miniatuur|Agoeti-patroon zichtbaar in een detail van de gespikkeld cypervacht bij een Abessijn
Het agoeti-patroon is een vachtafkleuring die wordt gekenmerkt door haren die afwisselende banden van donkere en lichtere pigmentatie hebben. Dit zorgt voor een vaak gespikkelde aftekening bestaande uit schutkleuren in de vacht overeenstemmend met de omgeving dat helpt bij camouflage. In veel (kleine) zoogdiersoorten is dit het genetische wildtype, en de agoeti-afkleuring wordt om deze reden hierbij ook wel wildkleur genoemd. De term agoeti is vernoemd naar de agoeti (dier), welke deze vachtafkleuring bezit.
Genetica miniatuur|Agoetibanden op een kattenhaar Het agoeti-patroon wordt beïnvloed door het agoeti-gen op de A-locus. Dit gen codeert voor een eiwit (agoeti-signaalproteïne, ASIP) dat de distributie van melanine (pigment) in het haar beïnvloedt. Het zorgt ervoor dat de productie van eumelanine (donker pigment) en feomelanine (licht pigment) afwisselend plaatsvindt tijdens de haargroei.
Eumelanine: Dit pigment zorgt voor zwarte of bruine kleuren in de vacht. Feomelanine: Dit pigment zorgt voor gele of rode tinten in de vacht.
Mechanisme Tijdens de groei van het haar wordt de productie van deze pigmenten gereguleerd door het agoeti-signaalproteïne. Wanneer het eiwit actief is, wordt de productie van eumelanine onderdrukt en feomelanine geproduceerd, wat resulteert in lichte banden. Wanneer het eiwit inactief is, wordt eumelanine geproduceerd, wat resulteert in donkere banden.
Diersoorten miniatuur|Midden-Amerikaanse agoeti (Dasyprocta punctata) Het agoeti-gen (ASIP) wordt gevonden in zoogdieren, met name van klein formaat, zoals knaagdieren, konijnen, kleine katachtigen en honden. Echter ook grotere zoogdieren, zoals sommige hoefdieren produceren de afkleuring, zoals paarden, runderen, kamelen en herten.
Knaagdieren: Bij veel knaagdieren, zoals muizen, ratten, cavia's en natuurlijk de agoeti's, komt het agoeti-patroon veel voor. Dit helpt hen om te gaan met de omgeving door betere camouflage tegen roofdieren.
Konijnen: Agoeti is ook een veelvoorkomend patroon bij konijnen, waarbij de basisvachtkleur vaak gemengd is met verschillende tinten.
Katachtigen: Bij sommige kleine katachtigen (Felinae) wordt een vergelijkbaar patroon gezien, waarin afzonderlijke haren afwisselende banden van lichte en donkere kleuren hebben. Een voorbeeld hiervan is zichtbaar in de Abessijn-raskat. In de gedomesticeerde huiskat heeft elke haar in de lichtere grondkleur van een cyperse kat agoeti-banden.
Culturele en historische betekenis Camouflage: Het agoeti-patroon is evolutionair voordelig gebleken vanwege de uitstekende camouflage. Dieren met deze kleur kunnen beter opgaan in hun omgeving, wat hun overlevingskansen vergroot.
Fokken en selectie: In de fokkerij van huisdieren, zoals cavia's en katten, is de agoeti-kleur vaak gewenst vanwege de natuurlijke en aantrekkelijke uitstraling. Fokkers selecteren vaak op basis van specifieke patronen en kleurkenmerken.
Verwante onderwerpen Melanisme: Een genetische mutatie die resulteert in een volledig zwarte of zeer donkere vacht. Albinisme: Een genetische mutatie die leidt tot een gebrek aan pigment, wat resulteert in een volledig witte vacht en vaak rode ogen. Genetische variatie: Naast het agoeti-gen zijn er vele andere genen betrokken bij de kleur en het patroon van de vacht bij dieren. Variaties en mutaties in deze genen kunnen leiden tot een breed scala aan kleuren en patronen.
Categorie:Haar