Onderworpen (oorspronkelijke Franse titel: ) is een roman van Michel Houellebecq uit 2015, die in hetzelfde jaar in het Nederlands verscheen.'Onderworpen. Michel Houellebecq', op singeluitgeverijen.nl, geraadpleegd op 11 mei 2024. De toekomstroman volgt een hoogleraar aan een Parijse universiteit die, na de overwinning van de moslimpartij bij de presidentsverkiezing, de islamisering van zijn universiteit meemaakt en deze uiteindelijk volledig accepteert. Het boek werd in Frankrijk en andere landen een bestseller en wordt vanwege de thematiek als controversieel gezien.

Inhoud Titel De titel refereert aan de oorspronkelijke betekenis van het Arabische woord islam: onderwerping of overgave. Het gaat in de roman over de vraag of de hoofdpersoon – en de Fransen in het algemeen – zich zullen onderwerpen aan de islam. Over de vertaling van de titel in het Nederlands (onderworpen, onderworpenheid of onderwerping) gaf vertaler Martin de Haan een korte uitleg., 'Onderworpen: de titel', op hofhaan.nl, 7 maart 2019.

Opbouw De roman telt 238 pagina's en bestaat uit vijf delen (vergelijk: de vijf zuilen van de islam). Elk deel wordt voorafgegaan door twee lege pagina's met slechts een Romeins cijfer. Twee delen worden daarnaast voorafgegaan door een citaat: deel I door een citaat van Joris-Karl Huysmans; deel V door een citaat van ayatollah Khomeini. Elk deel is onderverdeeld in een aantal korte hoofdstukken, ongenummerd en slechts in enkele gevallen getiteld (dag van de week plus datum: 'Zondag 15 mei', enz.). Na het eigenlijke verhaal volgt een korte dankbetuiging.

Personages NB: onderstaande lijst bevat de namen van de voornaamste fictieve personages; historische personen, zoals François Hollande, François Bayrou en Marine Le Pen, zijn niet opgenomen. François: ik-verteller; gedesillusioneerd hoogleraar aan de Sorbonne-Nouvelle Universiteit, gespecialiseerd in de schrijver Joris-Karl Huysmans, begin veertig, vrijgezel, apolitiek. Myriam: vriendin van François, studente moderne Franse literatuur, joodse achtergrond, ging voorheen door het leven als goth, nu een elegante vrouw. Steve: collega van François, gespecialiseerd in Arthur Rimbaud; heeft zijn positie in de ogen van François te danken aan zijn contacten met hooggeplaatsten. Marie-Françoise Tanneur: collega van François, gespecialiseerd in Honoré de Balzac, altijd op de hoogte van de laatste ontwikkelingen aan de universiteit. Alain Tanneur: echtgenoot van Marie-Françoise, werkt bij de Franse geheime dienst (DGSI); wordt op non-actief gesteld, omdat hij zijn superieuren waarschuwt tegen het voornemen van de Moslimbroederschap om geleidelijk de sharia in te voeren. Godefroy Lempereur: jonge collega van François, gespecialiseerd in Léon Bloy; bewonderd door François, hoewel hij vermoedt dat Godefroy lid van het Bloc Identitaire is; woont in een herenhuis en bezit een schilderij van William Bouguereau, dat uitgebreid wordt beschreven. Mohammed Ben Abbes: leider van de Moslimbroederschap; zoon van een Tunesisch kruidenier in Neuilly-sur-Seine; beschreven als charismatisch, sluw en zeer bedreven in het verzoenen van ideologisch tegengestelde facties. Chantal Delouze: rector magnificus van de universiteit; lesbienne; treedt na de verkiezingsoverwinning van Ben Abbes terug. Robert Rediger: nieuwe rector magnificus van de universiteit na de privatisering; geboren in Brussel, lid geweest van het Bloc Identitaire, daarna moslim geworden en polygamist; fictief personage gebaseerd op Robert Redeker.

