Het onderzoek van het Internationaal Strafhof inzake Israël en Palestina is een onderzoek van het Internationaal Strafhof (ICC) naar oorlogsmisdaden die door Israëlische en Palestijnse leiders zijn gepleegd in Palestina en Israël sinds 13 juni 2014. Een vooronderzoek startte na jarenlange vertraging op 16 januari 2015. Op 3 maart 2021 werd een volledig onderzoek gestart. Het wordt geleid door de aanklager van het ICC Karim Ahmad Khan.
Al in januari 2009 maakte de Palestijnse Autoriteit de zaak bij het ICC aanhangig, maar het verzoek werd afgewezen omdat Palestina niet als staat werd erkend. De zaak werd in december 2014 alsnog in behandeling genomen, na erkenning van Palestina door de Verenigde Naties. Op 21 november 2024 vaardigde de Pre-Trial Chamber I van het ICC internationale arrestatiebevelen uit voor de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en voormalig legercommandant en Minister van Defensie Yoav Gallant op beschuldiging van misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden. Ook voor de leider van de militaire tak van Hamas Mohammed Deif werd een arrestatiebevel uitgevaardigd op beschuldiging van soortgelijke misdaden. Mogelijk zullen nog meer arrestatiebevelen volgen. Na arrestatie van een verdachte zal deze bij het ICC worden voorgeleid en zal er een strafproces volgen. Israël claimt Deif inmiddels te hebben geliquideerd.
Toelatingsprocedure voor Palestina Eerste verzoek tot onderzoek
Op 21 januari 2009, kort na het conflict in de Gazastrook 2008-2009, deponeerde de Palestijnse Autoriteit (PA) bij het ICC een verklaring, waarin het de rechtsmacht van het Internationaal Strafhof erkende vanaf 1 juli 2002.Update on Situation in Palestine. ICC Office of the Prosecutor, 3 apr 2012. Gearchiveerd; Via (gearchiveerd)Aanvraag d.d. 21 sep 2009 Amnesty International eiste in maart 2011 onderzoek door het ICC naar oorlogsmisdaden en mogelijke misdaden tegen de menselijkheid, begaan in de Gaza-oorlog van 2008-2009, die binnen deze periode zou vallen.Refer Gaza situation to ICC - Amnesty call on UN Human Rights Council. Persbericht Amnesty International, 9 maart 2011. Gearchiveerd Internationaal was er echter onenigheid over de vraag of Palestina door het ICC kon worden geaccepteerd als staat in de zin van het Statuut.Situation in Palestine, Summary of submissions on whether the declaration lodged by the Palestinian National Authority meets statutory requirements. ICC, 3 mei 2010. Via
Strafonderzoeken worden geleid door de aanklager van het ICC, die kantoor houdt in de "Office of the Prosecutor" (OTP).Office of the Prosecutor. ICC (nov 2024 bekeken) De toenmalig aanklager van het ICC Luis Moreno Ocampo opende een vooronderzoek en publiceerde op 3 april 2012 zijn conclusie dat Palestina op dat moment door meer dan 130 regeringen was erkend als staat, maar door de VN slechts als "waarnemer" en niet als "niet-lid-staat". Palestina had op 23 september 2011 wel een verzoek ingediend voor toelating als lidstaat, maar de VN-Veiligheidsraad had daartoe geen positieve aanbeveling geleverd. Palestina kon derhalve nog niet door het ICC als lidstaat worden erkend.Fatou Bensouda: the truth about the ICC and Gaza. Fatou Bensouda, The Guardian, 29 aug 2014. Gearchiveerd; Publicatie op de ICC-website."Nonetheless, to date, the statute is not one of the treaties that Palestine has decided to accede to, nor has it lodged a new declaration following the November 2012 general assembly resolution."
