De viertandmos-associatie (Leucobryo-Tetraphidetum) is een associatie uit het viertandmos-verbond (Tetraphidion).
Naamgeving en codering Synoniemen Syntaxoncode voor Nederland (rVvN): r57Bb02
De wetenschappelijke naam Leucobryo-Tetraphidetum is afgeleid van de botanische namen van respectievelijk grof kussentjesmos (Leucobryum glaucum) en viertandmos (Tetraphis pellucida).
Fysiognomie Fysiognomisch is de viertandmos-associatie vrij variabel. Het meest typerend is de hoge bedekking van viertandmos, die vooral opvalt door de broedbekers.
Ecologie De viertandmos-associatie is een acidofiele gemeenschap die zich ontwikkelt op dood hout en soms ook op accumulerend strooisel onder pollen en horsten van forse kruidachtigen. Soms komt de associatie ook op stamvoeten voor.
Subassociaties Binnen de viertandmos-associatie worden in Nederland en Vlaanderen twee subassociaties onderscheiden.
Typische subassociatie De typische subassociatie (Leucobryo-Tetraphidetum typicum) is substraatvaag. Viertandmos en polvormende topkapselmossen treden hierin op de voorgrond.
Subassociatie met krulbladmos Een subassociatie met krulbladmos ofwel de levermosrijke subassociatie (Leucobryo-Tetraphidetum nowellietosum) is beperkt tot zwetende boomlijken en stobben in luchtvochtige bossen, vooral naaldbossen. Deze gemeenschap ontwikkelt zich optimaal als de hout contact maakt met de bosgrond. Exclusieve taxa zijn houtbuidelmos, breed moerasvorkje en handmoerasvorkje.
Vegetatiezonering De viertandmos-associatie komt voor als afhankelijke gemeenschap binnen bosgemeenschappen van de klasse van eiken- en beukenbossen op voedselarme grond, de klasse van naaldbossen, de klasse van berkenbroekbossen en de klasse van elzenbroekbossen.
Biogeografie De viertandmos-associatie is in Nederland min of meer beperkt tot de hogere zandgronden. Het landelijke zwaartepunt van de gemeenschap ligt op de Veluwe. Door bosbeheer gericht op biodiversiteit waarbij meer ruimte is voor dood hout wordt de associatie iets algemener.
Diagnostische taxa In de onderstaande synoptische tabel staan per vegetatielaag de belangrijkste diagnostische taxa voor de viertandmos-associatie.
Moslaag Diagnostiek Triviale naam Botanische naam Opmerking associatiekentaxa viertandmos Tetraphis pellucida neptunusmos Lepidozia reptans grof kussentjesmos Leucobryum glaucum steil tandmos Barbilophozia attenuata priembladmos Dicranodontium denudatum krulbladmos Nowellia curvifolia
Kruidlaag Diagnostiek Triviale naam Botanische naam Opmerking begeleidende taxa blauwe bosbes Vaccinium myrtillus
Fotogalerij
Viertandmos-associatie