De koude revolutie is een verzameling essays van de Franse schrijver Michel Houellebecq, samengesteld en vertaald in het Nederlands door Martin de Haan. De eerste editie verscheen in 2004 met als volledige titel De koude revolutie. Confrontaties en bespiegelingen. De tweede editie, deels herzien en uitgebreid, verscheen in 2022 onder de titel Nader tot de ontreddering. De koude revolutie 2022. De bundels bestaan in deze vorm alleen in het Nederlands en bevatten vrijwel alle, tot 2022 gepubliceerde essays van Houellebecq. In het Frans en andere talen is het essayistisch werk van deze schrijver in afwijkende samenstellingen en onder andere titels gepubliceerd.
De bundel uit 2004 bevat ruim dertig essays; die uit 2022 veertig, waarvan zeventien nieuwe. Enkele essays hebben een grotere omvang. Verreweg het omvangrijkst is de monografie over de Amerikaanse sciencefictionschrijver H.P. Lovecraft, die alleen in de eerste uitgave is opgenomen. Verder bevatten beide edities een tiental interviews met Houellebecq. De auteur bestrijkt in beide bundels een veelheid aan onderwerpen, waarbij hij blijk geeft van een voor hem kenmerkende pessimistische kijk op de hedendaagse westerse samenleving, een duidelijke afkeer van het liberalisme en een zekere voorkeur voor het conservatisme.
Inhoud Titel De titels van de twee essaybundels zijn bedacht door de samensteller/vertaler Martin de Haan, aangezien er in 2004, toen de eerste bundel uitkwam, in het Frans nog geen complete verzameling van Houellebecqs essays bestond. Beide titels verwijzen naar het essay 'Nader tot de ontreddering'., '‘Ja. Ja ja ja. Ja ja.’ – Reactie op Sabine Hillen', in: rekto:verso, nr. 7, september-oktober 2004 (online tekst op hofhaan.nl, geraadpleegd 9 juli 2024). In dit essay pleit de auteur ervoor om af en toe een informatie- en consumptiestop in te lassen: "een soort van koude revolutie [...] door even buiten de informatief-publicitaire stroom te gaan staan [...] je hoeft alleen maar een pauze in te lassen, de radio uit te doen, de televisie uit te zetten; niets meer te kopen, niets meer te willen kopen."Houellebecq (2004), p. 220.
Opbouw De eerste editie van de bundel uit 2004 telt 368 pagina's en bevat 32 essays, verhalen, brieven en interviews, die chronologisch gerangschikt zijn naar verschijningsdatum. De meeste essays zijn kort (2-10 pagina's). Vier essays plus het afsluitende interview van Houellebecq met Martin de Haan tellen elk twintig pagina's of meer. Daarvan zijn er drie onderverdeeld in hoofdstukken. Het omvangrijkste werk, de monografie 'H.P. Lovecraft – Tegen de wereld, tegen het leven', bestaat uit een voorwoord, gevolgd door drie delen met in totaal zestien hoofdstukken. Het kan gezien worden als één werk – Houellebecq noemde het ooit "een soort van eerste roman", 'Nawoord. De romanpoëzie van Michel Houellebecq', in: (1994/2000): De wereld als markt en strijd, pp. 169-175. De Arbeiderspers, Amsterdam / Antwerpen, (online tekst op hofhaan.nl). – maar ook als zestien afzonderlijke essays. Dat geldt nog meer voor 'Dode tijden', waarin er inhoudelijk nauwelijks verband bestaat tussen de acht hoofdstukken. De essays worden voorafgegaan door een voorwoord van de vertaler/samensteller, en afgesloten door een notenlijst van de vertaler, een bibliografie en een namenregister.
De tweede editie uit 2022 telt 480 pagina's en veertig essays, eveneens chronologisch gerangschikt naar verschijningsdatum. Daarvan zijn er zeventien nieuw. Het laatste essay, 'Niemand wil doodgaan', uit 2021, was zelfs nog in geen enkele Franse bundel verschenen. De meest omvangrijke nieuwe essays in de tweede editie zijn 'In aanwezigheid van Schopenhauer' en het gesprek met de journalist Geoffroy Lejeune over de Rooms-Katholieke Kerk. Het eerste is onderverdeeld in hoofdstukken, het tweede in paragrafen (zie noot 2). Verder zijn er enkele langere interviews toegevoegd. Anders dan in de eerste editie, staan de voetnoten hier onderaan de pagina. De bibliografische gegevens van de opgenomen stukken volgen direct na de titel. Het namenregister achterin beslaat zes bladzijden, van Pierre Abélard tot Éric Zemmour.Houellebecq (2022), pp. 475-480.
