De Orde van het Heilig Koninklijk Gewelf in de Nederlanden is een Nederlandse obediëntie, oftewel een koepel van vrijmetselaarsloges, die is opgericht in 1950 en werkt volgens de ritus van de Royal Arch. De loges worden binnen de Orde aangeduid als kapittels. Lidmaatschap van een kapittel van het Heilig Koninklijk Gewelf is een van de mogelijke vervolgpaden voor vrijmetselaren in Nederland vanuit de symbolieke – of 'blauwe' - loges van de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden, waar de basisgraden van leerling, gezel en meester worden verleend.

Ritus en graden De ritus van de Royal Arch, zoals die in Nederland wordt beoefend, bestaat anno 2024 uit twee graden. Dit zijn respectievelijk

Ridder van het Heilig Koninklijk Gewelf Verheven Meester, of in het Engels 'Excellent Master' miniatuur|Vervolgpaden Grootoosten der Nederlanden|260x260px De ritus is afkomstig uit Engeland, waar de Royal Arch het belangrijkste vervolgpad vormt voor vrijmetselaren in de symbolieke graden. Royal Arch vrijmetselarij wordt wereldwijd in vele obediënties beoefend, onder meer in Europa, Noord-Amerika en Australië.

De inhoud van de ritus verwijst naar het Bijbelse verhaal dat de terugkeer uit Babylon van de Judese stammen beschrijft en de herbouw van de Tempel van Jeruzalem. Daarnaast is de ritus gebaseerd op een christelijke legende die de ontdekking aldaar beschrijft van een kluis met een altaar waarop een heilig woord was geschreven. Leden van een kapittel zijn automatisch ook lid van de Orde.

Inwijding in de Orde van het Heilig Koninklijk Gewelf is op zijn beurt een voorwaarde voor de toegang tot sommige verdere vervolgpaden, zoals de Groot Priorij van Nederland (Knights Templar), de Order of the Red Cross of Constantine en de Order of Royal and Select Masters.

Structuur De kapittels zijn verenigd onder het Grootkapittel, van waaruit de Orde van het Heilig Koninklijk Gewelf bestuurd wordt door het Ordebestuur. Bijzonder aan de Orde van het Heilig Koninklijk Gewelf is dat binnen het Ordebestuur het hoogste gezag verdeeld is over drie personen (Groot Eerste, Tweede en Derde Princeps) die een gelijkwaardige functie hebben. Analoog aan de structuur van de kapittels wordt het Ordebestuur voorgezeten door de Groot Eerste Princeps, die wordt bijgestaan door de Groot Tweede Princeps en de Groot Derde Princeps, de Groot Schrijver Ezra (grootsecretaris), de Groot Thesaurier (penningmeester) en nog een aantal andere functionarissen. De Groot Eerste Princeps vervult binnen de Orde van het Heilig Koninklijk Gewelf de rol van grootmeester en is de woordvoerder en 'het gezicht' van de Orde.

Tot 2000 was er - analoog aan de situatie in Engeland - een personele unie met de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden, in de zin dat de grootmeester van de symbolische graden ook altijd Groot Eerste Princeps van het Heilig Koninklijk Gewelf was. Tot 2000 bestond dan ook de functie van Pro Groot Eerste Princeps, welke in voorkomende gevallen de plaatsvervanger van de Groot Eerste Princeps was. Vanaf 2000 is deze personele unie opgeheven en kiest de Orde van het Heilig Koninklijk Gewelf zelf een Groot Eerste Princeps.

Elk kapittel kent een eigen bestuur. Ook hier ligt de leiding van het bestuur in handen van drie functionarissen, de eerste, tweede en derde princeps. De drie principes (meervoud van princeps) zijn daarbij gelijkwaardig, hoewel de eerste princeps meestal wel namens alle drie spreekt. Daarnaast bestaat het bestuur uit onder meer een schrijver-Ezra (secretaris), thesaurier (penningmeester) en een aantal meer ceremoniële functionarissen, ook wel officieren genaamd. Binnen de ritus van de Royal Arch is er naast het inwijdingsritueel en het ritueel voor Verheven Meester ook een ritueel voor de installatie van de principes.

