De Georgische parlementsverkiezingen van 2024 vonden plaats op 26 oktober 2024 voor alle 150 parlementsleden van de 11e convocatie van het Parlement van Georgië. De verkiezingen werden voor de vierde keer op rij gewonnen door de regerende Georgische Droom, onder leiding van premier Irakli Kobachidze en lijsttrekker en oprichter van de partij, oligarch Bidzina Ivanisjvili.
De verkiezingen werden door zowel binnenlandse als internationale waarnemers bekritiseerd vanwege gecoördineerde manipulatie in het voordeel van de regering door onder meer omkoping, druk uitoefenen, intimidatie en grootschalige schending van het kiesgeheim. De Verenigde Staten en de Europese Unie, als ook de president van Georgië, Salome Zoerabisjvili, erkenden de uitslag niet en eisten een internationaal onafhankelijk onderzoek naar de misstanden en hun impact op de uitslag.
Net als in de nasleep van de verkiezingen in 2020, ontstond er een politieke en constitutionele crisis. De oppositie weigerde zitting te nemen in het in hun ogen onwettige parlement en eiste nieuwe verkiezingen. De president weigerde de inauguratievergadering van het parlement te beleggen, maar op 25 november 2024 deed Georgische Droom dit op eigen houtje, waarbij ze de enige aanwezige was.
Achtergrond Na de verkiezingen in 2020 transformeerde de regerende Georgische Droom van een pro-westerse naar een antiwesterse en cultureel conservatieve partij met autoritaire trekken naar het voorbeeld van Fidesz van Viktor Orbán, met wie Georgische Droom goede banden onderhoudt. De partij hield tegelijkertijd het lidmaatschap van de Europese Unie in 2030 te ambiëren. In maart 2022, twee jaar eerder dan de partij toegezegd had aan haar kiezers, deed de partij onder publieke druk en in navolging van Oekraïne een aanvraag naar het EU-lidmaatschap.
Ondertussen raakten in deze periode de relaties met zowel de Verenigde Staten als de verstoord. Georgië kreeg in juni 2022 extra huiswerk mee van de EU om de kandidaatsstatus te kunnen verkrijgen, terwijl Moldavië en Oekraïne wel meteen de kandidaatsstatus kregen. Dit was directe voedingsbodem voor Georgische Droom om te claimen dat het land oneerlijk behandeld werd, omdat het op allerlei relevante criteria beter scoorde dan de andere twee landen. In juni 2023 werd Georgische Droom uit de Europese sociaal-democratische partij (PES) gezet, vanwege de illiberale transformatie en de warme banden met Orbán.
Buitenlandse agentwet miniatuur|Demonstratie in april 2024 tegen de "buitenlandse agent-wet" en voor de weg naar de EU. In maart van 2023 probeerde de regering de zogeheten "buitenlandse agent-wet" in te voeren, die gericht is tegen het maatschappelijk middenveld en onafhankelijke media. Deze "wet op transparantie van buitenlandse invloed" labelt NGOs en onafhankelijke mediaorganisaties als "buitenlandse agent" wanneer ze meer dan 20 procent van hun financiering uit het buitenland ontvangen. Dit is vergelijkbaar met Russische wetgeving, die daar desastreuze gevolgen heeft gehad voor het maatschappelijk middenveld en onafhankelijke media. Door tegenstanders in Georgië werd de wet ook wel "Russische wet" genoemd. De wet werd door de EU sterk veroordeeld als onverenigbaar met de Europese democratische waarden en het toetredingsproces. Door massaal burgerprotest werd de wet ingetrokken.
miniatuur|Georgisch Droom oprichter Bidzina Ivanisjvili keerde terug naar de voorgrond en kondigde in april 2024 de onderdrukking van de pro-westerse oppositie aan. Georgische Droom en haar afsplitsing Volkskracht sloegen een toenemend antiwesterse toon aan tegenover de EU en westerse partnerlanden, vermengd met complottheorieën en betichtten hen van inmenging in binnenlandse aangelegenheden. De regering deed weinig aan de gevraagde hervormingen voor de kandidaatsstatus voor de EU, maar Georgië kreeg dit in december 2023 alsnog toegekend. Ondanks beloften om verder af te zien van de invoering van de gewraakte buitenlandse agent-wet, drukte Georgische Droom deze in het voorjaar van 2024 alsnog door in weerwil van massale protesten en internationale druk.