Tweede verzoek tot onderzoek Op 29 november 2012 erkende de VN middels resolutie 67/19 als niet-lid waarnemerstaat. Vanaf dat moment kreeg Palestina het recht toe te treden tot het Verdrag van Rome. Pas tijdens de Gaza-oorlog van 2014 maakte de Palestijnse Autoriteit aanstalten om zich aan te sluiten bij het ICC. Zij waren daartoe alleen bereid als Hamas en Islamitische Jihad de aanvraag mee wilden ondertekenen. Volgens Al-Haq waren die daartoe bereid.Palestinian leaders poised to join ICC in order to pursue Israel for war crimes. The Guardian, 5 aug 2014. Gearchiveerd Op 25 juli 2014 zond volgens Al Jazeera de Minister van Justitie Saleem al-Saqqa een verzoek om een onderzoek naar oorlogsmisdaden naar het ICC. Volgens een uitgelekt document werd de aanvraag niet gehonoreerd, omdat hij niet was ondertekend door het staatshoofd (Mahmoud Abbas), het hoofd van de regering of de Minister van Buitenlandse Zaken.Is the PA stalling Gaza war crimes probe? Al Jazeera, 12 sep 2014 Op 5 augustus reisde de Minister van Buitenlandse Zaken Riad Malki af naar Den Haag om de aanvraag te bespreken. Het ICC ontkende een officieel document van Palestina te hebben ontvangen over acceptatie van de jurisdictie van het Hof of een verzoek tot opening van een onderzoek naar misdaden.The Prosecutor of the International Criminal Court, Fatou Bensouda, receives the Minister of Foreign Affairs of Palestine. Statement Fatou Bensouda, ICC, 5 aug 2014
Op 9 december 2014 accepteerde het ICC de status van Palestina als staat, zodat alsnog een verzoek kon worden ingediend.Hague-based ICC accepts Palestine’s status. Al Jazeera, 9 dec 2014 Op 1 januari 2015 deponeerde de regering van Palestina bij het ICC opnieuw een verklaring toe te willen treden tot het Verdrag van Rome, wat per 2 januari in ging.The Prosecutor of the International Criminal Court, Fatou Bensouda, opens a preliminary examination of the situation in Palestine. Persbericht ICC, 16 jan 2015The State of Palestine accedes to the Rome Statute. Persbericht ICC, 7 jan 2015Verklaring van acceptatie jurisdictie ICC, 31 dec 2014, ondertekend door president Abbas. Als reactie op het Palestijnse verzoek stopte Israël onmiddellijk met de betaling van de belastingen ter hoogte van zo'n 120 miljoen dollar per maand, die als bezettingsmacht namens de Palestijnse Autoriteit werden geïnd conform het Paris Protocol in de Oslo-akkoorden.Palestine at the ICC: Of course Israel hates it. Al Jazeera, 19 jan 2015. Gearchiveerd
Vooronderzoek Op 16 januari 2015 opende de toenmalig aanklager Fatou Bensouda een vooronderzoek. De jurisdictie van het ICC werd vastgesteld als het grondgebied in de Bezette Palestijnse gebieden, inclusief Oost-Jeruzalem. De te onderzoeken periode zou lopen vanaf 13 juni 2014, de datum waarop Palestina de erkenning had laten ingaan, waardoor ook de oorlogsmisdaden in de Gaza-oorlog van 2014 konden worden meegenomen. Een eventueel onderzoek zou starten op een nog nader te bepalen datum.State of Palestine – Situation in the State of Palestine. ICC, zaaknummer ICC-01/18 Minister van Buitenlandse Zaken Avigdor Lieberman veroordeelde de aankondiging van het ICC als "schandalig" en Netanyahu noemde het een "cynische manipulatie van het ICC door de Palestijnen, om de joodse staat het recht te ontzeggen zich te verdedigen tegen oorlogsmisdaden, terwijl het ICC juist was opgericht om terrorisme te voorkomen."
Op 20 december 2019 maakte de aanklager bekend dat een onderzoek kon worden gestart, maar dat zij eerst nog met voorrang de Pre-Trial Chamber I (afgekort als 'Chamber' of 'PTC') wilde raadplegen over de territoriale reikwijdte ervan. Deze nodigde belanghebbende partijen uit om hun visie op de zaak te geven.ICC Pre-Trial Chamber invites Palestine, Israel, interested States and others to submit observations. ICC, 28 jan 2020 Op 5 februari 2021 bracht de Pre-Trial Chamber I verslag uit van de reacties van deze partijen en bepaalde dat de jurisdictie van het ICC op grond van VN-resoluties reikt tot de Bezette Palestijnse gebieden, zijnde Gaza en de Westoever, inclusief Oost-Jeruzalem.Decision on the ‘Prosecution request pursuant to article 19(3) for a ruling on the Court’s territorial jurisdiction in Palestine’, par.116-118 (1,3MB). ICC Pre-Trial Chamber I, 5 feb 2021. Via. "On this basis, the Chamber finds that the Court’s territorial jurisdiction in the Situation in Palestine extends to the territories occupied by Israel since 1967, namely Gaza and the West Bank, including East Jerusalem."
