De Georgische presidentsverkiezing van 2024 vond plaats op 14 december 2024 voor de verkiezing van een nieuwe president, de zesde in de geschiedenis van Georgië. Door een grondwetswijziging in 2017 werd met ingang van 2024 de president niet meer via algemeen kiesrecht gekozen, maar door middel van een 300 leden tellend kiescollege.
De verkiezing was zeven weken na de betwiste parlementsverkiezing van 26 oktober 2024 en werd door zittend president Salome Zoerabisjvili als illegaal bestempeld. Oud-voetballer en parlementslid Micheil Kavelasjvili was namens de regerende Georgische Droom de enige kandidaat en werd verkozen. De oppositie boycotte de stemming in het kiescollege. De verkiezing leidde internationaal tot kritiek en verschillende westerse leiders verklaarden Zoerabisjvili als legitieme president te beschouwen, ook na de inhuldiging van Kavelasjvili.
Achtergrond miniatuur|Zittend president Salome Zoerabisjvili in 2022. Salome Zoerabisjvili werd in 2018 als laatste president van Georgië via algemeen kiesrecht gekozen. Haar termijn stond wettelijk eenmalig op zes jaar in plaats van de reguliere vijf jaar, om na de parlementsverkiezing van 26 oktober 2024 een nieuwe verkiezingsmethode met een kiescollege in te laten gaan.
Frictie tussen president en regering De regerende Georgische Droom steunde de formeel onafhankelijke Zoerabisjvili in 2018 in haar verkiezing als president, maar gedurende haar termijn raakte ze steeds meer gebrouilleerd met de regering. Ze distantieerde zich in de tweede helft van haar termijn openlijk van de regering, die in toenemende mate het conflict met de Europese Unie en Verenigde Staten opzocht. De president, als hoeder van de grondwet, zag het als haar taak juist deze relaties te koesteren ten behoeve van de grondwettelijk verplichte Europese en Transatlantische integratie.Ze was uitgesproken kritisch over verschillende wetsvoorstellen die Georgische Droom lanceerde. Ze vaardigde veto's uit over meerdere wetten, waaronder een surveillancewet en de controversiële wet 'Over transparantie van buitenlandse invloed', oftewel de "buitenlandse agent-wet". De veto's haalden in de praktijk weinig uit, omdat het parlement deze vrij gemakkelijk kan wegstemmen.
Afzettingsprocedure Daarnaast was er frictie tussen de regering-Garibasjvili en de president over haar taken en mandaten, een zogeheten interinstitutioneel conflict. Dit kwam in de zomer van 2023 tot een botsing over buitenlandse reizen die Zoerabisjvili maakte als staatshoofd. Grondwettelijk moet ze daarvoor toestemming van de regering hebben, wat ze in een aantal gevallen niet kreeg, maar er toch voor koos te reizen. Dit was volgens haar in het nationale belang ten aanzien van het verkrijgen van de Georgische EU-kandidaatsstatus.
De parlementsfractie van Georgische Droom antwoordde hierop door een afzettingsprocedure tegen de president te initiëren, wat een primeur was in de Georgische politieke geschiedenis. Ondanks dat het Grondwettelijk Hof meeging in de beschuldiging dat de grondwet was geschonden, strandde de afzetting in het parlement door het gebrek aan de vereiste tweederdemeerderheid. In oktober 2024 startte Georgische Droom een tweede afzettingsprocedure om principiële reden, wetende dat het Zoerabisjvili's termijn hooguit een maand zou verkorten.
Onwettige verkiezing miniatuur|In de weken voorafgaand aan de presidentsverkiezing vonden dagelijkse protesten plaats tegen de regering en voor nieuwe parlementsverkiezingen. De confrontatie tussen de regering en president Zoerabisjvili culmineerde na de parlementsverkiezing van oktober 2024, toen zij de resultaten weigerde te erkennen vanwege verkiezingsfraude. Ze weigerde vervolgens de openingsvergadering van het nieuwe parlement bijeen te roepen, grondwettelijk de taak van de president. Georgische Droom, die de verkiezingswinst opeiste, belegde vervolgens zelf de vergadering, bekrachtigde de eigen mandaten en bekrachtigde vervolgens de regering onder leiding van premier Irakli Kobachidze.