In de zomer van 2024 werd een pakket anti-LHBTI-wetgeving aangenomen onder de naam “bescherming van familiewaarden”, dat verschillende verboden instelde, waaronder op zogenaamde “LHBTI-propaganda” en bijeenkomsten, de adoptie van kinderen door paren van hetzelfde geslacht, geslachtsverandering en transgenderrechten aan banden legde. Het gevolg van deze democratische erosie was dat de EU in de zomer van 2024 het Georgische toetredingstraject bevroor en financiële steun aan de overheid stopte.
Kiesstelsel De verkiezingen werden voor het eerst gehouden in een volledig evenredig kiesstelsel met een kiesdrempel van vijf procent. Er werd gestemd op een gesloten lijst in een nationaal kiesdistrict. Voorheen kende Georgië een gemengd kiesstelsel met enkelvoudige districten en evenredige vertegenwoordiging met een gesloten lijst in een nationaal district. De overgang was het resultaat van grondwetswijzigingen in 2017 en 2018 en intens politiek en maatschappelijk debat (zie Parlement van Georgië).
Partijen miniatuur|Afsluitende campagnebijeenkomst van regeringspartij Georgische Droom in Tbilisi (23 oktober 2024). Er werden achttien partijlijsten geregistreerd voor de verkiezingen. De belangrijkste (pro-westerse) oppositiepartijen formeerden verschillende electorale allianties om de kans op het behalen van de kiesdrempel van vijf procent te vergroten en zoveel mogelijk van deze stemmen in het parlement te laten komen. Deze coalities gebruikten het kiesnummer en de partijregistratie van de belangrijkste en dragende partij in de betreffende coalitie.
Formeel waren verkiezingsblokken en gecombineerde kandidatenlijsten bij deze verkiezing niet toegestaan, maar in de praktijk werden kandidaten van verschillende partijen in een coalitie op de gezamenlijke lijst als onafhankelijke kandidaat geregistreerd, in lijn met nieuwe bepalingen dat kandidaten geen lid van een derde partij mogen zijn. Zij moesten dus hun oorspronkelijke lidmaatschap opzeggen en eventuele partijfuncties formeel neerleggen.
Belangrijkste deelnemers miniatuur|Verkiezingsmars van Verenigde Nationale Beweging, de grootste oppositiepartij. Vooraan van rechts naar links partijleider Tinatin Bokoetsjava, woordvoerder voor Micheil Saakasjvili Sopo Dzjararidze, en kandidaat Gia Dzjaparidze.De regerende Georgische Droom zette alle negen parlementsleden van het in 2022 afgesplitste radicale antiwesterse Volkskracht op een verkiesbare plaats op haar kandidatenlijst. De belangrijkste oppositiepartij Verenigde Nationale Beweging (UNM) vormde onder de naam Eenheid - Nationale Beweging een coalitie met de kleinere partijen Strategie Agmasjenebeli en Europees Georgië, beide afsplitsingen van UNM. Deze twee waren in 2020 in het parlement verkozen met drie procent van de stemmen en waren op basis van peilingen gebaat bij een coalitie.
De nieuwe partij Achali, onder leiding van voormalig UNM-prominenten, vormde de Coalitie voor Verandering tezamen met het kleine Girtsji – Meer Vrijheid (een afsplitsing van het eveneens kleine Girtsji), Droa en de Republikeinse Partij. Alleen deze laatste had zetels in het uitgaande parlement. De derde coalitie was Sterk Georgië, die gevormd werd rond Lelo samen met Burgers, Voor de Mensen en de nieuwe beweging Vrijheidsplein. Alleen Lelo en Burgers hadden al zetels. Daarnaast was Voor Georgië, onder leiding van voormalig Georgische Droom premier Giorgi Gacharia een van de belangrijkere oppositiepartijen. Deze partij sloot zich bewust niet aan bij een van de coalities. Het libertaire Girtsji maakte op basis van sommige peilingen, waarin ze rond de kiesdrempel gepeild werd, ook kans op zetels in het parlement. Deze partij deed bewust zelfstandig mee.