Verhaallijn

Onderworpen speelt zich af in 2022, wat ten tijde van de publicatie van de roman (in 2015) nog in de nabije toekomst lag. Diverse personages (met name de politici) en alle locaties komen in historisch en geografisch opzicht overeen met de werkelijkheid. Andere personages zijn fictief. De verteller is François, een hoogleraar Franse literatuur aan de Université Sorbonne Nouvelle – Paris 3. Hij is gepromoveerd op de Franse schrijver Joris-Karl Huysmans, die zich op latere leeftijd bekeerde tot het katholicisme en dat proces beschreef in een serie romans. François heeft echter al jaren niets meer gepubliceerd. Zijn leven, dat gekenmerkt wordt door vluchtige relaties met studentes, die nooit langer dan een of twee semesters duren, bevindt zich op een dood spoor.

thumb|left|200px|5, rue des Arènes, Parijs (5e arrondissement). In dit pand laat François zich door Robert Rediger overtuigen om moslim te worden Frankrijk verkeert in een politieke crisis. Het Front National (FN) loopt voorop in de peilingen, de gevestigde partijen zijn verdeeld, de enige serieuze uitdager is de Moslimbroederschap. Om te voorkomen dat extreemrechts de presidentsverkiezingen wint, vormen de Parti Socialiste (PS) en de rechtse UMP en UDI een monsterverbond met de moslimpartij. Daarop moet FN-leider Marine Le Pen het opnemen tegen de jonge, briljante en innemende kandidaat van de Moslimbroederschap, Mohammed Ben Abbes.

Frankrijk is in een anarchie terechtgekomen. In veel wijken in Parijs en andere steden vinden aanhoudend rellen plaats, waarvan in de media nauwelijks verslag wordt gedaan. Vanwege het toegenomen antisemitisme verlaten steeds meer joden Frankrijk. Zo ook de ouders van François' jonge vriendin Myriam, die naar Israël emigreren. Op het laatste moment besluit Myriam met hen mee te gaan, waarmee een einde komt aan de relatie met François. In diezelfde tijd overlijden zijn beide ouders. Vanwege de onrust is de universiteit gesloten en François verlaat de stad, zonder doel in zuidwestelijke richting rijdend door een bijna apocalyptisch landschap met her en der geplunderde tankstations, vermoorde mensen en verlaten dorpen.

De presidentsverkiezingen vinden plaats op 5 juni 2022, nadat de eerste ronde ongeldig is verklaard vanwege grootschalige verkiezingsfraude. Ben Abbes komt als winnaar uit de bus en wordt president van Frankrijk. Als door een wonder komt er een onmiddellijk einde aan de opstanden. Tegelijkertijd vinden ingrijpende wetswijzigingen plaats. Ben Abbes maakt een einde aan gendergelijkheid; het patriarchaat wordt hersteld en polygamie wordt wettelijk toegestaan. Vrouwen kleden zich volgens de islamitische kledingvoorschriften en nemen massaal ontslag, waardoor de werkloosheid onder mannen daalt. De nieuwe president zet zich tevens in voor uitbreiding van de Europese Unie met Noord-Afrikaanse landen, de Levant (zonder Israël) en Turkije. Zijn doel is om het Romeinse Rijk te doen herleven, met hemzelf als president van een geïslamiseerd Frankrijk aan het hoofd.

De Sorbonne wordt geprivatiseerd en kan plotseling beschikken over schier oneindige fondsen, afkomstig uit de Arabische wereld. François krijgt ontslag, met behoud van volledig pensioen, aangezien alleen moslims er onderwijs mogen geven. Terwijl hij met de gedachte aan zelfmoord speelt, boekt hij, in de voetsporen van Huysmans, een retraite in de abdij van Ligugé. Hij vindt er geen antwoorden. Diverse oud-collega's, in François' ogen intellectueel zijn minderen, krijgen, nadat ze zich tot de islam hebben bekeerd, belangrijke posities aangeboden, en sluiten gearrangeerde huwelijken met jonge aantrekkelijke bruiden. François ontvangt een uitnodiging van Robert Rediger, de nieuwe rector magnificus van de Sorbonne, en brengt een bezoek aan diens hôtel particulier, waar hij in de watten wordt gelegd. Rediger haalt hem over om net als hijzelf moslim te worden, een nieuw leven te beginnen met alle luxe, een prestigieuze baan en een of meerdere bruiden, die voor hem gekozen zullen worden. François zou nergens spijt van hoeven te hebben.