Om lid te kunnen worden van een kapittel moet men minstens tien keer achtentwintig dagen meester vrijmetselaar in een symbolieke loge zijn.

Kapittels miniatuur|Historisch schootsvel Heilig Koninklijk Gewelf. Collectie Vrijmetselarijmuseum. Actieve kapittels Anno 2024 zijn er tweeentwintig kapittels actief binnen de Orde, waarvan eenentwintig in Nederland en een in Suriname.

NrNaamDatum van consecratieZetel1Nos Vinxit Libertas (*)03-02-1949Amsterdam2De Sluitsteen21-10-1950Amsterdam3Triple Tau21-10-1950Amstelveen4Zwaard en Troffel01-03-1952Groningen6De Binding28-03-1953Rotterdam8De Gouden Cirkel21-10-1953Den Haag9Zebulon01-09-1955Haarlem13De Leeuw van Judah13-02-1960Hengelo14De Gouden Schakel04-02-1961Velp16De Regenboog08-05-1965Zaandam17Lux et Pax14-01-1967Eindhoven19Eurèkamen20-04-1968Utrecht22Relation07-03-1970Terneuzen23De Twaalf Stammen04-03-1972Zwolle26Getrouwheid21-02-1976Emmen27De Zes Lichten03-12-1977Sneek28Concord (**)12-05-1979Rotterdam32Har Hamoriah19-01-1985Gouda33Mergelland02-01-1985Roermond34Haganum11-01-1986Leiden35Het Zegel van Salomo02-05-1987Alkmaar15De Gouden Sleutel27-01-1967Paramaribo (*) sinds 1950 studiekapittel, gericht op het onderhouden en verdiepen van de kennis van de ritus van de Royal Arch

(**) Engelstalig

Inactieve kapittels In de loop van de tijd zijn een aantal kapittels opgeheven dan wel overgegaan naar een andere obediëntie. NrNaamDatum van consecratieZetel5Mutual (*)28-.05-1953Kaapstad7Belleville (*)10-12-1953Kaapstad10Invenimus 30-06-1956Amersfoort11De Gouden Cirkel21-11-1953Den Haag12De Unie (*)29-10-1958Bloemfontein18La Clé de Voûte (**)10-12-1966Brussel20Roi Salomon (**)16-11-1968Brussel21Mont Moriah (**)16-11-1968Brussel24Dr. CaronBussum25Het Derde TekenAmstelveen29Koning Salomo1981Delft30Het Verbond29-09-1980Bergen op Zoom31Het Sticht1982Amersfoort (*) overgegaan naar Zuid-Afrikaanse obediëntie.

(**) overgegaan naar Belgische obediëntie

Geschiedenis In 1942 werd door Nederlandse vrijmetselaars die permanent in Engeland woonden dan wel door de Tweede Wereldoorlog daarheen waren gevlucht, in Londen de 'Anglo-Dutch Lodge' nr. 5862 opgericht onder jurisdictie van de United Grand Lodge of England. Hieraan werd op 28 mei 1948 een Royal Arch Chapter toegevoegd.

De eerste grootmeester van de symbolieke graden na de bevrijding was mr. dr. L.J.J. Caron, die veel gedaan heeft om de Vrijmetselarij in Nederland, maar ook in de rest van Europa, weer op gang te brengen. Op een van zijn reizen door Europa kwam hij in contact met de 'Anglo-Dutch Lodge' waar men hem enthousiast wist te maken voor de Royal Arch vrijmetselarij. Op 6 oktober 1948 werd hij hierin ingewijd tijdens een bijzondere zitting van het Royal Arch Chapter van de 'Anglo-Dutch Lodge'.

Bij terugkomst in Nederland wist mr. dr. Caron een tiental andere vrijmetselaars te enthousiasmeren om eveneens ingewijd te worden, dit vond plaats tijdens een volgende zitting van het Royal Arch Chapter van de 'Anglo-Dutch Lodge' op 8 december. Op 3 februari 1949 werd vervolgens het eerste Nederlandse kapittel 'Nos Vinxit Libertas' in Amsterdam geconsacreerd in aanwezigheid van een groot aantal Engelse Royal Arch leden, waaronder bestuursleden van het Supreme Grand Chapter. De eerder ingewijde Nederlandse vrijmetselaars werden bij deze gelegenheid benoemd tot bestuur en officieren van deze loge.

