Jap press officer dead-pans the news that Singapore is fallen.Life, 1942, geciteerd in Lighter 1994 en in Grammarphobia, maart 2010.
Vroege beoefenaars Als vroege voorloper van deadpan-humor in het Engelstalige theater wordt de Engelse music-hall-komediant T. W. Barrett genoemd, die in de jaren 1880 en 1890 optrad door volstrekt stil en zonder glimlach op het podium te staan terwijl hij absurde teksten voordroeg.Sarah Balkin, 'Theory: Deadpan and Comedy Theory'.
De Amerikaanse stomme-film-acteur Buster Keaton (1895–1966) wordt internationaal beschouwd als de archetypische deadpan-uitvoerder en kreeg de bijnaam The Great Stone Face. Keaton zou tijdens zijn jeugd, terwijl hij optrad in de vaudeville-act van zijn familie, hebben opgemerkt dat het publiek harder lachte naarmate hij zelf strakker keek. Hij maakte daarvan een vaste stijl, die hij meebracht naar zijn filmwerk in de jaren twintig.Verschillende contemporaine en latere bronnen, samengevat in: Nick Muller, 'Strak gezicht', in: VARAgids nr. 2, 2025.
Deadpan in de Nederlandse cabaretkritiek In het Nederlandse taalgebied wordt de term deadpan gebruikt in de cabaret- en filmkritiek als aanduiding voor een onderkoelde, droge voordrachtsstijl. In een interview met Nick Muller in VARAgids (2025) typeerde de cabaretier Ronald Goedemondt deadpan-humor als de naar zijn mening hoogste vorm van cabaret:
Deadpan in de fotografie Naast de podiumkomische betekenis wordt de term deadpan sinds het einde van de twintigste eeuw ook in de kunstfotografie gebruikt als aanduiding voor een sobere, frontale, emotioneel gereserveerde manier van fotograferen. Volgens de fotografie-historica Allie Pisarro-Grant gaat de stijl terug op het Duitse fotografische Neue Sachlichkeit-realisme en op het werk van August Sander. In de hedendaagse fotografie wordt deadpan in verband gebracht met onder anderen Bernd en Hilla Becher, Thomas Ruff, Alec Soth en Edward Ruscha.Allie Pisarro-Grant, 'Deadpan and Dead Pan', samengevat in: 'Deadpan Photography Trend in 2018', Depositphotos Blog (2018, 2020).
Wetenswaardigheden De emoji 🗿 wordt gebruikt om een stoïcijnse gezichtsuitdrukking mee weer te geven, bij gebruik van droge humor.
Zie ook Ironie Understatement Lijst van stijlfiguren
Categorie:Humor