Vorm, stijl, perspectief, motieven Qua onderwerp lijkt Onderworpen het meest op Platform,De Haan (2015/2019), p. 126. qua vorm lijkt het meer op Elementaire deeltjes, vooral met betrekking tot de ambigue standpunten van de personages en die van de auteur. Vertaler Martin de Haan verwoordde het als volgt: "[...] met Onderworpen zijn we weer helemaal terug bij af: door de verstrengeling van ambigue stijl en ambigue inhoud is het boek een ideologisch mijnenveld."De Haan (2015/2019), p. 62. Houellebecq zelf bevestigt dat het boek net als zijn andere romans ambigu is; het is geen roman à thèse en geen waarschuwing tegen de islam.De Haan (2015/2019), p. 110.

De stijl is vloeiend, zoals in de voorganger, De kaart en het gebied.De Haan (2015/2019), p. 115. Abrupte wisselingen in toon, zoals in de vroege romans, ontbreken. Het vertelperspectief van de roman is dat van een ik-verteller.

Een motief dat regelmatig terugkeert in het werk van Houellebecq, maar ontbreekt in Onderworpen, is dat van de walking ghost phase, waarin de hoofdpersoon alleen eindigt, zonder hoop, zonder verwachtingen, alleen nog leegte. Men zou kunnen zeggen dat Onderworpen voor de hoofdpersoon eindigt met een happy end, hoewel de roman als geheel als een dystopie wordt gezien. Wel vindt er een walking ghost moment plaats als de hoofdpersoon op de zondag van de tweede verkiezingsronde over uitgestorven snelwegen naar het zuiden rijdt. Martin de Haan: "Als je er even over nadenkt is het totaal onwaarschijnlijk, en toch overtuigt het: door de poëzie."De Haan (2015/2019), p. 101.

thumb|180px|Michel Houellebecq in 2014

Publicatie thumb|180px|Titelpagina van de Nederlandse uitgave (2015) Soumission verscheen in Frankrijk op 7 januari 2015, de dag dat in Parijs de aanslag op Charlie Hebdo plaatsvond. De roman verscheen in een oplage van 150.000 exemplaren, die in vijf dagen min of meer was uitverkocht. , 'Michel Houellebecq, numéro 1 des ventes toutes catégories', in: Le Figaro, 15 januari 2015 (gearchiveerde link). In de eerste maand werden meer dan 345.000 exemplaren verkocht. Zowel in Frankrijk als in Italië en Duitsland stond het boek op nr. 1 van de bestsellerlijsten. 'Houellebecq, superstar des ventes en Europe', in: Le Figaro, 11 februari 2015. De Nederlandse vertaling door Martin de Haan verscheen op 12 mei 2015 bij De Arbeiderspers als hardcover, paperback en E-book. Op 18 oktober 2016 volgde een tweede paperback-editie. De roman stond negen weken in de Nederlandse Bestseller 60 met als hoogste positie nr. 16.

| align="left" |Onderworpen||2015||20-05-2015|| 16|| 9||zachte kaft |- | align="left" |Onderworpen||2015||20-05-2015|| 30|| 1||harde kaft

Uitgaven (selectie) Michel Houellebecq: Soumission. Uitgever: Flammarion (originele uitgave: 7 januari 2015) Michel Houellebecq & Vincenzo Vega (vertaler): Sottomissione. Bompiani (15 januari 2015) Michel Houellebecq, Norma Cassau & Bernd Wilczek (vertalers): Unterwerfung. Dumont Buchverlag (16 januari 2015) Michel Houellebecq & Joan Riambau (vertaler): Sumisión. Anagrama (29 april 2015) Michel Houellebecq & Martin de Haan (vertaler): Onderworpen. De Arbeiderspers (12 mei 2015) Michel Houellebecq & Beata Geppert (vertaler): Uległość. W.A.B. (9 september 2015) Michel Houellebecq & Lorin Stein (vertaler): Submission. William Heinemann (10 september 2015) Michel Houellebecq & Ōtsuka Momo (vertaler): Fukujū. Kadokawa shinsho (11 september 2015) Michel Houellebecq & Marija Zonina (vertaler): Покорность. Corpus (2016) Michel Houellebecq & Başak Öztürk (vertaler): İtaat. İthaki Yayınları (31 december 2020) 'Soumission > Editions' op goodreads.com, geraadpleegd 20 juli 2024.

Ontvangst