De genocidezaak van Zuid-Afrika tegen Israël bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ) is een rechtszaak bij het Internationaal Gerechtshof over een mogelijk door Israël uitgevoerde genocide sinds de start van de oorlog in Gaza op 7 oktober 2023. Op 29 december 2023 maakte Zuid-Afrika de genocide-zaak tegen Israël aanhangig. De zaak heeft de officiële titel Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). Israël ontkent zich schuldig te hebben gemaakt aan genocide en zegt uitsluitend te handelen uit zelfverdediging en met inachtneming van het internationaal recht.

Op 11 en 12 januari 2024 werden inleidende openbare hoorzittingen gehouden, waarin Zuid-Afrika en Israël respectievelijk hun visies op de zaak presenteerden. Op 26 januari leverde het Hof een eerste bindend tussenvonnis met voorlopige maatregelen, waarin Israël werd opgedragen alles te ondernemen ter voorkoming van daden die volgens het Genocideverdrag als genocide kunnen worden beschouwd.

Israël ging onverminderd door met het dagelijks bombarderen van Gaza, waarbij onder meer veel ziekenhuizen en woningen werden getroffen. Doordat de levering van noodhulp permanent grotendeels werd belemmerd ontstond er een ernstige humanitaire crisis, resulterend in hongersnood. Op verzoek van Zuid-Afrika deed het Hof op 16 februari, 28 maart en 24 mei tussenuitspraken over aanvullende maatregelen.

Na het eerste tussenvonnis kreeg Zuid-Afrika 9 maanden de tijd om verdere bewijzen voor de aanklacht aan te leveren. Op 28 oktober 2024 ontving het ICJ een aanvullend rapport ter onderbouwing van de beschuldigingen. Israël heeft tot 12 maart 2026 de tijd om schriftelijk zijn argumenten ter verdediging te presenteren. Daarna volgen er nogmaals hoorzittingen.

Tot en met oktober hebben zich 12 staten, inclusief Palestina, formeel bij de zaak aangesloten ter ondersteuning van de argumenten van Zuid-Afrika.

Aanleiding Op 7 oktober 2023 voerden militante groepen vanuit Gaza een grootschalige aanval uit op het grondgebied van Israël waarbij talloze burgers werden omgebracht. Israël reageerde direct met grootschalige luchtaanvallen op Gaza, uitlopend in de Gazaoorlog van 2023-2024. In mei 2024 waren er volgens cijfers van het door Hamas geleide ministerie van Volksgezondheid al meer dan 35.000 Palestijnen in Gaza gedood, met nog vele duizenden niet geborgen onder het puin bedolven slachtoffers. Zo'n 80.000 Palestijnen raakten in dezelfde periode ernstig gewond.Hostilities in the Gaza Strip and Israel - Flash Update #166. OCHA, 15 mei 2024 Het overgrote deel van de bebouwing en infrastructuur van Gaza werd door aanvallen vanuit de lucht en vanaf land en zee vernietigd of ernstig beschadigd. Vrijwel de gehele bevolking van ruim 2 miljoen inwoners raakte ontheemd. Door het grotendeels tot stilstand komen van de levering van noodhulp, inclusief voedsel, water en brandstof, brak er een hongersnood uit.

Definitie van genocide Artikel II van het Genocideverdrag van 9 december 1948 en Artikel 6 van het Statuut van Rome van 17 juli 1998 geven beide dezelfde definitie van genocide. Er worden vijf soorten handelingen genoemd die elk op zich worden aangemerkt als genocide, indien gepleegd met de bedoeling een nationale, etnische of godsdienstige groep, dan wel een groep behorend tot een bepaald ras, als zodanig geheel of gedeeltelijk te vernietigen:Verdrag inzake de voorkoming en de bestraffing van genocide, Parijs, 09-12-1948 Wettenbank (maart 2026 bekeken)Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof, Rome, 17-07-1998 Wettenbank (maart 2026 bekeken)

a. het doden van leden van de groep;

b. het toebrengen van ernstig lichamelijk of geestelijk letsel aan leden van de groep;

c. het opzettelijk aan de groep opleggen van levensvoorwaarden die gericht zijn op haar gehele of gedeeltelijke lichamelijke vernietiging;

d. het nemen van maatregelen, bedoeld om geboorten binnen de groep te voorkomen;

e. het gewelddadig overbrengen van kinderen van de groep naar een andere groep.

Start van de rechtszaak Op 29 december 2023 spande Zuid-Afrika bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ) een zaak aan tegen Israël, waarin het land ervan werd beschuldigd het Genocideverdrag te hebben geschonden tijdens de Gaza-oorlog. Volgens Zuid-Afrika "zijn de daden en nalatigheden van Israël genocidaal van karakter, daar zij zijn gepleegd met de intentie om Palestijnen in Gaza als substantieel deel van de bredere Palestijnse nationale, raciale en etnische groep te vernietigen …". Israëls politiek wordt daarin getypeerd als een 75 jaar lange apartheid, 56-jarige bezetting en 16-jarige blokkade van de Gazastrook.Application instituting proceedings and request for the indication of provisional measures (1,6 MB). International Court of Justice, 29 dec 2023. Via, persberichtSouth Africa files case at ICJ accusing Israel of ‘genocidal acts’ in Gaza. Al Jazeera, 29 dec 2023 Israël wees de genocidezaak "met walging" af als "ongegrond" en noemde het een "bloedsprookje zonder wettelijke grond". Het ministerie van Buitenlandse Zaken zei dat Zuid-Afrika samenwerkte met een terroristische organisatie die oproept tot de vernietiging van Israël.Israel Rejects South Africa's 'Baseless' Pursuit of Genocide Order From Top UN Court for Conduct in Gaza. Reuters, 29 dec 2023