Het parlement schreef tevens op 26 november 2024 de presidentsverkiezing uit voor 14 december 2024, met een inhuldiging op 29 december 2024. Al deze stappen werden door president Zoerabisjvili onwettig verklaard. Volgens haar kan een onrechtmatig verkozen parlement niet zichzelf installeren en is het uitschrijven van een presidentsverkiezing door een dergelijk parlement dan ook niet rechtsgeldig. Ook de verkiezing zelf van de president zou dat volgens haar niet zijn, omdat het kiescollege voor de helft bestaat uit dat (onwettige) parlement. Ze gaf aan dat ze niet zou aftreden als president na afloop van haar termijn in december 2024, totdat er een nieuwe parlementsverkiezing gehouden zou worden.
Kandidaten miniatuur|Micheil Kavelasjvili was de enige kandidaat. Op 27 november 2024 presenteerde Bidzina Ivanisjvili het parlementslid Micheil Kavelasjvili als de kandidaat namens Georgische Droom. Kavelasjvili is een voormalig profvoetballer, parlementslid en medeoprichter van de antiwesterse splinterpartij Volkskracht van Georgische Droom. De kandidatuur van Kavelasjvili werd bekritiseerd in Georgië door zijn gebrek aan een hogere opleiding. Hij was de enige kandidaat.
Verkiezingsmethode De president wordt gekozen voor een termijn van vijf jaar met de mogelijkheid tot eenmalige herverkiezing. Als gevolg van de grondwetswijziging in 2017, die in december 2018 van kracht werd na de inhuldiging van president Salome Zoerabisjvili, werd de openbare verkiezing van de president afgeschaft en per 2024 vervangen met een kiescollege bestaande uit 300 personen.
De grondwetswijziging betrof ook de leeftijd van de kandidaat-president. Die werd verhoogd van 35 naar 40 jaar. Ook de verblijfsvereisten werden gewijzigd. Een presidentskandidaat moet ten minste 15 jaar in Georgië hebben gewoond. Een kandidaat hoeft echter niet langer de laatste drie jaar voor de verkiezingen in Georgië te hebben gewoond. De president mag geen lid zijn van een politieke partij, geen andere functie hebben, of zich bezighouden met ondernemerschap, een derde salaris ontvangen of een andere vaste vergoeding krijgen.
Kiescollege Het kiescollege bestaat uit alle leden van het parlement van Georgië, alle twintig leden van de Hoge Raad van de autonome republiek Abchazië, alle 21 leden van de Hoge Raad van de autonome republiek Adzjarië en 109 leden die de gemeenten vertegenwoordigen. Deze laatste worden toegewezen aan partijen op basis van de stemverhoudingen bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen. De verkiezing van de president vindt plaats in het parlement.
Ten minste dertig leden van het kiescollege zijn vereist om een presidentskandidaat te nomineren voor het kiescollege. Dit kan tot de negende dag voor de verkiezing. Elk lid van het college heeft het recht om één kandidaat te nomineren en mag ook op één kandidaat stemmen. Er zijn 200 stemmen nodig om de president te kiezen. Als geen enkele kandidaat de benodigde 200 stemmen krijgt, wordt er een tweede ronde gehouden tussen de twee kandidaten met de meeste stemmen. In de tweede ronde is de winnaar degene met de meeste stemmen. Er geldt een quorum van meer dan de helft van het total aantal leden van het kiescollege.
Samenstelling van het kiescollege Onderstaande tabel geeft de samenstelling van het kiescollege voor de verkiezing in 2024 weer. De oorspronkelijke verdeling van de 109 lokale vertegenwoordigers was 54 voor Georgische Droom en 55 voor acht oppositiepartijen, naar rato op basis van de gemeenteraadsverkiezingen van 2021. Omdat de oppositiepartijen hun lijsten met vertegenwoordigers niet indienden bij de centrale verkiezingscommissie werden deze zetels in het kiescollege aan Georgische Droom toegewezen.
