De Universiteit van Aix-Marseille (Frans: Université d'Aix-Marseille of Aix-Marseille Université; afkorting: AMU, gestileerd als amU) is een universiteit in Zuid-Frankrijk en een van de grootste Franstalige universiteiten ter wereld. Ze ontstond op 24 augustus 2011 door de fusie van drie bestaande universiteiten, waarvan de oudste voorganger dateert uit 1409.
De universitaire gebouwen liggen verspreid over vijf hoofdcampussen in de steden Aix-en-Provence en Marseille. Daarnaast heeft de AMU nevenfaciliteiten in Arles, Aubagne, Avignon, Digne-les-Bains, Gap, La Ciotat, Lambesc en Salon-de-Provence. De bestuurszetel van de universiteit bevindt zich aan de Jardin du Pharo in het 7e arrondissement van Marseille.
De Universiteit van Aix-Marseille staat meestal in de top tien van Franse universiteiten; volgens de Shanghai ranking op de vierde plaats, volgens de CWUR-ranking op de zesde. Wereldwijd stond de AMU volgens eerstgenoemde ranking in 2016 op de 115e plaats. , 'Universités: Aix-Marseille tient son rang au palmar', op laprovence.com, 17 augustus 2016, geraadpleegd 5 augustus 2024. De universiteit heeft opmerkelijk veel bekende afgestudeerden afgeleverd op het gebied van recht, politiek, economie, wetenschap en kunst. Onder de alumni en (voormalige) docenten bevinden zich vijf Nobelprijswinnaars, een tweevoudige Pulitzerprijswinnaar, vier Césarprijswinnaars, daarnaast verschillende staatshoofden en regeringsleiders, ministers, ambassadeurs en leden van de verschillende academies van het Institut de France.
Geschiedenis thumb|Pouillon-gebouw in Aix (rechtenfaculteit) De oudste voorganger van de Universiteit van Aix-Marseille is de universiteit van Aix, die in 1409 in Aix-en-Provence werd gesticht door Lodewijk II van Anjou, hertog van Provence. In 1791 werd de universiteit – net als alle andere in Frankrijk – opgeheven in de nasleep van de Franse Revolutie. De diverse faculteiten en instituten verspreid over de stad werden toen onafhankelijke instellingen. Vanaf het einde van de negentiende eeuw werden de afzonderlijke faculteiten weer samengebracht en vormden toen de nieuwe Universiteit van Provence. Op 12 november 1968 werd, min of meer als gevolg van de Parijse studentenrevolte, een nieuwe hogeronderwijswet ("la loi Faure") aangenomen, als gevolg waarvan veel universiteiten werden opgesplitst. Dat gebeurde ook bij de Universiteit van Provence, waardoor drie instellingen ontstonden: in 1970 de Universiteit van Aix-Marseille I (ook Universiteit van Provence genoemd) en de Universiteit van Aix-Marseille III (vanaf 1994: Universiteit van de Middellandse Zee); in 1973 werd de Universiteit van Aix-Marseille III opgericht (vanaf 2004: Paul-Cézanne Universiteit). Vanaf 2004 werkten de drie universiteiten weer intensief samen, wat in juni 2007 leidde tot een voorgenomen fusie. Zo ontstond de huidige Universiteit van Aix-Marseille, officieel opgericht op 24 augustus 2011. Vanaf 1 januari 2012 was de fusie een feit. Twee dagen later werd Yvon Berland verkozen tot eerste voorzitter (président) van het college van bestuur. In 2020 werd hij opgevolgd door Eric Berton.