Essays Hieronder volgt een overzicht van de essays en interviews in de twee edities van De koude oorlog. Eén ster (*) geeft aan dat het stuk is opgenomen in De koude revolutie. Confrontaties en bespiegelingen (2004); twee sterren (**) dat het stuk is opgenomen in Nader tot de ontreddering. De koude revolutie 2022; een combinatie daarvan (*, **) geeft aan dat een stuk in beide bundels is opgenomen. Verder worden vermeld het aantal pagina's en eventuele hoofdstukken, en eerdere publicaties van de Frans- en Nederlandstalige versies.Houellebecq (2004), pp. 5-7, 360-363.Houellebecq (2022), pp. 5-7. thumb|160px|H.P. Lovecraft 'H.P. Lovecraft – Tegen de wereld, tegen het leven' (*, 15 hoofdstukken, 97 pagina's). Oorspronkelijke titel: H.P. Lovecraft – Contre le monde, contre la vie, in 1991 verschenen als afzonderlijke uitgave. De Nederlandse vertaling verscheen in 2015 eveneens als zelfstandige publicatie. Voorwoord (4 pagina's) Eerste deel: Een andere kosmos; Rituele literatuur (2 hoofdstukken, 16 pagina's) Tweede deel: Aanvalstechnieken; Zet het verhaal in als een stralende zelfmoord; Spreek zonder versagen het grote Nee tegen het leven uit; Dan zult u een machtige kathedraal zien; En uw zinnen, dragers van onzegbare ontregelingen; Zullen de contouren schetsen van een totale waanzin; Die zal opgaan in de onnoembare architectuur der tijden (7 hoofdstukken, 42 pagina's) Derde deel: Holocaust; Antibiografie; De schok van New York; Rassenhaat; Hoe wij van Howard Phillips Lovecraft kunnen leren de geesteshouding van een levend offer aan te nemen; Tegen de wereld, tegen het leven (6 hoofdstukken, 33 pagina's) 'Leven, lijden, schrijven – methode' (*, **, 4 hoofdstukken, 21 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Rester vivant – méthode', in 1991 verschenen als zelfstandige titel, in 1997 als inleiding bij de dichtbundel Rester vivant / La Poursuite du bonheur. De Nederlandse vertaling is in 2003 eveneens uitgegeven als afzonderlijke publicatie door uitgeverij Voetnoot. Allereerst: het lijden (6 pagina's) Articuleren (4 pagina's) Overleven (4 pagina's) Slaan waar het pijn doet (5 pagina's) 'Jacques Prévert is een lul' (*, **, 3 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Jacques Prévert est un con', in 1992 verschenen in Les Lettres françaises, in 1998 opgenomen in Interventions. 'De verloren blik – lofzang op de stomme film' (*, **, 2 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Le Regard perdu – éloge du cinéma muet', in 1993 verschenen in Les Lettres françaises; in 1998, 2009 en 2020 opgenomen in de drie edities van Interventions. 'Machtsovername op ISDN' (*, 9 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Prise de pouvoir sur Numéris', in 1995 verschenen in Objet perdu, in 1999 opgenomen in Rester vivant et autres textes. 'Gesprek met Jean-Yves Jouannais en Christophe Duchatelet' (*, **, 8 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Entretien avec Jean-Yves Jouannais et Christophe Duchatelet', in 1995 verschenen in Art Press, in 1998, 2009 en 2020 opgenomen in Interventions.
