Psalm 139 is een psalm uit de Psalmen in de Hebreeuwse Bijbel. In de Septuagint en de Vulgaat heet zij Psalm 138, in het Latijn wordt vers 2 als titel gebruikt: Domine probasti me et cognovisti me.Voor de afwijkende nummering van de psalmen zie ook: Lijst van afwijkende nummering van Bijbelverzen. Ook de verzen wijken incidenteel af, met name op het verschil tussen de eerste regel genummerd als eerste vers, dan wel als opschrift zonder versnummer.
De psalm vangt aan met het opschrift Voor de koorleider. Van David een psalm. De psalm was oorspronkelijk een tekst die op melodie was gezet en die instrumentaal begeleid werd, een zogenoemde contrafact. De toeschrijving aan David is een interpretatie vanuit de tradities van het jodendom en het christendom.
Genre In Psalm 139 komen diverse lofprijzingen voor die maken dat de term lofpsalm vaak genoemd wordt als genre en in elk geval op onderdelen wel wordt ondersteund.
Omdat er ook beklag in klinkt komt de term klaagpsalm eveneens voor. Hiertegen spreekt dat er niet over specifieke thema's geklaagd word,t zoals vervolging of persoonlijk lijden. Het beklag dat wel klinkt ,blijft dan passen in een vrome opstelling van de psalmist. Omdat de psalm eindigt met dit beklag, is de term dankpsalm niet juist. Daarbij moet ervan worden uitgegaan dat de psalm niet zo geredigeerd is dat de laatste verzen niet het oorspronkelijke einde zijn. Psalm 139:19-22 Utrecht, 2015 (geraadpleegd op 12 juni 2024)
Inhoud en interpretatie De tekst van Psalm 139 prijst de alomtegenwoordigheid van God, die wordt geadresseerd met de Godsnaam JHWH.Zie Ps. 139:1, 4, en 21 De auteur beschrijft God als Degene die zijn nieren vormde, hem weefde in de moederschoot.Ps. 139:13 Dit kan worden opgevat als het ontstaan van de psalmist. Enkele verzen tonen echter ook wel verwijzingen naar de schepping van de mens in het algemeen.Ps. 139:5 en 16 Daarnaast vermoedt men dat met de moederschoot, het duister en de nacht symbool staan voor het dodenrijk.Noten en aantekeningen bij de Willibrordvertaling (2012)Noten en aantekeningen bij de Nieuwe Bijbelvertaling (2004) In die lijn staat nieren symbool voor het binnenste, het geweten.
Van de verwijzingen naar de schepping en specifiek naar AdamRabijn - Chapter 139, Outorah.org, geraadpleegd 12 juni 2024 is het woord גָּלְמִ֚י (galmi)Het zelfstandig naamwoord golem komt in deze specifieke vorm slechts één maal voor in de Tenach in vers 16 het sterkste. In de Nederlandse versie wordt dit vaak vertaald met vormeloos begin of woorden van dezelfde strekking. Het Hebreeuwse woord גָּלְמִ֚י heeft in de joodse context echter een specifiekere betekenis en verwijst naar een golem.גּוֹלֶם Daarnaast heeft het een duidelijk suffix dat bezit aanduidt, in dit geval van (God).
In de laatste verzen besluit de psalm met een (schijnbare) tegenstelling. De psalmist vraagt of hij niet moet haten. Namelijk hen die God haten. Haten heeft in het Hebreeuws meerdere connotaties die variëren van diepe gevoelens van afkeer tot een gebrek aan liefde. ‘Ik haat hen met een volkomen haat’ (Psalm 139:21-22) op Theologie.nl, 1 januari 2007 In een behoudendere interpretatie kan hierin de spanning worden gelezen die verbonden is aan de overgave aan het kiezen voor God en dus tegen Diens tegenstanders.
Gebruik Jodendom In het jodendom begint de Thora-cyclus met de Parasja Beresjiet. Deze bevat psalsm 13t Malben - Studiecentrum voor Noachieten Rooster van Parasjas 5777 - 2016/2017, (geraadpleegd op 12 juni 2024)
Rooms-Katholieke Kerk In de rooms-katholieke diensten wordt de psalm traditioneel gezongen of gelezen tijdens de vespers, het avondgebed.RKDocumenten (geraadpleegd op 12 juni 2024)
Protestante denominaties In protestante kringen wordt Psalm 139 (berijmd) gezongen bij de voorbereiding voor het Heilig Avondmaal en op de zondag van de Drie-eenheid van God.Psalm 139 Liturgie.nu (geraadpleegd op 12 juni 2024)
#139