thumb|Een conopeum, een van de kenmerken van een basiliek Een basiliek (Latijn: basilica) is een eretitel voor een katholiek kerkgebouw met een bijzondere betekenis. Dit kan zijn omdat de kerk van groot historische belang is, omdat er een bijzonder reliek ligt, of omdat de kerk het centrum is van een bepaalde devotie of bedevaart. De eretitel wordt door de paus toegekend. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen verschillende basilieken. Zo zijn er basilieken met de titel basilica maior en die met de titel basilica minor. Onder die laatste groep vallen ook de zogenaamde Patriarchale basilicae minores. Verreweg de meeste basilieken vallen onder de groep basilica minor, zo'n 1500 wereldwijd.
Basilica maior De titel Basilica Maior is voorbehouden aan vier Romeinse kerken. Sinds een besluit van paus Benedictus XVI uit 2006 worden deze tegenwoordig ook wel pauselijke basilieken genoemd: Sint-Pieterskerk Sint-Jan van Lateranen, de aartsbasiliek Heilige Maria de Meerdere Sint-Paulus buiten de Muren
Basilica minor
Alle overige basilieken (ongeveer 1900 wereldwijd) zijn basilica minor.Basilicas in the World, gcatholic.org, 31 december 2023, geraadpleegd op 10 mei 2024 Ze zijn te herkennen aan het conopeum en tintinnabulum (baldakijn en klokje), die aan weerszijden van het hoofdaltaar zijn geplaatst. Voor de titel is vereist dat de kerk een zekere historische betekenis heeft of een belangrijke relikwie bezit en daarnaast een centrum vormt voor pastorale werken en liturgie binnen een bisdom.Winkler Prins Encyclopedie, 2007, basiliek [religie]
Patriarchale basilicae minores Binnen de basilica minor hebben sommige basilieken een patriarchale status. Sint-Laurens buiten de Muren in Rome Sint-Franciscusbasiliek in Assisi Onze-Lieve-Vrouw-ter-Engelen in (Portiuncula) (bij Assisië) Sint-Antoniusbasiliek in Padua Basilica della Casa Santa in Loreto Basiliek van San Marco in Venetië
Niet-patriarchale basilicae minores Alle overige basilieken zijn basilicae zonder patriarchale status. Sommige van deze basilieken zijn tevens kathedraal. Ook zijn er heiligdommen en bedevaartskerken bij.
België België telt officieel 30 basilieken:
Basiliek Plaats Stichtingsjaar Jaar van verheffing Reden van verheffing Afbeelding Sint-Andriesbasiliek (abdij van Zevenkerken) Sint-Andries ca. 1100 -1796, hersteld 1902 1952 Abdij met aanzienlijke liturgische uitstraling 120x999px Sint-Salvatorskathedraal Brugge 1127-1166 1921 120x999px Basiliek van het Heilig Bloed Brugge 1134-1157 1923 Heilig Bloed-bedevaartsoord 120x999px Basiliek van het Heilig Hart (Berchem) Berchem 1875 1878 120x999px Basiliek van het Heilig Hart te Koekelberg Koekelberg 1905-1970 1952 120x999px Sint-Hermesbasiliek Ronse Sint-Hermescrypte uit 1089 - eerste kerkgebouw vanaf 831 (traditie zegt 650-660) 2019 Verering H. Hermes en jaarlijkse Fiertelommegang 120x999px Sint-Martinusbasiliek Luik vanaf 965 1886 120x999px Sint-Martinusbasiliek Halle vanaf 727 1946 Onze-Lieve-Vrouw van Halle bedevaartsoord 120x999px Sint-Maternusbasiliek Walcourt vanaf 922 1950 Onze-Lieve-Vrouw van Walcourt 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Basse-Wavre (Priorij Basse-Wavre) Waver vanaf 16e eeuw 1999 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Chèvremont Vaux-sous-Chèvremont 1928 Notre-Dame du Château-Neuf-bedevaartsoord 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Dadizele Dadizele 1882 Onze-Lieve-Vrouwe Onbevlekt Ontvangen-bedevaartsoord 120x999px Basiliek van Sint-Benedictus (benedictijner-abdij van Maredsous) Anhée 1881 1926 Bedevaartsoord 120x999px Basiliek van Onze-Lieve Vrouw van Godsdal (Cisterciënzer-abdij van Godsdal) Aubel vanaf 1216 1946 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Goede Bijstand Bon-Secours 1910 Notre-Dame du chêne-entre-deux-bois-bedevaartsoord 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Goede Hoop (Premonstratenzer-abdij van Notre-Dame de Bonne-Espérance) Vellereille-les-Brayeux 1957 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw met het Gouden Hart