Op 27 september 1950 werden daarna de kapittels 'De Sluitsteen' en 'Triple Tau' geconstitueerd, alsmede het Grootkapittel van de Orde van Vrijmetselaren van het Heilig Koninklijk Gewelf der Nederlanden. De beide kapittels en het Grootkapittel werden op 21 oktober geconsacreerd. In eerste instantie was het de bedoeling geweest om het Grootkapittel ook onder de jurisdictie te brengen van de symbolieke graden, dat wil zeggen de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden, analoog aan de situatie in Engeland. Dit werd echter afgewezen door het Grootoosten in 1949, waarna het besluit werd genomen een onafhankelijke Orde op te richten, de Orde van het Heilig Koninklijk Gewelf in de Nederlanden.

Een belangrijke ontwikkeling qua ritus vond plaats in 2017 met de toevoeging van de graad van Verheven Meester, of in het Engels: 'Excellent Master'. Deze graad bestond al vroeg in Engeland maar is bij de samenvoeging van de beide Engelse grootloges in 1813 tot de United Grand Lodge of England verdwenen. In Schotland en Ierland is hij echter altijd blijven bestaan, en met toestemming van het 'Supreme Grand Royal Arch Chapter of Scotland' en het 'Supreme Grand Royal Arch Chapter of Ireland' is deze graad in 2017 ook in Nederland geïntroduceerd. Zij is slechts toegankelijk voor hen die al zijn ingewijd in de Orde van het Heilig Koninklijk Gewelf.

De 'Anglo-Dutch Lodge', waaruit de Orde van het Heilig Koninklijk Gewelf is voortgekomen, fuseerde in 1994 met de 'Barnes Lodge' nr. 4968 tot de 'Anglo Dutch and Barnes Lodge' nr. 4968. In juni 2014 heeft deze loge de lichten gedoofd.

Groot Principes In onderstaande lijst een overzicht van de Groot Eerste Principes van het Heilig Koninklijk Gewelf van 1950 tot de jaren tachtig van de twintigste eeuw. PeriodeNaam1950 - 1958Mr. dr. L.J.J. Caron Tevens Souverein Grootcommandeur van de Orde van de Aloude en Aangenomen Schotse Ritus1958 - 1961Ir. C.M.R. Davidson1961 - 1962vacant1962 - 1974Prof. dr. J. Kok1974 - 1979Ir. G. van Wezel1979 - 1982Dr. Th. Boesman Tevens grootmeester van de Orde der Hoge Graden

Verwante obediënties

Onder auspiciën van het Nederlandse Grootkapittel werd op 10 december 1966 het eerste Belgische kapittel 'La Clé de Voûte' geconsacreerd in Brussel. Op 16 november 1968 werden in Brussel nog twee Belgische kapittels geconsacreerd, te weten 'Roi Salomon' en 'Mont Moriah' en werd overgegaan tot de consecratie van het - zelfstandige - Belgische Grootkapittel van de 'Ordre des Franc-Maçons de la Sainte Arche Royale relevant du Grand Chapitre de Belgique' Op soortgelijke wijze werd de graad van Royal Arch in Zuid-Afrika ingevoerd vanuit Nederland. Op 28 mei 1953 werd het eerste Zuid-Afrikaanse kapittel 'Mutual' geconsacreerd in Kaapstad onder auspiciën van het Nederlandse Grootkapittel, gevolgd op 10 december door het kapittel 'Belleville'. Op 29 oktober 1958 werd vervolgens het kapittel 'De Unie' opgericht in Bloemfontein en werd een Provinciale Grootloge gevormd. Op 30 augustus 1969 vond de consecratie plaats van het - vanaf dat moment zelfstandige - 'Opperste Grootkapittel van die Heilige Koninklike Gewelf van Suid-Afrika' in Kaapstad. Zie ook Grootoosten der Nederlanden Royal Arch ritus Order of the Red Cross of Constantine Knights Templar (vrijmetselarij) Order of Royal and Select Masters

Externe link Orde van het Heilig Koninklijk Gewelf in de Nederlanden

Appendix

Categorie:Nederlandse obediëntie