Start onderzoek Op 3 maart 2021 kondigde de aanklager aan dat het ICC na vijf jaar vooronderzoek misdaden tegen zowel Palestijnse als Israëlische slachtoffers zou gaan onderzoeken vanaf 13 juni 2014.Statement of ICC Prosecutor, Fatou Bensouda, respecting an investigation of the Situation in Palestine.ICC, 3 maart 2021. Bensouda zei dat er voldoende basis was om oorlogsmisdaden door de IDF en leden van Hamas en andere Palestijnse gewapende groepen te onderzoeken, alsmede oorlogsmisdaden gepleegd door leden van de Israëlische autoriteiten op de bezette Westoever.ICC opens 'war crimes' investigation in West Bank and Gaza. BBC, 3 maart 2021. Gearchiveerd Israël en de Verenigde Staten wezen een onderzoek af; de Palestijnse autoriteiten, inclusief Hamas juichten het toe. Achter de schermen werkten Israëlische beambten aan ondermijning van het Hof door het onderzoek tegen te werken en te vertragen en de impact te beperken. Benjamin Netanyahu noemde het onderzoek een antisemitische aanval op de enige joodse staat en de beslissing om het onderzoek te starten "onvervalst antisemitisme en het hoogtepunt van hypocrisie".
Op 16 juni 2021 werd het onderzoek overgenomen door Karim Ahmad Khan, die Bensouda als aanklager opvolgde voor een nieuwe termijn van 9 jaar. In tegenstelling tot zijn voorgangster maakte Khan direct een prioriteit van het onderzoek. Hij installeerde een speciaal team om het onderzoek te versnellen en maakte voor 2023 een budget vrij van een miljoen euro. Hij verzocht de internationale gemeenschap het project met aanvullende fondsen te ondersteunen.A Response to Mariniello About the Palestine Investigation. Kevin Jon Heller, Opinio Juris, 4 jan 2024 Hij creëerde ook de speciale website OTPLink, waar eenieder desgewenst anoniem ICC-gerelateerde misdaden kan melden (niet alleen over Israël/Palestina).OTPLink (aug 2024 bekeken)
In oktober 2022 verzocht B’Tselem aanklager Khan met spoed in te grijpen bij acties van Israël op de Westoever, bedoeld om Palestijnse gemeenschappen in de Heuvels van Hebron en Masafer Yatta uit hun huizen en van hun land te verdrijven door middel van dagelijkse aanvallen van het leger en kolonisten uit de Israëlische nederzettingen. B’Tselem beschuldigde Israël ervan bezig te zijn met het uitvoeren van een oorlogsmisdaad door overtreding van artikel 8.2.a.vii van het Statuut van Rome (onwettige deportatie of verplaatsing of onwettige opsluiting). De verdrijving was goedgekeurd door het Israëlisch Hooggerechtshof. B’Tselem stelde premier Benjamin Netanyahu, toenmalig defensieminister Benny Gantz, opperbevelhebber Aviv Kochavi, de legercommandant, het hoofd van de Civil Administration en het Hooggerechtshof aansprakelijk.B’Tselem urgent appeal to the prosecutor of the International Criminal Court: stop Israel from committing a war crime in South Hebron Hills. Persbericht B’Tselem, 6 okt 2022 In dezelfde maand riep Amnesty International in een rapport op tot onderzoek naar Israëlische aanvallen op Gaza, de toen al 15-jarige blokkade van Gaza en de "misdaad tegen de menselijkheid van apartheid" in Palestina.Amnesty: ICC must investigate Israeli war crimes in Gaza. Scottish Legal News, 26 okt 2022
Eerste voorstel voor arrestatiebevelen Trigger Gazaoorlog 2023-2024 Op 12 oktober 2023, in de eerste week van de Gazaoorlog van 2023-2024, waarschuwde de aanklager, Karim Ahmad Khan, dat mogelijke oorlogsmisdaden door Hamas in Israël en door Israël in Gaza door het ICC konden worden onderzocht, ook al had Israël zich niet aangesloten bij het ICC.Exclusive: Hamas attack, Israeli response fall under ICC jurisdiction, prosecutor says.Reuters, 12 okt 2023.