Beauraing 2013 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Hanswijk Mechelen 1663-1681 1987 Bedevaartsoord (Onze-Lieve-Vrouw van Hanswijk) 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Kortenbos Kortenbos vanaf 1639 1936 Bedevaartsoord 120x999px Onze-Lieve-Vrouw-van-Lourdesbasiliek"Onze-Lieve-Vrouw-van-Lourdeskerk Edegem nu ook officieel basiliek" (gearchiveerd) (KerkNet, 5 december 2008); "Onze Lieve Vrouwkerk Edegem wordt basiliek" (Gazet van Antwerpen, 5 december 2008); "Edegem heeft nu officieel een basiliek" (Het Nieuwsblad Online, 5 december 2008); "Onze-Lieve-Vrouw-van-Lourdeskerk heet nu officieel 'Basiliek'"(CD&V Edegem, 7 december 2008). Edegem 1931-1933 2008 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes Oostakker 1875-1877 1924 Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes-bedevaartsoord 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Orval (Cisterciënzer-abdij Notre-Dame d'Orval) Villers-devant-Orval 1132 1939 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel Scherpenheuvel 1627 1922 Bedevaartsoord 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Tongeren Tongeren vanaf 1240 1927 Bedevaartsoord 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Tongre Tongre-Notre-Dame vanaf 1081 1927 120x999px Basiliek en klooster van Onze-Lieve-Vrouw van Troost Vilvoorde 1641-1643 2006 120x999px Sint-Petrus en Sint-Paulusbasiliek Saint-Hubert vanaf 1064 1927 Heilige Hubertus-bedevaartsoord 120x999px Sint-Pieter en Paulusbasiliek (Benedictijner-Sint-Pieter en Sint-Paulusabdij) Dendermonde 1902 1939 Enige abdij bisdom Gent 120x999px Sint-Servaasbasiliek (Premonstratenzer-abdij van Grimbergen) Grimbergen vanaf 1660 1999 120x999px Virga Jessebasiliek Hasselt vanaf 1334 1998 Bedevaartsoord 120x999px
Nederland Nederland telt sinds 2018 27 basilieken. Van 1964 tot 2013 was ook de Sint-Walburgiskerk van Arnhem in de lijst opgenomen. Basiliek Plaats Bouwjaar Jaar van verheffing Reden van verheffing Afbeelding Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara Oudenbosch 1867-1880 1912 120x999px Sint-Amelbergabasiliek Susteren vanaf 714 2007 Zevenjaarlijkse heiligdomsvaart 120x999px Kathedrale basiliek Sint Bavo Haarlem 1895-1930 1948 120x999px Sint-Calixtusbasiliek Groenlo 1906-1908 2014 120x999px Sint-Franciscusbasiliek Bolsward 1934 2017 Devotie Maria van Sevenwouden en verering Zalige Titus Brandsma;verheffing d.d. 28 mei 2017 120x999px Sint-Georgiusbasiliek Almelo 1900-1902 2009 120x999px Sint-Jansbasiliek Laren 1924 1937 Sint-Jansprocessie 120x999px Sint-Jansbasiliek Oosterhout vanaf 1277 1977 120x999px Sint-Janskathedraal 's-Hertogenbosch vanaf 1370 1929 Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch 120x999px Basiliek van de Heilige Kruisverheffing Raalte 1891-1892 1992 120x999px Sint-Lambertusbasiliek Hengelo 1890 1998 120x999px Sint-Liduinabasiliek Schiedam 1878-1881 1990 Liduina van Schiedam 120x999px Sint-Martinusbasiliek Venlo vanaf 11e eeuw 2018 proclamatieviering d.d. 28 april 2019 129x999px Co-kathedrale basiliek van de Heilige Nicolaas Amsterdam 1884-1887 2012 Devotie Mirakel van Amsterdam;verering H. Nicolaas van Myra, stadspatroon van Amsterdam 120x999px Sint-Nicolaasbasiliek IJsselstein 1885-1887 1972 Onze Lieve Vrouw van Eiteren 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart Sittard 1875-1877 1883 Bedevaartskerk en devotie van Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopneming Maastricht vanaf 5e eeuw 1933 120x999px Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw-ten-Hemelopneming Zwolle 1394-1399 1999 Verering Thomas a Kempis 120x999px Sint-Pancratiusbasiliek Tubbergen 1576 2000 120x999px Sint-Petrusbasiliek Boxmeer vanaf 10e eeuw 1999 Heilig Bloedwonder en bijbehorende jaarlijkse processie 120x999px Sint-Petrusbasiliek Boxtel 15e - 16e eeuw 2011 Heilig Bloedwonder en bijbehorende jaarlijkse processie 120x999px Sint-Petrusbasiliek Oirschot 13e - 16e eeuw 2013 Devotie Onze Lieve Vrouw van de Heilige Eik; verheffing d.d. 23 juni 2013Locus iste parochiewebsite d.d. april 2013. Gearchiveerd op 31 maart 2022.120x999px Sint-Plechelmusbasiliek Oldenzaal vanaf 8e eeuw 1950 Verering Sint-Plechelmus 120x999px Basiliek van het Heilig Sacrament Meerssen 14e eeuw 1938 Eucharistisch wonder en brandwonder 120x999px Sint-Servaasbasiliek Maastricht vanaf 384 1985 120x999px Sint-Willibrordusbasiliek Hulst vanaf 10e eeuw 1930 120x999px Basiliek van de H.H. Wiro, Plechelmus en Otgerus Sint Odiliënberg vanaf 8e eeuw 1957 120x999px