Organisatie thumb|Auditorium van de faculteit Rechten en politieke wetenschappen in Aix-en-Provence. Links: prof. Jan Smits thumb|Universiteitsbibliotheek op de campus Marseille Saint-Charles Het onderwijs aan de AMU richt zich op vijf vakgebieden: Kunst, literatuur, talen, geesteswetenschappen en sociale wetenschappen Rechten en politieke wetenschappen Business en management Gezondheidswetenschappen Natuurwetenschappen en technologie
De universiteit heeft vijf grote campussen, waarvan één in Aix-en-Provence en vier in Marseille. Elke campus is gevestigd op meerdere locaties Aix-en-Provence: locaties in het Quartier des facultés (geesteswetenschappen, rechten, economie), stadscentrum (openbaar bestuur, politieke wetenschappen, INSPÉ), Montperrin (rechten, exacte wetenschappen), Puyricard (IAE), Arbois (exacte wetenschappen) (circa 30.000 studenten); Marseille Étoile: locaties Saint-Jérôme (exacte wetenschappen, IUT) en Château-Gombert (exacte wetenschappen) (ca. 4.500 studenten); Marseille Centre: locaties Saint-Charles (exacte wetenschappen, letteren), Canebière (rechten, INSPÉ), Colbert (economie) (ca. 13.000 studenten); Marseille La Timone: faculteit medische wetenschappen (locaties Noord en Timone) en EJCAM (ca. 14.000 studenten); Marseille Luminy: exacte wetenschappen, sportwetenschappen, Polytech Marseille, IUT en OSU Institut Pytheas (ca. 4.500 studenten) De universiteit heeft daarnaast kleinere vestigingen in Arles (rechten en IUT), Aubagne (exacte wetenschappen, beeld- en geluidstechniek), Avignon (INSPÉ), Digne-les-Bains (IUT, ESPE), Gap (sportwetenschappen, economie, IUT), La Ciotat (IUT) en Salon-de-Provence (IUT) (in totaal 5.200 studenten op deze locaties).
De universiteit heeft partnerschappen met diverse universiteiten wereldwijd. De AMU participeert met 375 andere universiteiten in het Erasmus uitwisselingsprogramma. In 2013 was bijna een zevende van de toen 72.000 studenten internationaal.
Bekende (oud)hoogleraren Van de bekendere (oud)hoogleraren van de Universiteit van Aix-Marseille en haar voorgangers kunnen genoemd worden: Jean Chacornac – Franse astronoom Jean Dufay – Franse astronoom, lid van de Franse Academie van Wetenschappen Charles Fabry – natuurkundige, hoogleraar aan de Sorbonne, medeontdekker van de ozonlaag Sheldon Glashow – winnaar van de Nobelprijs voor Natuurkunde, 1979 Henri Lucien Jumelle – Franse botanicus Angus Maddison – Britse econoom, voormalig hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen Gérard Mestrallet – manager, voorzitter en CEO van ENGIE, 2008–2016 Henry Mintzberg – auteur over business en management, verbonden aan McGill University Henri Padé – Franse wiskundige Jean-Louis Pons – Franse astronoom Didier Raoult – Franse bioloog Wilhelm Tempel – Duitse astronoom Nicolas Tournadre – tibetoloog, lid van het LACITO-lab van het CNRS André Weil – Franse wiskundige, bekend om zijn fundamentele werk in getallentheorie
Bekende alumni Nobelprijswinnaars Pierre Agostini – winnaar van de Nobelprijs voor Natuurkunde, 2023 René Cassin – winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede, 1968 Jean-Marie Gustave Le Clézio – winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur, 2008 Frédéric Mistral – winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur, 1904
Wetenschappers en academici Henri Fabre – Franse vliegenier, uitvinder van eerste succesvolle watervliegtuig Pierre Gassendi – Franse filosoof, priester, wetenschapper, astronoom en wiskundige Fredric Jameson – Amerikaanse literatuurcriticus, marxistisch politiek theoreticus Henri Lefebvre – Franse socioloog, marxistische intellectueel en filosoof Bernard Lugan – Franse historicus, universitair hoofddocent Afrikaanse geschiedenis Angus Maddison – Britse econoom, emeritus hoogleraar aan de Faculteit Economie van de Universiteit Groningen Henri J. Nijdam – Nederlands-Franse directeur/redacteur van Le Nouvel Économiste Philip M. Parker – Amerikaanse hoogleraar managementwetenschappen Nicolas-Claude Fabri de Peiresc – Franse astronoom, antiquaar Régine Pernoud – Franse historicus en mediëvist Abdeljelil Temimi – Tunesische historicus Matthias Theodor Vogt – Duitse historicus en musicoloog Jens Weidmann – Duitse econoom; president van de Deutsche Bundesbank, 2011–2021; voorzitter van de Bank voor Internationale Betalingen, 2015–2021
