De Dienst Wim was in de Tweede Wereldoorlog een Nederlands spionage/inlichtingen-netwerk van diverse verzetsgroepen dat werkte als een losse organisatie. Het werd in 1942 opgezet vanuit België door student wis- en natuurkunde Gaston Vandermeerssche en door J.M.W.C. Jansen met hulp van I.J. Cohen en Gijs Stenger. Begin 1943 werd de groep via het Englandspiel geïnfiltreerd door Anton van der Waals. In juli 1943 werd de groep opgerold. Tijdens verhoren in Den Haag en Kamp Haaren heeft een aantal personen informatie over het illegale werk prijsgegeven. Uiteindelijk werden na een strafproces in juni 1944 in Haaren 49 personen veroordeeld en 2 vrijgelaten.Schortinghuis, D.H. 2000. Met de dood voor ogen. Profiel Uitgeverij, Bedum. 167 p.
Ontstaan In de zomer van 1942 werd vanuit Londen een beroep op de Belgische geheime dienst gedaan om meer militaire gegevens uit Nederland te verkrijgen. Via William Ugeux van de Belgische inlichtingendienst Zéro werd Gaston (‘Rinus’) Vandermeerssche benaderd (een student uit Gent).Jong, Lou de, Koninkrijk der Ned. deel 6, band 1 (juli 1942 - mei 1943), pag. 143. Vandermeersche leidde in België een inlichtingendienst, “Dienst Rinus” geheten. De Nederlandse afdeling waarvoor hij Nederlander Gijs Stenger (schuilnaam "Wim") uit Brussel benaderde, kreeg een eigen naam, “Dienst Wim”.Stolpersteine Dordrecht. Gearchiveerd op 26 mei 2024. Volgens anderen zou de naam Dienst Wim betekenen ‘In dienst van Willem van Oranje’, maar Schortinghuis twijfelt hieraan en denkt ook dat de naam in verband staat met ‘Wim’ Stenger.
Dienst Wim was een netwerk en bestond uit de groepen: groep Blaauw-Rinus (Drachten), groep Lam (Bussum), groep Overwijn (Dordrecht), groep Hagenaar (Zeeland) en groep Vermeulen (Bergen op Zoom). Groep ‘Zwaantje’ van Allard Oosterhuis (Delfzijl) werd later betrokken vanwege vervoer van geheime stukken per coaster van kapitein Harrie Roossien naar het neutrale Zweden. Dit was via de zogenaamde Zweedse weg.Wil Vening, 1985. Verzetsgroep Zwaantje, . Strengholt's Boeken, Naarden. 232 blz. Er bestaat ook een organogram van Groep Zwaantje.
Verzet Verzamelde inlichtingen gingen eerst via Bergen op Zoom, België, Frankrijk en Spanje naar Londen, maar vanaf mei 1943 via Delfzijl (groep Zwaantje) naar Zweden en dan naar Londen.
In Zeeland ging de informatie via ‘Oom Henk’ Vermeulen naar Bergen op Zoom. In juni 1943 had Piet Hagenaar een groep van 13 mensen verzameld om gegevens van Walcheren te verzamelen, waarvan 9 personen bij De Schelde werkzaam waren. Een belangrijke schakel was Cor Groendijk die in de lichtdrukkerij werkte en van kaarten en schema’s een extra exemplaar achterover wist te drukken. Deze groep Hagenaar werkte vooral in Vlissingen e.o. Onder leiding van ir. Antonius Johannes Lambertus Juten werd alle informatie op microfilm gezet zodat het per koerier vervoerd kon worden.Van der Ham, G. "Zeeland 1940-1945"; deel 2, , 706 pp. Het ging dan om maximaal 200 pagina’s microfilms per week.
In veel documenten wordt een aantal van 1500 verzetslieden genoemd die onder de naam Dienst Wim zouden vallen. Dit lijkt echt wel veel en Schortinghuis denkt aan een aantal van 100-200. Dit lijkt veel aannemelijker, want er zijn door de Belgische regering 141 verzetslieden gedecoreerd na de oorlog. Dit komt meer in overeenstemming met een aantal van 100-200 personen.
Verraad Reeds in maart 1943 wist de Duitse contraspionage bij Dienst Wim een voet tussen de deur te krijgen. Via het beruchte Englandspiel wisten ze over geheime informatie te beschikken. De Sicherheitsdienst wilde zoveel mogelijk te weten komen over Dienst Wim en zette daarvoor hun meest gewiekste V-mann in, namelijk Anton van der Waals. Hij wist op basis van geheime informatie het vertrouwen van Juten en Vermeulen te winnen. Toen de Duitsers genoeg wisten arresteerden ze in de nacht van 20 op 21 juli 1943 en de daaropvolgende dag een groot aantal verzetslieden van Dienst Wim. Doordat toevallig op 21 juli in Bergen op Zoom door een koerier stukken werden afgegeven, vielen enkele leden van de Walcherense groep alsnog in handen van de SD. Diezelfde avond werden in Vlissingen door Van der Waals en zijn directe chef Joseph Schreieder, Piet Hagenaar en Cor Groendijk gearresteerd. thumb|Cellenbarakken Strafgevangenis Scheveningen De arrestanten van Dienst Wim werden naar de strafgevangenis in Scheveningen (het zgn. ‘Oranjehotel’) vervoerd voor verhoor. Voor verder verhoor werden de gevangenen vervoerd naar en opgesloten in Kamp Haaren, gemeente Oisterwijk, een voormalig Groot-Seminarie van het bisdom Den Bosch dat de Duitsers op 8 september 1941 hadden gevorderd.Het Groot-Seminarie. Gearchiveerd op 26 mei 2024.