'Kunst als afschillen' (*, **, 2 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'L'Art comme épluchure', in 1995 verschenen in Les Inrockuptibles, in 1998, 2009 en 2020 opgenomen in Interventions. 'Feest' (*, **, 4 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'La Fête', in 1996 verschenen in 20 Ans, in 1999 opgenomen in Rester vivant et autres textes, in 2009 en 2020 opgenomen in Interventions. 'Productieve absurditeit' (*, **, 7 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Absurdité créatrice', in 1995 verschenen in: Les Inrockuptibles, in 1998, 2009 en 2020 opgenomen in Interventions. 'Gesprek met Valère Staraselski' (*, 5 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Entretien avec Valère Staraselski', in 1996 verschenen in L'Humanité, in 1998 opgenomen in Interventions. 'Dode tijden' / 'Dode momenten' (*, **, 8 hoofdstukken/essays, 25 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Temps morts, in 1997 verschenen in 8 afleveringen van Les Inrockuptibles; in 1998, 2009 en 2020 opgenomen in Interventions; in 1999 opgenomen in Rester vivant et autres textes. Wat kom je hier doen? (3 pagina's) De Duitser (3 pagina's). De verlaging van de pensioengerechtigde leeftijd (3 pagina's). Calais, Pas-de-Calais (3 pagina's). Metropolitaanse klucht (3 pagina's). Gewoon incasseren (3 pagina's). Waar dienen mannen toe? (3 pagina's). De huid van de beer (3 pagina's). 'Brief aan Lakis Proguidis' (*, **, 5 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Lettres à Lakis Proguidis', in 1997 verschenen in L'Atelier du roman; in 1998, 2009 en 2020 opgenomen in Interventions. 'Nader tot de ontreddering' (*, **, 20 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Approches du désarroi', in 1993 verschenen in de bundel Genius Loci, in 1995 in Objet perdu, in 1997 in gewijzigde vorm in Dix, in 1998, 2009 en 2020 opgenomen in Interventions, in 1999 opgenomen in Rester vivant et autres textes. Eerder in het Nederlands verschenen als 'Kunst in tijden van ontreddering' in De revisor, jrg. 26 nr. 6, dec. 1999. De hedendaagse architectuur als doorstroombevorderingsfactor (5 pagina's). Schappen vervaardigen (2 pagina's). De berekeningen vereenvoudigen (2 pagina's). Een korte geschiedenis van de informatica (4 pagina's). En toen was het welletjes geweest (2 pagina's). De wereld als supermarkt en spot (6 pagina's). De poëzie van de onderbroken beweging (4 pagina's). 'Lege hemelen' (*, **, 2 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Cieux vides', in 1999 verschenen in Rester vivant et autres textes, in 2009 en 2020 opgenomen in Interventions. thumb|160px|Michel Houellebecq 'Ik ben normaal. Een normale schrijver' (*, **, 6 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Je suis normal. Écrivain normal', in 1997 verschenen in Max, in 2004 in de bundel Des nouvelles du prix de Flore, in 2020 opgenomen in Interventions. 'Missie volbracht: vol in het midden mikken' (*, 6 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Compte-rendu de mission: viser en plein centre', in 2002 verschenen in Lanzarote et autres textes. 'De pedofiele kwestie' (*, **, 4 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'La question pédophile', in 1997 verschenen in L'Infini, in 2009 en 2020 opgenomen in Interventions. 'Het mensdom, tweede fase' (*, **, 6 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'L'Humanité, second stade', in 1998 verschenen als voorwoord bij de Franse uitgave van Valerie Solanas' SCUM Manifesto, in 2009 en 2020 opgenomen in: Interventions. 'Bouwstoffen van de roman' (*, 2 pagina's). In 1998 verschenen als voorwoord bij de essaybundel Interventions. 'Interview met Frédéric Martel' (*, 10 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'C'est ainsi que je fabrique mes livres', in 1999 verschenen in Nouvelle Revue française. In het Nederlands eerder verschenen in De revisor, jrg. 27, nr. 4, augustus 2002. 'Cleopatra 2000' (*, 5 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Cléopâtre 2000', in 2002 verschenen in Lanzarote et autres textes. 'Neil Young' (*, **, 4 pagina's). Aangepaste tekst van een lemma in de in 2000 verschenen Dictionnaire du Rock van Michka Assayas, in 2009 en 2020 opgenomen in Interventions. 'De privatisering van de wereld. Over 99 francs van Frédéric Beigbeder' (*, 7 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'La Privatisation du monde. Sur 99 francs de Frédéric Beigbeder', in 2000 verschenen in Le Nouvel Observateur en L'Atelier du roman. 'Technische troost' (*, **, 5 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Consolation technique', in 2002 verschenen in Lanzarote et autres textes, in 2009 en 2020 opgenomen in Interventions. 'Interview met Christian Authier' (*, **, 10 pagina's). Oorspronkelijke titel: 'Michel Houellebecq: extension du domaine de la parole', in 2002 verschenen in L'Opinion Indépendante, in 2009 en 2020 opgenomen in Interventions.