Staatshoofden en regeringsleiders Édouard Balladur – minister van Buitenlandse Zaken, 1986–1988; premier van Frankrijk, 1993–1995 Norbert Likulia Bolongo – Zaïrees generaal; premier van Zaïre, 1997 Jean-Jacques-Régis de Cambacérès – tweede consul van Frankrijk, 1799–1804 Félix Gouin – president / premier van Frankrijk, 1946; Minister van Staat, 1946–1947 Chandrika Kumaratunga – president van Sri Lanka, 1994–2005 Vasil Kolarov – premier van Bulgarije, 1949–1950 Norodom Ranariddh – premier van Cambodja, 1993–1997 Maurice Rouvier – premier van Frankrijk, 1887, 1905–1906 Adolphe Thiers – premier van Frankrijk, 1836, 1840; president van Frankrijk, 1871–1873
Politici, diplomaten, juristen Jacques Barrot – politicus; lid van de Constitutionele Raad van Frankrijk, 2010–2014; vicevoorzitter van de Europese Commissie, 2004–2010; Europees Commissaris voor Justitie, Grondrechten en Burgerschap, 2008–2010; Europees Commissaris voor Transport, 2004–2008; minister van Sociale Zaken van Frankrijk, 1995–1997; minister van Volksgezondheid van Frankrijk, 1979–1981; minister van Handel en Industrie van Frankrijk, 1978–1979 Albert Jan van den Berg – jurist; hoogleraar (leerstoel arbitrage aan de Erasmus Universiteit Rotterdam; president van het Nederlands Arbitrage Instituut Albert Borschette – Luxemburgs politicus; Europees Commissaris voor Mededinging, 1970–1976 Christophe Castaner – politicus; minister van Binnenlandse Zaken van Frankrijk, 2018–2020 Roger Garaudy – politicus; lid van de Senaat van Frankrijk, 1959–1962 Sylvie Goulard – politicus; Europarlementariër, 2009–2017 Pierre Amédée Jaubert – diplomaat, politicus, ontdekkingsreiziger, oriëntalist Claude Jorda – jurist; procureur-generaal bij het Hof van beroep in Bordeaux en Parijs 1985–1994; rechter/president van het Internationaal Straftribunaal voor het voormalige Joegoslavië (ICTY) 1994–2003; rechter bij het Internationaal Strafhof (ICC), 2003–2007 Christine Lagarde – jurist, zakenvrouw; president van de Europese Centrale Bank (ECB), 2019–heden; algemeen directeur van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), 2011–2019; minister van Economie, Industrie en Werkgelegenheid van Frankrijk, 2007–2011; minister van Landbouw van Frankrijk, 2007 Federica Mogherini – Italiaans politicus; minister van Buitenlandse Zaken van Italië, 2014; Hoge Vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid; vicevoorzitter van de Europese Commissie, 2014–2019 Claude-Emmanuel de Pastoret – politicus; president van de Nationale Wetgevende Vergadering van Frankrijk, 1791; voorzitter van de Raad van Vijfhonderd, 1796 Germaine Poinso-Chapuis – politicus; minister van Volksgezondheid van Frankrijk, 1947–1948 Jean-Étienne-Marie Portalis – politicus; lid/voorzitter van de Senaat van Frankrijk, 1795–1797 Martine Reicherts – Luxemburgs politicus; Europees Commissaris voor Justitie, Grondrechten en Burgerschap, 2014; directeur-generaal van Directoraat-generaal Onderwijs en Cultuur (DG EAC), 2015–2018 Nicolas Schmit – Luxemburgs politicus; Europees Commissaris voor Werkgelegenheid en Sociale Rechten, 2019–heden; minister van Arbeid, Werkgelegenheid en Immigratie van Luxemburg, 2013–2018 René Steichen – Luxemburgs politicus; Europees Commissaris voor Landbouw en Plattelandsontwikkeling, 1992–1995; Europees Commissaris, 1992–1995 Philippe Séguin – politicus; (vice-)voorzitter van de Nationale Vergadering van Frankrijk, 1993–1997, 1981–1986 Xavier Vallat – politicus; lid van de Nationale Vergadering van Frankrijk, 1919–1924; 1928–1940 Dominique Vian – administrateur Franse overzeese departementen
Schrijvers, musici, kunstenaars, entertainers sporters Paul Alexis – Franse romanschrijver, toneelschrijver en journalist Fanny Ardant – Franse actrice, winnares van de César voor Beste Actrice in 1997 Christophe Arleston – Franse striptekenaar en redacteur Ariane Ascaride – Franse actrice, winnares van de César voor Beste Actrice in 1998 Sandrine Aubert – Franse skiester, viervoudig winnaar van de FIS Wereldbeker alpineskiën Ishmael Bernal – Filipijnse film-, toneel- en televisieregisseur Frédérick Bousquet – Franse vrije slag- en vlinderslagzwemmer, zilvermedaillewinnaar Olympische Zomerspelen 2008 Robin Campillo – Franse scenarioschrijver, editor en filmregisseur Paul Cézanne – Franse kunstenaar en post-impressionistische schilder Lucien Clergue – Franse fotograaf, voorzitter van de Académie des Beaux-Arts