Inleidende hoorzittingen

Op 11 januari 2024 was de eerste openbare hoorzitting, waarin Zuid-Afrika zijn beschuldigingen toelichtte.Pleegt Israël een genocide in Gaza? Zaak voor het Internationaal Gerechtshof start vandaag. vrt nws, 11 jan 2024'Reputatie Israël staat op het spel bij genocideaanklacht in Den Haag'. NOS, 11 jan 2024 Vanwege de ernstige situatie in Gaza werd op grond van het Genocideverdrag verzocht om een voorlopige voorziening, waarin hangende de einduitspraak maatregelen zouden worden genomen om de Gazaanse bevolking intussen tegen genocide te beschermen. Zuid-Afrika eiste een onmiddellijk staakt-het-vuren.Verslag hoorzitting d.d. 11 januari 2024, p. 83-84 CR 2024/1

Op 12 januari was de tweede hoorzitting, waarin Israël zich tegen de beschuldigingen verweerde. Volgens de verdediging werd door Zuid-Afrika een verkeerde voorstelling van zaken gegeven. Ze zei dat Israël in reactie op de aanval van Hamas op 7 oktober 2023 een oorlog van zelfverdediging voerde in overeenstemming met de wet. Ze zeiden dat Israël handelt om zijn volk te verdedigen en vecht tegen Hamas, niet tegen het Palestijnse volk. De verdediging noemde de beschuldigingen van Zuid-Afrika "ongegrond" en eiste namens Israël dat het verzoek tot voorlopige maatregelen zou worden afgewezen en de genocidezaak zou worden afgesloten.Israel rejects genocide claims at The Hague, says South Africa’s allegations ‘baseless’. TOI, 12 jan 2024Verslag hoorzitting d.d. 12 januari 2024 CR 2024/2

Eerste tussenvonnis, 26 januari 2024 Op 26 januari 2024 vaardigde het Hof in een vrijwel unaniem oordeel van de 17 rechters een eerst bindend tussenvonnis uit met voorlopige maatregelen, waarmee het Israël opdroeg alles te ondernemen ter voorkoming van daden die als genocide kunnen worden beschouwd volgens het Genocideverdrag. Daarmee erkenden zij dat er ten minste een redelijk vermoeden was van genocide of dreiging van genocide en dat de genocidezaak daarom doorgang kon vinden. Het Hof legde een zestal voorlopige maatregelen op. De eis van een opgelegd staakt-het-vuren werd echter afgewezen. Daarentegen werd ook de eis van Israël om de zaak bij voorbaat af te wijzen verworpen.Tussenvonnis Internationaal Gerechtshof in genocidezaak is duidelijk signaal aan Israël. TRF, 27 jan 2024World Court says Israel must take steps to prevent acts of genocide in Gaza. Reuters, 26 jan 2024Application SA vs Israel – Order, p. 22-27. De tussenuitspraak van het ICJ, 26 jan 2024 De rechters oordeelden dat ten minste een aantal van de genoemde handelingen en nalatigheden binnen het Genocideverdrag leken te kunnen vallen.ICJ ruling: Key takeaways from the court decision in Israel genocide case. Reuters, 26 jan 2024."At least some of the acts and omissions alleged by South Africa to have been committed by Israel in Gaza appear to be capable of falling within the provisions of the (Genocide) Convention," the judges said."

Netanyahu zei dat de beschuldiging "schandalig" was, Israël al het nodige zou doen om zichzelf te verdedigen en zei dat Israël zich standvastig aan het internationaal recht houdt. De Palestijnse minister Riyad al-Maliki, Hamasleider Sami Abu Zuhri en de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa toonden zich tevreden met de uitspraak.

Tweede tussenvonnis, 16 februari 2024 Omdat Israël zich niets van de uitspraak aantrok en onverminderd zijn aanvallen op Gaza voortzette en zelfs aankondigde met grondtroepen Rafah binnen te vallen, diende Zuid-Afrika op 12 februari 2024 bij het Hof een verzoek in om met spoed aanvullende maatregelen op te leggen.South Africa makes "urgent request" to top UN court to intervene in Israel's planned Rafah incursion. CNN, 13 feb 2024. GearchiveerdRequest for additional measures under Article 75(1) of the Rules of Court submitted by South Africa, 12 February 2024. (, 2,4MB). Via Op 15 februari stuurde Israël "observations" (opmerkingen) aan het Hof met tegenwerpingen. Het stelde dat er geen noodzaak was tot het opleggen van aanvullende maatregelen.Observations of the State of Israel, 15 feb 2024. Via In haar tweede tussenvonnis van 16 februari besliste het Hof dat het vorige tussenvonnis ook op de situatie in Rafah van toepassing was en er dus geen extra maatregelen nodig waren. Wel merkte het op dat de meest recente ontwikkelingen "de bestaande humanitaire nachtmerrie exponentieel zouden doen verergeren met ongekende regionale gevolgen". De opgelegde maatregelen uit het vonnis van 26 januari moesten daarom direct en effectief worden geïmplementeerd. Het Hof benadrukte dat Israël er aan gebonden was om volledig te voldoen aan zijn verplichtingen volgens het Genocideverdrag.Decision of the Court on South Africa’s request for additional provisional measures. Tussenuitspraak van het ICJ, 16 feb 2024. Via

Derde tussenvonnis 3, 28 maart 2024