De oppositiepartijen die in oktober 2024 in het parlement waren verkozen, boycotten dit en gaven aan hun parlementszetels in te leveren. Ze namen ook geen zitting in het kiescollege. Omdat hun parlementszetels nog niet formeel waren beëindigd tijdens de presidentsverkiezing, werden ze nog wel formeel in het kiescollege opgenomen. DelegatieGDU–NMCfCSGFGAPGAPOnafh. TotaalLokale vertegenwoordigers - oorspronkelijk 54 39 1 4 9 1 1 0 109Lokale vertegenwoordigers - definitief 109 0 0 0 0 0 0 0 109Parlement van Georgië 89 16 19 14 12 0 0 0 150Hoge Raad van Abchazië 0 0 0 0 0 0 0 20 20Hoge Raad van Adzjarië 13 4 1 1 2 0 0 0 21Totaal 211 20 20 15 14 0 0 20 300Bronnen: Radio Tavisupleba (RFE/RL);
Stemming Op zaterdag 14 december 2024 vond tussen 9:00 en 14:00 in het parlement de stemming plaats door middel van stembriefjes. De stemming stond onder gezag van de centrale verkiezingscommissie. De oppositiepartijen boycotten deze sessie, alsmede enkele leden van de Hoge Raad van de autonome republiek Abchazië. In totaal deden 225 leden van het kiescollege mee met de stemming, waarvan 224 voor de enige kandidaat Kavelasjvili stemden en een lid een blanco stem uitbracht, die ongeldig werd verklaard.
Stemming presidentsverkiezing Georgië op 14 december 2024 Kandidaat Partij Eerste stemronde Stemmen % Micheil Kavelasjvili Georgische Droom / Volkskracht 224 100 Totaal 224 100 Geldige stemmen 224 99,6 Ongeldige stemmen 1 0,4 Totale stemmen 225 100 Kiesgerechtigden / opkomst 300 75Bronnen: Radio Tavisubleba; CESKO
Nasleep miniatuur|Premier Irakli Kobachidze dreigde president Zoerabisjvili met gevangenzetting. De verkiezing van Micheil Kavelasjvili door het kiescollege tot president verdiepte de politieke crisis die begon met de betwiste parlementsverkiezing op 26 oktober 2024. Zittend president Salome Zoerabisjvili zei voor en na de verkiezing dat ze weigerde af te treden op 29 december 2024, omdat de "onwettige, ongrondwettelijke" verkiezing van de nieuwe president "een parodie" is die "geen verband houdt met enig politiek proces", een belediging voor de Georgische tradities, geschiedenis en cultuur.
Een week na de verkiezing dreigde premier Irakli Kobachidze met gevangenzetting van Zoerabisjvili als ze op 29 december 2024 niet de presidentiële residentie zou verlaten. Hij herhaalde dit dreigement twee dagen voor de overdrachtsdatum en stelde een lange gevangenisstraf in het vooruitzicht, nadat oppositieleiders verklaarden Zoerabisjvili te zullen verdedigen in de residentie.
De oppositie veroordeelde de verkiezing en beschuldigde Georgische Droom ervan een "constitutionele staatsgreep" te orkestreren op bevel van Bidzina Ivanisjvili, de oprichter van Georgische Droom. Ze stelden dat Zoerabisjvili "de president van Georgië blijft, de opperbevelhebber en de hoogste vertegenwoordiger van het land in buitenlandse betrekkingen". Europa miniatuur|Na de verkiezing deed Zoerabisjvili in het Europees Parlement een appèl om de democratische krachten in Georgië te blijven steunen.Vier dagen na de verkiezing deed Zoerabisjvili in het Europees Parlement een oproep aan de EU om blijvende politieke steun te verlenen aan de democratische krachten in Georgië, steun te verlenen aan rechtvaardigheid, de vrijlating van politieke gevangenen te bepleiten, en om de oproep voor nieuwe verkiezingen krachtig te steunen. "Europa heeft deze situatie tot nu toe slechts halfslachtig aangepakt. Het is traag geweest om wakker te worden en traag om te reageren. Er kan en moet veel meer gedaan worden."
Zoerabisjvili nodigde Ivanisjvili uit voor een gesprek over nieuwe parlementsverkiezingen om de democratische orde te herstellen. Ze richtte een speciale raad op om dergelijke verkiezingen voor te bereiden en overlegde met de oppositiepartijen hoe dit vorm te geven. Oppositievertegenwoordiger Nika Gvaramia gaf aan dat de president het recht heeft het parlement te ontbinden en zo nieuwe verkiezingen af te dwingen. Gedurende deze periode vonden in het hele land dagelijks protesten plaats tegen de regering voor nieuwe verkiezingen en voor de vrijlating van gevangennomen demonstranten.
Installatie