Het duurde tot 20 juni 1944 voor de Duitsers de zaak rond hadden en het strafproces zelf duurde van 20 t/m 23 juni 1944. Al die tijd zaten de verzetsmensen in spanning over wat ging komen. Bak, Peter 2018. Een oord van bang wachten, Kamp Haaren 1941-1944, , 301 p.
Proces Wim Op 20 juni 1944 startte het ‘Proces Wim’ in Kamp Haaren en op 23 juni volgde de uitspraak. In het (schijn)proces werden 51 personen van Dienst Wim voorgeleid. De uitspraak was dat er 48 ter dood veroordeeld werden, maar na pleidooi werd dat teruggebracht tot 45.
Vrijspraak is er voor 2 personen:
Mw. Koning, Delfzijl (groep "Zwaantje") Mw. Stientje Oosterhuis-Mensinga, Delfzijl (groep "Zwaantje") Vrijheidsstraf is er voor 4 personen:
H.J. (Herman) Beerman (1914-1989), Dordrecht (fotograaf, groep "Overwijn") D.S. (Dirk) Rustema (schuilnaam "Joop"), Middelstum (radioman, groep "Zwaantje") J. (Johan) Dijkstra, Delfzijl (koerier, groep "Zwaantje") Adrianus Marinus Johannes (Adriaan) Verpalen (1919-), Bergen op Zoom (groep "Vermeulen") Ter dood veroordeeld wegens spionage zijn 45 personen:
A.J. (Anton) Bak (1901-1985), Hilversum (pianostemmer) J. (Joseph/Jos) Cohen (schuilnaam "John") (1906-1972), Brussel R. (Regine) Cohen-Pekel (schuilnaam "Rita") (1907-1971), Brussel Johannes Lucia (Jan) Dercks (1911-1944), Bergen op Zoom (op 3 december 1944 omgekomen door honger, ziekte en longontsteking, groep "Vermeulen") Louis Emile (Louis) Deschepper, Breda (groep "Vermeulen") Josephus Medardus Seraphinus (Josef) Deschepper, Breda (groep "Vermeulen") L.J.M. (Lou) Franzen (1924-1945), Dordrecht (op 6 april 1945 door de S.S. nabij Dohnsen om het leven gebracht, groep "Overwijn") C. (Cornelis/Cor) Groendijk (1915-1990), Vlissingen (medewerker lichtdrukkerij De Schelde, groep "Hagenaar") J.W. (Jan) de Haan (schuilnaam "Udo"), Bussum (groep "Bussum") P. (Pieter/Piet) Hagenaar, Vlissingen (lasser De Schelde, groep "Hagenaar") Eduard Johannes Antonius (Eduard) Hermans, Venlo D.J. (Dick) Hofman (1926-1945), Nieuwdorp (door verhongering omgekomen op 15 maart 1945 in Lüttringhausen) A. Holthuis, Breda (groep "Vermeulen") C.A.M. Hopstaken, Oudenbosch A. (Adri) Huisson, Breda (groep "Vermeulen") M. Huysmans, Bergen op Zoom (groep "Vermeulen") Antonius Jacobus Marinus Kamp, Breda (groep "Vermeulen") H. (Harm) Koning (schuilnaam "Prins"), Delfzijl (marconist, groep "Zwaantje") W.C. van Krimpen, Breda (groep "Vermeulen") G.M. (Gijsbertus, Gijs) Lam (schuilnaam "Bart"), Bussum (groep "Bussum") J. (Johan) Lettinga, Hilversum (radioman) Gerardus Petrus (Piet) Matthijssen, Roosendaal G. (George) Monté, Bergen op Zoom (groep "Vermeulen") A.L. (Allard) Oosterhuis (1902-1967) (schuilnamen "Zwaantje" en "Wim"), Delfzijl (huisarts en reder, groep "Zwaantje") L.A. (Leonie) van Overgoor (1924-2006), Breda (groep "Vermeulen") J.F. (Jac.) Overwijn (schuilnaam "Oom Kees"), Dordrecht (groep "Overwijn") W.H.M. (Mientje) Proost (1919-2012), Bergen op Zoom (groep "Vermeulen") J. (Jan) Reichart, Breda (groep "Vermeulen") H. (Harm, Harry) Roossien (1916-2001), Groningen (coasterkapitein, groep "Zwaantje") J.P. (Jan) van Rooy (1919-1998), Breda (groep "Vermeulen") D.H. (Derk Hero) Schortinghuis (1912-1998) (schuilnaam "Evert"), Den Haag L. (Lukas) Schreuder, Appingedam Jac. A.A. (Boelie) van der Smissen (1923-2017), Roosendaal L. (Libbe) Smit, Eindhoven E. Steiner, Hilversum G.A.F. (Gijs) Stenger (schuilnaam "Wim"), Brussel D.A. (Dirk) Stienstra (schuilnaam "Willy"), Bussum (groep "Bussum") D.J. (Dirk Johannes) van Tuyl (1901-1955), Vlissingen (groep "Hagenaar")Verfolgungsschicksal niederländischer Widerstandskämpfer G. (Gaston) Vandermeerssche (1921-2010) (schuilnaam "Rinus" of "Raymond"), Gent J.M. (Jacob) Varkevisser, Leiden P.A.L. (Paul) Vemer, Dordrecht (groep "Overwijn") J.B. (Jan) Vermeulen (schuilnaam "Albert" en "Oom Henk"), Breda (groep "Vermeulen") J. (Juko) Wester, Groningen (coasterkapitein "Wegro", groep "Zwaantje") E. (Elisabeth, Beb) Wiersma (1922-1945), Dordrecht (omgekomen op 16 januari 1945 in Ravensbrück, groep "Overwijn") J.S. (Dick) Winterdijk (1918-1945), Den Haag (overleden door "slechte omstandigheden en long TBC" op 9 april 1945 in Lüttringhausen) Hierna was nog gratie mogelijk door generaal Christiansen als Wehrmachtsbefehlshaber. Tussen de uitspraak van de rechtbank en de beslissing van Christiansen verliepen vaak enkele weken. Juist in die periode stortte in Frankrijk na de invasie bij Normandië (D-day) de Duitse weerstand in. Duitse instellingen werden naar het oosten verplaatst en daarmee raakte de bureaucratie ontregeld. De Duitsers hadden Kamp Haaren nodig als ziekenhuis en dus moesten de gevangen worden verplaatst.
Iansen werd niet gearresteerd en na enige tijd, toen het weer ‘veiliger’ werd, richtte hij een nieuwe inlichtingengroep op onder de naam van Geheime Dienst Nederland (GDN).
Duitsland Op 29 juli 1944 werden ca. 200 mannelijke gevangenen per bus van Kamp Haaren naar Anrath bij Krefeld in Duitsland afgevoerd. Rita Cohen, Mientje Proost, Leonie van Overgoor en Beb Wiersma werden 4 september vervoerd naar kamp Vught en vervolgens naar concentratiekamp Ravensbrück en tot slot concentratiekamp Dachau.Proost, Mientje 2012. Memoires uit de bezettingsjaren 1940-1945. 90 p. Beb Wiersma overleed in Ravensbrück op 17 januari 1945. thumb|Tuchthuis Remscheid-Lüttringhausen rond 1945 Op 5 september werden de mannelijke gevangenen verplaatst naar de gevangenis van ‘Tuchthuis Lüttringhausen’. Een deel van de groep werd op 2 november naar ‘Tuchthuis Hameln’ (aan de Weser) gebracht. Met de gevangenen werd geregeld gesold. Lange marsen zonder eten en drinken en daarna weer gewoon terug naar dezelfde gevangenis.
Vanwaar deze verplaatsingen van de gevangenen over diverse gevangenissen, terwijl mannen van Dienst Wim als spionnen ‘normaal’ gefusilleerd zouden worden? Er zou een uitwisselingsplan hebben bestaan met Duitse krijgsgevangenen resp. spionnen in Engeland. De Nederlandse consul in Zweden zou een bemiddelende rol hebben gespeeld tussen Christiansen en de Nederlandse regering in Londen. De onderhandelingen liepen vast, mede als gevolg van de voortgaande militaire successen van het invasieleger. Visser, Frank 1974. De zaak Antonius van der Waals, Den Haag, Zuid-Hollandsche Uitgeversmaatschappij, . Ondertussen wilde de Gestapo de gevangenen fusilleren, maar directeur dr. Karl Engelhardt (1901-1975) voorkwam dit. Dat was een heel moedig optreden.Nederlandse gevangenen in het tuchthuis van Lüttringhausen op Traces of War . Gearchiveerd op 5 januari 2026.
Bevrijding Op 5 april 1945 verlieten ca. 450 gevangenen van Hameln de stad in een lange stoet. De Amerikanen waren dichtbij. Van september 1944 tot juli 1945 stierven in ‘Tuchthuis Hameln’ 247 gevangenen.Ein Kamerateam im Zuchthaus Hameln. Gearchiveerd op 26 mei 2024.
Een ellendige tocht van ca. 40 km bracht hen in de nacht op 6 april in Holzen, Kamp Hecht. Maar de bevrijders gingen sneller dan de groep gevangenen.