Het Eigenarenmonument van de plantage Osembo en Ongelegen is op 15 februari 2020 onthuld en ingewijd door de voorzitter van het plantagebestuur Edo Reger. Het monument is een herinnering aan de voormalige slaafgemaakten die de houtplantage Osembo en Ongelegen hebben gekocht op 17 februari 1893 en 14 februari 1916. Het monument is bereikbaar via de Gravenbeekstraat in Onverwacht.
Monument Het monument staat op een ronde, roodgeschilderde verhoging. Daarop staan vier Korinthische zuilen die een zeshoekig betonnen plateau dragen. Het basement is donkergrijs geschilderd. De zuilen zijn wit en de kapitelen zijn verguld. Aan het plateau zijn zes zwarte hardstenen plaquettes bevestigd waarin met gouden letters de namen van de kopers is gegraveerd en twee plaquettes waarop de koopaktes worden gememoreerd.
De eerste koopakte is afgesloten op 17 februari 1893 door drie vrouwen. De tekst op de plaquette luidt: "1e Koopakte van plantage Osembo bij Notaris Anton Adriaan ter Laag. Gezamenlijke voordracht van de dorpelingen gekocht op 17 februari 1893 door 3 vrouwen. De eerste 3 eigenaressen. 1. Julia Gravenbeek, 2. Francina Jetta Kensmil, 3. Maria Kensmil".
De tweede koopakte van plantage Osembo wordt herdacht op een plaquette met de tekst: "2e Koopakte van plantage Osembo bij Notaris Dacosta. Gezamenlijk gekocht op 14 januari 1916 door 31 dorpelingen. De eigenaren van plantage Osembo en Ongelegen". De volledige namen van de eigenaren staan vermeld op de zes andere plaquettes. Het zijn leden van de families Linger, Denswil, Kenswil, Kensmil, Vijent, Ravenberg, Kensenhuis, Gravenbeek, Pengel, Gravendam, Pique en Purperhart.Onthulling monument plantage Osembo. STVS journaal 15 februari 2020Onthulling van monument te Osembo 18 februari 2020
Whesimbo De houtgronden Osembo en Ongelegen liggen aan de Pararivier en worden doorkruist door de voormalige Landsspoorweg. In 1894 had Osembo 64 inwoners. In de volksmond wordt de plantage Whesimbo genoemd. De voorouders van de huidige bewoners hebben onderling een swerie (eed) afgelegd waarin ze beloven dat ze de gronden die ze in 1893 hebben gekocht nooit zullen verkopen. Elke familie heeft een vertegenwoordiger in het plantagebestuur. Op de boedelgrond van Osembo en Ongelegen kan geen akte worden verleend zonder dat het bestuur c.q. de mede-eigenaren daarvoor toestemming hebben verleend.
De huidige omvang van de plantage is minder groot dan in 1893. Aan het begin van de 20e eeuw is grondgebied verkocht aan de overheid voor de aanleg van het eerste gedeelte van de Landsspoorweg tussen Paramaribo en Onverwacht. De aanleg was van belang voor het vervoer van personen en voor het hout van de plantages. De American Bauxite Company kocht in 1915 plantagegrond voor de ontginning van bauxietlagen. In 1959 is een strook grond onteigend ten behoeve van de infrastructuur voor de aanleg van het Brokopondostuwmeer.
De belangrijkste taken van het plantagebestuur zijn het beheer van de grond, het verdedigen van de collectie eigendomsrechten en de bevordering van de economische ontwikkeling van het gebied. Zij draag ook zorg voor cultureel-historische verworvenheden en organiseert activiteiten om de sociale cohesie te bewaren, zoals de jaarlijkse herdenkingsbijeenkomst.
Zie ook Lijst van gedenktekens in Suriname
Categorie:Monument in Para