Verkiezingswaarneming miniatuur|Half-open stemhokjes en een verbod op het maken van foto's van de stem. Links staat de elektronische scanner voor het stembiljet, die tot kritiek leidde van waarnemers. Het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten van de OVSE stuurde een zogeheten 'korte termijn verkiezingswaarneming' van 350 waarnemers voor de verkiezingsdag. Daarnaast had de organisatie dertig 'lange termijn waarnemers' en twaalf internationale experts uitgezonden naar Georgië, die de zes weken voor de verkiezingsdag documenteerden, zoals de campagne en de naleving van de procedures.
Op de verkiezingsdag deden ook kleinere delegaties van de NAVO, het Europees Parlement en de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa aan waarneming en rapporteerden ze gezamenlijk met de OVSE. De Georgische verkiezingsautoriteiten accrediteerden in totaal ruim 23.000 lokale waarnemers van 102 NGOs en bijna 1.600 internationale waarnemers van 76 organisaties.
Beoordeling verkiezingen In de voorlopige conclusies daags na de verkiezingen rapporteerde de OVSE-verkiezingsmissie over "druk op kiezers, met name op werknemers in de publieke sector". In combinatie met het "uitgebreid volgen van kiezers op de verkiezingsdag", leidde dit tot "zorgen over het vermogen van sommige kiezers om hun stem uit te brengen zonder angst voor vergelding". Er werd getwijfeld aan de legitimiteit van meervoudige kiezersregistratie op adressen van bewoners die deze personen niet kennen. De verkiezingsautoriteiten weigerden volgens de OVSE-transparantie te geven in wie aan de verkiezingen had deelgenomen om oppositiebeschuldigingen te ontzenuwen over misbruik van kiezersgegevens en de binnenlandse kiezersregistratie van burgers in het buitenland.
De frequente wijzigingen in de kieswet kort voor de verkiezing "markeerden een stap terug, wat zorgen opriep over het mogelijke gebruik ervan voor [eigen] politiek gewin". Het rapport van de OVSE gaf niet aan dat de verkiezingen voldoende vrij en eerlijk waren verlopen, wat benadrukt werd in de reactie vanuit de Europese Unie en de Verenigde Staten. Beiden riepen op tot een onafhankelijk onderzoek naar de schendingen.
Resultaten miniatuur|Steun voor Georgische Droom per verkiezingsdistrict. De voorlopige uitslagen op de verkiezingsavond lieten een ruime zege zien voor regeringspartij Georgische Droom met 53 procent van de stemmen, vijf procent meer dan in 2020. Vier oppositiegroepen en partijen behaalden de kiesdrempel en kregen bij elkaar 38,4 procent van de stemmen, met elk tussen de acht en elf procent: Coalitie voor Verandering, Eenheid - Nationale Beweging, Sterk Georgië en Voor Georgië. De overige acht procent ging voornamelijk naar Girtsji, Alliantie van Patriotten en de Arbeiderspartij. Georgische Droom kreeg in de grote steden de minste steun, minder dan 40 procent in de hoofdstad, terwijl ze in een aantal plattelandsdistricten tot bijna 90 procent stemmen kreeg.
Exit polls miniatuur|Overzicht van de peilingen in Georgië in de periode 2020-2024. Opvallend is de met de tijd toenemend uiteenlopende peiling voor Georgische Droom (45-60 procent). Exitpolls in opdracht van regerings- en oppositiegezinde media, die meteen na het sluiten van de stembussen werden gepubliceerd, lieten een groot verschil zien in steun voor Georgische Droom. Volgens GORBI, in opdracht van het regeringsgezinde Imedi, had Georgische Droom 56 procent van de stemmen behaald. De Amerikaanse peilingbureaus Edison en HarrisX, die in opdracht van de regeringskritische tv-zenders Formula en Mtavari opereerden, schatten de uitslag voor Georgische Droom op respectievelijk 41 en 42 procent. Volgens Edison en HarrisX zouden de vier belangrijkste oppositiepartijen gezamenlijk een meerderheid krijgen in het parlement. Kort na de exitpolls verklaarden beide kampen de overwinning.