Suriname Suriname telt 1 basiliek. Basiliek Plaats Bouwjaar Jaar van verheffing Reden van verheffing Afbeelding Sint-Petrus-en-Pauluskathedraal (Paramaribo)Sint-Petrus en Paulus kathedraal wordt basiliek Starnieuws 20 maart 2014Sint-Petrus en Paulus kathedraal wordt basiliek De Ware Tijd online 15 maart 2014 Paramaribo 1883-1887 2014 120x999px
Europa
Duitsland Basilika Sint-Anna, Altötting Basilika H.H. Petrus en Alexander, Aschaffenburg Basilika Vierzehnheiligen, Bad Staffelstein Berlijn Basilika Sint-Hedwig, Basilika Sint-Johannes Basilika Sint-Martinus, Bingen Munsterbasiliek, Bonn Sint-Severuskerk, Boppard Bedevaartskerk van Birnau Basilika Sint-Petrus, Dillingen Düsseldorf Basilika Sint-Margareta; Basilika Sint-Suïtbertus Drievuldigheidsbasiliek van Gößweinstein, Gößweinstein Basilika Sint-Clemens, Hannover Basilika Sint-Godehard, Hildesheim Basilika Sint-Laurentius, Kempten Basilika Sint-Maria, Kevelaer (verheven in 1923) Keulen Sint-Severin, Sint-Aposteln Sint-Gereon Sint-Ursula Heilige Maria in het Capitool (Sankt Maria im Kapitol) Sint-Kunibert Basilika Sint-Kastor, Koblenz Basilika Sint-Martinus, Landshut Quirinusmunster, Neuss Basilika Sint-Salvator, Prüm Basilika Sint-Marcellinus en Petrus, Seligenstadt Dom van Speyer, Speyer Drievuldigheidskapel, Waldsassen
Frankrijk Albert: Basiliek Notre-Dame de Brebières Amiens: Notre-Dame van Amiens Avioth: Notre-Dame d'Avioth Boulogne-sur-Mer: Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (sinds 1879) Chartres: Kathedraal van Chartres (sinds 29 januari 1908) Domrémy-la-Pucelle: Basiliek van Bois-Chenu (sinds 4 mei 1939) Lisieux: Basiliek van Sainte-Thérèse de Lisieux (sinds 11 juli 1954) Lourdes: Basiliek van Sint-Pius X, Rozenkransbasiliek, Basiliek van de Onbevlekte Ontvangenis Lyon: Notre-Dame de Fourvière Marseille: Cathédrale de la Major de Marseille (sinds 1896) Notre-Dame-de-la-Garde Parijs: Notre-Dame (sinds 27 februari 1805) Sacré-Cœur Saint-Denis: Kathedraal van Saint-Denis Saint-Nicolas-de-Port: Basiliek van Saint-Nicolas-de-Port (sinds 1950) Vézelay: Basiliek van Vézelay (sinds 1920)
Italië Aquileia: Basiliek van Aquileia Assisi: Sint-Franciscusbasiliek Bari: Sint-Nicolaasbasiliek Florence: Santa Croce Sint-Laurensbasiliek Santa Maria Novella Santa Maria del Carmine Santa Maria del Fiore San Miniato al Monte Genua: Helige Mariabasiliek in Castello (Basilica di Santa Maria di Castello) Maria-Boodschapbasiliek in Vastato (Basilica della Santissima Annunziata del Vastato) Basiliek van de Heilige Maria van de Wijngaarden (Basilica di Santa Maria delle Vigne) Maria-Tenhemelopnemingbasiliek in Carignano (Basilica di Santa Maria Assunta di Carignano Basiliek van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria (Basilica di Santa Maria Immacolata) Basiliek van de Heilige Franciscus de Paola (Basilica di San Francesco da Paola) Basiliek van Onze Lieve Vrouwe van de Berg (Basilica di Nostra Signora del Monte) Maria-Tenhemelopnemingbasiliek in Genua Sestri Ponente (Basilica di Nostra Signora Assunta a Sestri Ponente) Basiliek van het Kindje Jezus van Praag (Santuario Basilica del Bambino Gesù di Praga) te Arenzano (Genua) Maria-Tenhemelopnemingbasiliek te Camogli (Genua) Basiliek van Onze Lieve Vrouwe van Bescherming (Santuario Basilica di Nostra Signora della Guardia) te Ceranesi (Genua) Loreto: Basiliek van het Heilige Huis Lucca: Basiliek van San Frediano Milaan: Sint-Laurensbasiliek Padua: Basilica di Sant'Antonio Ravenna: Basiliek van Sant'Apollinare Nuovo Basiliek van San Vitale Rome: zie Lijst van basilieken in Rome Siena: Sint-Dominicusbasiliek