miniatuur|Fruit van een Cupania Francesco Cupani (Mirto, 21 januari 1657 – Palermo, 19 januari 1710) was een franciscaan, medicus en het meest bekend als botanicus in het Spaanse koninkrijk Sicilië.
Na de oprichting van een botanische tuin door Pietro Castelli in Messina, was het Cupani die de tweede botanische tuin met internationale planten oprichtte in Sicilië. Cupani bouwde zijn botanische tuin uit in Misilmeri, een dorp nabij Palermo. Palermo volgde hem met een derde botanische tuin in de stad zelf.
Levensloop Cupani groeide op in het dorp Mirto bij Messina op Sicilië. Aan de universiteit van Messina studeerde hij af tot medicus. Vervolgens koos hij voor het kloosterleven (1681). Hij trad in bij de franciscanen in Palermo. Aan de franciscaner hogeschool aldaarDe universiteit van Palermo dateert pas van 1806. promoveerde hij tot doctor in de filosofie en tot magister in de theologie. De Orde der franciscanen stuurde hem naar kloosters om novicen te onderwijzen. Zo gaf hij filosofie in Verona en theologie in Palermo.
Hij legde zich toe op de plantkunde, waar hij zich al tijdens zijn geneeskundestudies graag in verdiepte. De cisterciënzer monnik Paolo Boccone was zijn leermeester in de plantkunde. Boccone had een internationale reputatie in botanica opgebouwd als hofbotanicus van groothertog Ferdinando II de' Medici. Cupani startte met het uitschrijven van een classificatie van vruchtdragende planten. Tussen de beschrijvingen van fruitbomen was zijn beschrijving van de amandelboom het meest uitgebreid. Zijn wetenschappelijk onderzoek mondde uit in twee naslagwerken: Catalogus plantarum Sicularum noviter adinventarum (1692) en Syllabus plantarum Siciliae nuper detectarum (1694).
Zijn werk trok de aandacht van Giuseppe del Bosco, prins van Cattolica (1692). De prins financierde de aanleg van een botanische tuin in een van zijn leengoederen, het dorp Misilmeri. Cupani verbreedde zijn aandacht nu naar planten van buiten Sicilië. Hiertoe kon hij steunen op een netwerk van Europese botanici. Hij schreef talrijke brieven. Voor de transportkosten van planten en voor het leggen van relaties steunde Cupani op de prins van Cattolica. Hij correspondeerde met Caspar Commelin in de Nederlanden, met Joseph Pitton de Tournefort in Frankrijk en met William Sherard in Engeland. Hij bestudeerde ook fossielen, mineralen en vogels.
In 1696 publiceerde Cupani zijn magnum opus: de Hortus Catholicus, genoemd naar de tuin van de prins van Cattolica. Het bevat een uitgebreide oplijsting met beschrijvingen van alle planten uit deze tuin. Dit boek gaf hem Europese bekendheid.
Cupani overleed in 1710. Op zijn sterfbed gaf hij de opdracht om al zijn notities af te werken tot een boek en naar de drukker te brengen.
Na zijn dood verwilderde de botanische tuin. Een deel van de collectie werd overgebracht naar de botanische tuin in Palermo. Van Cupani's botanische tuin, die zich in de kasteeltuin bevond, is niets overgebleven.
Werken Catalogus plantarum Sicularum noviter adinventarum (Palermo, 1692). Dit is een werk waarin hij een classificatie voorstelde van planten op Sicilië. Syllabus plantarum Siciliae nuper detectarum (Palermo, 1694). Dit is een vervolgwerk. Hortus Catholicus (Napels, 1696). Inventaris van de gehele botanische tuin van de prins van Cattolica. Er waren twee supplementen: een in 1696 tezamen met het boek en een tweede supplement gedrukt in Palermo een jaar later. Postuum verscheen Pamphyton siculum (Palermo, 1713). Dit is een losse verzameling van prenten met planten, insecten en vogels. Cupani had nooit de idee om dit als boek te publiceren maar wel als illustratie te gebruiken bij een werk dat hij nooit afgewerkt heeft: een natuurhistorische overzicht van Sicilië. Nota’s met teksten zijn bewaard in de Nationale Bibliotheek van Palermo.
Planten naar hem genoemd Het plantengeslacht Cupania in de Zeepboomfamilie draagt de naam van Cupani.
De volgende plantensoorten zijn naar hem genoemd: Colchicum cupanii uit de Herfsttijloosfamilie Genista cupanii uit de Vlinderbloemenfamilie, endemisch in Sicilië Melica cupanii, een van de Parelgrassen Plantago cupanii uit de Weegbreefamilie Scilla cupanii uit de Aspergefamilie Tragopogon cupanii uit de Composietenfamilie.
Categorie:Franciscaan Categorie:Italiaans medicus Categorie:Italiaans rooms-katholiek priester Categorie:Italiaans theoloog Categorie:Italiaans botanicus Categorie:17e-eeuws medicus Categorie:17e-eeuws filosoof Categorie:17e-eeuws schrijver Categorie:18e-eeuws schrijver